ډونالډ ټرمپ: د اټومي انرژۍ نړیوالې ادارې پلټونکي به په مناسب وخت ایران ته ولاړ شي

اندیشه د سې‌شنبې په ورځ، د چنګاښ په ۲مه، د ملګرو ملتونو د کډوالۍ د ځانګړي راپور ورکوونکي په ګډون یوې غونډې ته وویل چې دا ډول اقدامات د کډوالو د ملاتړ موجودې تشې لا پسې پراخوي او د «زنځیري ایستلو» ګواښ زیاتوي.

نوموړي ټینګار وکړ چې افغانستان ته د بېرته ستنېدو پایلې، په ځانګړي ډول د ښځو، نجونو او د پخوانیو امنیتي ځواکونو د غړو لپاره، ډېرې خطرناکې کېدای شي؛ ځکه د هغه په وینا، دغه کسان د طالبانو تر واکمنۍ لاندې له سیستماتیک ځورونې او فشار سره مخ دي.

د اندیشه په وینا، افغانان لا هم د هغو کډوالو له سترو ډلو څخه دي چې د بیا مېشتېدو او خوندي لېږد اړتیا لري، خو د قانوني کډوالۍ لارې او د هېواد پرېښودو حق ورځ تر بلې محدودېږي.

هغه زیاته کړه چې د بیا مېشتېدو هغه پروګرامونه چې پخوا یې له زیانمنو افغانانو ملاتړ کاوه، اوس یا ځنډول شوي او یا هم درول شوي دي، چې له امله یې زرګونه افغانان په درېیمو هېوادونو کې، ډېری وخت د بند ته ورته شرایطو کې، له نامعلوم برخلیک سره مخ پاتې دي.

اندیشه له ټولو غړو هېوادونو وغوښتل چې دا حقیقت ومني چې اوس مهال په افغانستان کې د خوندي او داوطلبانه ستنېدو لپاره لازم شرایط نه شته، او د بشري حقونو او د کډوالو د نړیوالو قوانینو له مخې باید د قانوني لارو د پراختیا لپاره عملي ګامونه پورته کړي.

دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي چې د اروپا کمېسیون د طالبانو یوه تخنیکي پلاوي ته بروکسل ته د سفر بلنه ورکړې، څو افغانستان ته د کډوالو د ایستلو په اړه خبرې وکړي.

د رویټرز د راپور له مخې، بلجیم د دغه پلاوي غړو ته د یوې ورځې ویزې صادرې کړې دي او تمه ده چې هغوی بروکسل ته ورسېږي.

ده زیاته کړې چې دا ګام د افغانستان، جرمني او ناروې تر منځ د مخکینیو هوکړو له تعقیب وروسته اخیستل شوی، چې له مخې یې افغان دیپلوماتانو په دغو هېوادونو کې خپل کار بېرته پیل کړی دی. د هغه په وینا، یادو ماموریتونو تر دې وروسته «سالم او شفاف» قونسلي خدمتونه اروپايي مېشتو افغانانو ته برابر کړي دي.

جلالي ټینګار کړی چې د جرمني او ناروې تجربه کولای شي نورو اروپايي هېوادونو ته د تعامل یو عملي نمونه شي. ده ویلي چې هدف دا دی چې اروپايي افغانان باور وړ خدماتو او له خپل وطن سره اغېزمنو د اړیکو لارو ته ښه لاسرسی ولري.

نوموړي هیله څرګنده کړې چې د بروکسل دا لیدنه به د متقابل درناوي او ګډو ګټو پر بنسټ عملي او دوامدار تعامل ته لاره هواره کړي. ده زیاته کړې چې د طالبانو بهرنیو چارو وزارت په مشري دا بهیر د اروپايي لوري سره د اړیکو په تنظیم او پراختیا کې مرسته کوي.

له بلې خوا، د اروپايي اتحادیې په کوربه‌توب بروکسل ته د طالبانو د پلاوي سفر د مهاجرت او قونسلي خدماتو پر بحثونو هم متمرکز بلل شوی دی. د اروپايي سیاستوالو یوه برخه اندېښنه لري چې داسې ناستې دې ډلې ته سیاسي مشروعیت ورکولای شي.

روبیو ابوظبۍ ته له رسېدو وروسته خبریالانو ته وویل چې په لبنان کې د اوربند اړوند خبرې اترې به له ایران سره د هر ډول احتمالي هوکړې څخه جلا پر مخ وړل کېږي.

