د اروپايي پارلمان مرستیال بروکسل کې له طالبانو سره ناسته یو ناسم کار وباله

رایټ د چهارشنبې په ورځ په نیویارک کې د رویټرز د نړیوالې انرژۍ غونډې پر مهال وویل چې په تېرو ۲۴ ساعتونو کې نږدې ۷۲ نفت‌لېږدوونکې بېړۍ د هرمز له تنګي څخه تېر ې شوي دي.

هغه زیاته کړه چې د انرژۍ د نړیوالو بازارونو لپاره د هرمز تنګي پرانیستی پاتې کېدل مهم دي او اوسنۍ شمېرې ښيي چې د نفتو لېږد په عادي ډول روان دی.

د امریکا د انرژۍ وزیر همداراز ادعا وکړه چې ایران به په راتلونکي کې د هرمز تنګي د تړلو وړتیا ونه لري. د هغه په وینا، د هرمز تنګی د ایران لپاره یو مهم فشار اچوونکی اهرم بلل کېږي، خو امریکا هڅه کوي دا اهرم ترې واخلي.

د هرمز تنګی د نړۍ له مهمو سمندري لارو څخه ګڼل کېږي او د نړیوالو نفتو د پام وړ برخه د همدې تنګي له لارې نړیوالو بازارونو ته لېږدول کېږي. د سیمې د هر ډول کړکېچ او امنیتي ګواښ له امله د انرژۍ نړیوال بازارونه د دې لارې وضعیت له نږدې څاري.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند طاهر اندرابي د چهارشنبې په ورځ وویل چې چین د ختیځ ترکستان اسلامي غورځنګ له فعالیتونو او پاکستان د تحریک طالبان پاکستان (ټي ټي پي) او نورو وسله‌والو ډلو له امله اندېښمن دی.

هغه زیاته کړه چې اسلام‌اباد او بیجینګ د افغانستان په اړه دوامداره مشورې کوي او په دې وروستیو کې د افغانستان لپاره د چین د ځانګړي استازي د اسلام‌اباد سفر پر مهال هم د دواړو لورو ترمنځ مهمې خبرې شوې دي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند وویل: «پاکستان او چین له هغو ګډو ګواښونو سره مخ دي چې سرچینه یې افغانستان دی. له همدې امله به د افغانستان په اړه زموږ همغږي او همکاري دوام ولري».

چین تر دې وړاندې هم په افغانستان کې د ایغور وسله‌والو ډلو د حضور په اړه اندېښنه څرګنده کړې ده. بیجینګ تېر کال د ملګرو ملتونو امنیت شورا ته ویلي وو چې په افغانستان کې د ترهګرۍ ګواښ لا هم جدي دی او نړیوالې پاملرنې ته اړتیا لري.

د ملګرو ملتونو امنیت شورا په خپلو وروستیو راپورونو کې په افغانستان کې د ۲۳ تر ۲۵ پورې د ترهګرو او وسله‌والو ډلو د فعالیت یادونه کړې ده.

پاکستان ادعا کوي چې د تحریک طالبان پاکستان مشران او جنګیالي په افغانستان کې مېشت دي او له هغه ځایه پر پاکستان بریدونه تنظیموي. خو طالبان دا ادعاوې ردوي او په بدل کې پاکستان تورنوي چې د طالبانو د حکومت پر ضد د داعش ډلې ملاتړ کوي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند ټینګار وکړ چې د طالبانو له ادارې سره د اسلام‌اباد اختلاف د افغانستان له خلکو سره دښمني نه ده. هغه وویل چې د پاکستان اقدامات د افغانستان خلک نه، بلکې هغه ستونزې په نښه کوي چې د دواړو هېوادونو ترمنځ د امنیتي کړکېچ لامل شوي دي.

د بښنې نړیوال سازمان د اروپايي ټولنې او د هغې د غړو هېوادونو هغه پلانونه په کلکه غندلي او د شرم وړ یې بللي چې غواړي افغان کډوال بېرته خپل هېواد ته واستوي. دغه سازمان ویلي چې په افغانستان کې د بشري حقونو خراب وضعیت او د ښځو سخت ځپل ښيي چې دا هېواد د ستنېدو لپاره خوندي نه دی.

د دغه بنسټ فعالانو د اروپايي کمیسیون د مرکزي دفتر مخې ته لاریون کړی ترڅو دا پیغام ورسوي چې د افغانانو بېرته شړل د اروپايي ټولنې له خپلو قانوني ژمنو څخه سرغړونه ده. د بښنې نړیوال سازمان په خپل بیان کې ویلي چې هر هغه څوک چې بېرته افغانستان ته لېږل کېږي، له داسې خطرونو سره مخ کېږي چې په اړه یې اسناد شتون لري.