نوموړي ټینګار وکړ چې لبنان یو خپلواک هېواد دی او خپل حکومت لري، له همدې امله متحده ایالات به د لبنان د کورنیو چارو او روان وضعیت په اړه په مستقیم ډول له لبناني حکومت سره خبرې او تعامل کوي.

د رویټرز د راپور له مخې، روبیو ویلي: «دا بهیر جلا دی، ځکه لبنان یو خپلواک هېواد دی او حکومت لري. موږ به د لبنان او د دغه هېواد د روان وضعیت په اړه مستقیماً له حکومت سره خبرې کوو.»

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر همداراز د نړیوالو سمندري لارو د ازاد تګ راتګ پر اهمیت ټینګار کړی او ویلي یې دي چې هېڅ هېواد حق نه لري د نړیوالو اوبو پر مهمو لارو محصول یا فیس ولګوي.

هغه زیاته کړې: «هیڅ هېواد ته اجازه نه ورکول کېږي چې د یوې نړیوالې سمندري لارې په بدل کې فیس یا لګښت واخلي، ځکه دا د نړیوالو نافذه قوانینو او اصولو برخه ده.»

د روبیو څرګندونې په داسې حال کې مطرح کېږي چې په منځني ختیځ کې د امنیتي وضعیت، د لبنان د اوربند او د ایران له ملاتړ برخمنو ډلو د فعالیتونو په اړه نړیوالې اندېښنې لا هم دوام لري.

دغې جرمنۍ سیاستوالې د ایکس خواله رسنۍ له لارې په خپاره کړي پیغام کې لیکلي چې له طالبانو سره هر ډول بلنه، د ویزې ورکول او رسمي لیدنه د دوی د تاییدولو په مانا ده او یو سیاسي سیګنال استوي. هغې زیاته کړه چې له طالبانو سره هېڅ ډول تخنیکي خبرې مانا نه لري او دا ډول اقدامات به د هغوی د لا زړور کېدو لامل شي.

د اروپايي پارلمان دغې غړې ټینګار کړی چې طالبان له اروپايي ټولنې سره د تخنیکي مسایلو د حل لپاره نه غږېږي، بلکې د هغوی اصلي هدف د مشروعیت ترلاسه کول دی. هغې ویلي چې طالبان به په دې ځای کې ونه درېږي او د خپلو اهدافو د ترلاسه کولو لپاره به له داسې فرصتونو څخه لا زیاته ګټه پورته کړي.

د هانا نیومن د څرګندونو له مخې، هر رسمي ملاقات او هرې ویزې ورکول طالبانو ته دا پیغام ورکوي چې د هغوی کړنې د منلو وړ دي. نوموړې پر اروپايي چارواکو غږ کړی چې له طالبانو سره له هر ډول داسې تعامل څخه ډډه وکړي چې هغوی ته سیاسي امتیاز ورکوي او د هغوی رژیم ته د حقانیت رنګ ورکوي.

دا په داسې حال کې ده چې بلجیم د بروکسل په ناسته کې د ګډون لپاره د طالبانو پنځه کسیز پلاوي ته یو ورځنۍ محدوده ویزه صادره کړې وه. د اروپايي کمیسیون ویاند مارکوس لامرت ویلي چې دا خبرې د هغو افغانانو پر اخراج متمرکزې وې چې په اروپايي هېوادونو کې په درنو جرمونو محکوم دي. د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت په یوې تازه اعلامیه کې اعلان کړی چې بروکسل ته د دوی د پنځه کسیز پلاوي سفر پای ته رسېدلی او مثبتې خبرې اترې شوې دي.

رویټرز د ټرمپ له قوله لیکلي چې د دې هوکړې له مخې به د ایران کنګل شوې شتمنۍ د بشري اړتیاوو د توکو د اخیستو لپاره ځانګړو حسابونو ته ولېږدول شي او د نړیوالو اصولو تر څار لاندې به وکارول شي.

خو د ایران حکومت دا ادعا په کلکه رد کړې او ویلي یې دي چې له امریکا سره د اټومي پروګرام یا د نړیوالو څارونکو د بېرته ستنېدو په اړه هېڅ رسمي یا نهايي هوکړه نه ده شوې.

نړیوالو رسنیو راپور ورکړی چې د واشنګټن او تهران ترمنځ د خبرو اترو په اړه متضادې څرګندونې مخې ته راغلې دي، چې یو لوری د پرمختګ ادعا کوي او بل یې ردوي.

ایراني چارواکو ټینګار کړی چې د خپلو شتمنیو د کارولو پرېکړه یوازې د تهران حق دی او هېڅ بهرنی هېواد په دې موضوع کې د تصمیم واک نه لري.