یاد سازمان زیاته کړې چې په افغانستان کې ژور بشري ناورین او د نجونو او ښځو سیستماتیک ځپل د کډوالو د بېرته شړلو پرېکړه په یو خطرناک ګام بدلوي. دغه بنسټ ټینګار کړی چې نړیواله ټولنه باید طالبان په افغانستان کې د بشري حقونو د پراخو او سیستماتیکو سرغړونو له امله حساب ورکولو ته اړ کړي.

د بښنې نړیوال سازمان د اروپايي ټولنې پر مشرانو غږ کړی چې د کډوالو د خوندیتوب او د هغوی د حقونو د ساتنې لپاره خپلې قانوني دندې په سمه توګه ترسره کړي او له دغه پرېکړې لاس واخلي.

بل خوا، اروپايي ټولنې په داسې حال کې د افغان کډوالو د بېرته ستنولو پلانونه تر لاسه لاندې نیولي چې دغې ټولنې په دې وروستیو کې د کډوالۍ نړیوال سازمان ته ۲۰ میلیونه یورو نوې مالي مرسته ځانګړې کړې ده. دغه بودیجه په افغانستان کې د بې‌ځایه شویو، بېرته راستنېدونکو او د هغوی د کوربه ټولنو د لومړنیو خدماتو او حرفوي زده کړو د ملاتړ لپاره کارول کېږي.

فایق د چهارشنبې په ورځ، د چنګاښ په ۳مه، په اېکس خواله رسنۍ کې لیکلي: «د طالبانو د مشروعیت ورکولو پر وړاندې درېدل، د افغانستان د خلکو ترڅنګ درېدل دي».

نوموړي زیاته کړې چې طالبان نه د افغانستان د کلتور استازولي کوي او نه هم د اسلام د سپېڅلو ارزښتونو. د هغه په وینا، د ښځو او د افغانستان د خلکو پر وړاندې د طالبانو تګلارې د هېواد په تاریخ کې د شرم یوه داغداره او د ناپوهۍ، افراطیت او ځپنې ښکاره بېلګه ده.

فایق د اروپا د پارلمان له غړو، په ځانګړې توګه د اروپا پارلمان له غړې روچل ګارسیا ، او هغو ټولو کسانو مننه کړې چې د افغان ښځو او وګړو په ملاتړ یې خپل غږ پورته کړی او د داسې رژیم سره د اړیکو د عادي کولو پر وړاندې ولاړ دي چې د هغه په وینا په سیستماتیک ډول بشري حقونه تر پښو لاندې کوي او د ټولنې نیمایي برخه یې له عامه ژوند څخه ایستلې ده.

د یادولو وړ ده چې د طالبانو یوه پلاوي د اروپا کمېسیون په بلنه د سې‌شنبې په ورځ بروکسل ته سفر وکړ او هلته یې له اروپايي چارواکو سره افغانستان ته د کډوالو د ایستلو او ستنولو په اړه خبرې وکړې.

د دغه سفر په تړاو د افغانانو او د اروپا د پارلمان د یو شمېر غړو له لوري پراخې نیوکې وشوې. د راپورونو له مخې، د اروپا پارلمان غړې روچل ګارسیا له افغانانو بښنه غوښتې او ویلي یې دي چې ونه توانېده د طالبانو د پلاوي د سفر مخه ونیسي.

فایق په خپلو څرګندونو کې یو ځل بیا ټینګار کړی چې نړیواله ټولنه باید د افغان ښځو، نجونو او د افغانستان د خلکو د حقونو ملاتړ ته لومړیتوب ورکړي او له هغو ګامونو ډډه وکړي چې د طالبانو د نړیوال مشروعیت د پیاوړتیا سبب کېږي.

ویل کېږي چې دغې نیونې د دولتي ادارو له رسمي کاري وخت وروسته او د شپې له خوا ترسره شوې دي.

په هرات کې د ښځو د نیولو لړۍ د غبرګولي له شپاړسمې نېټې راهیسې پیل شوې او پراخ کورني او نړیوال غبرګونونه یې راپارولي دي.

د دغو نیونو پر ضد د اعتراضونو په ترڅ کې، د جوزا په نولسمه نېټه د هرات ښار د جبرئیل ښارګوټي په سیمه کې لږ تر لږه دوه کسان ووژل شول.

د دغو پېښو له رامنځته کېدو وروسته، د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د مرستندویه پلاوي دفتر (یوناما) له طالبانو وغوښتل چې بشري حقونو، د تګ راتګ ازادۍ او د قانون پر وړاندې د ټولو وګړو د برابرۍ اصل ته درناوی وکړي او د جامو او پوښښ له امله د ښځو نیول پای ته ورسوي.

همدارنګه، د بشري حقونو نړیوال سازمان، بښنې نړیوال سازمان، له طالبانو غوښتي چې په هرات کې د اعتراض کوونکو پر وړاندې د زور کارول سمدستي ودروي، نیول شوي کسان خوشې کړي او د ښځو او نجونو حقونو ته درناوی وکړي. په دغو حقونو کې د تګ راتګ ازادي، د بیان ازادي او د سوله‌ییزو غونډو او اعتراضونو حق شامل دي.