قزاقستان غواړي په افغانستان کې یو «کان وپېري»

په افغانستان کې د ملګرو ملګرو یادې استازې ویلي، د افغانستان په لرو پرتو سیمو او کلیو کې خلکو ورته ویلي، چې د اوبو د نشتوالي له کبله یې کورونه پرېښي او نورو سیمو ته کډه شوي‌ دي.

د هغې په خبره؛ د اوبو د نشتوالي له امله د خلکو کښتونه او فضلونه وچ شوي او هغه کورنۍ چې د وتلو توان یې لاره خپلې مېنې پرېښې او نورو ځایونو ته تللې دي. اولګا چیریفکو زیاته کړې: «ما له یو کس سره ولیدل، چې کورنۍ یې نهه غړي لرل. هغه ماته وښودل چې د غرمې ډوډۍ لپاره د کچالو او پوستکو څخه یوه کاسه ډکه کړې چې خراب شوي ښکارېده. دوی به هماغه پوستکي پخول او د سوپ یا بل ساده خوراک په څېر به یې ترې ګټه اخیسته څو خپل ژوند پرې روان وساتي».

ملګرو ملتونو په افغانستان کې د خلکو بشري‌ وضعیت لا خرابېدونکی ګڼلی او اندېښنه یې ښودلې چې وچکالي او لوږه د افغان ماشومانو ژوند ګواښي.

افغانستان له څو کلونو راهیسې د پرله‌پسې وچکالۍ، اقتصادي ګواښ او پراخې بشري اړتیاوو سره مخ دی. د ملګرو ملتونو د ادارو په وینا، د اوبو کمښت او د کرنیزو حاصلاتو له منځه تلو د زرګونو کورنیو د ژوند سرچینې زیانمنې کړې دي.

بشري بنسټونه خبرداری ورکوي چې د مرستو د بودیجې کمښت د میلیونونو اړمنو افغانانو وضعیت نور هم خرابولای شي.

هغې ویلي، که بېړنۍ مرستې ونه رسېږي د دغه کورنیو ستونزې او کړاوونه به لا پسې زیات شي. اوچا د چهارشنبې په ورځ پر اېکس پاڼه د افغانستان ختیځو ولایتونو ته د اولګا چیریفکو د سفر ویډيو خپره کړې.
هغې ویلي: «له زلزلې د څلورو کلونو په تېرېدو لاهم ډېرې کورنۍ د دغه ناورین د اغېزو د جبران لپاره مبارزه کوي او د ژوند د اړتیاوو په برابرولو کې له ستونزو سره مخ دي». د هغې په خبره؛ د کال تر نیمايي پورې بشري مرستې یوازې ۱۷ سلنه تمویل شوې دي.

چیریفکو ویلي، د بشري مرستندویه ادارو له همکاریو سره، سره لا هم ګڼې دغه کورنۍ د سرپناه د نشتوالي ترڅنګ له زیاتو ستونزو سره مخ دي. هغې اندېښنه ښودلې، چې په سیمه کې اړتیاوې زیاتې دي او د بشري مرستو بودجه لاهم په خطرناک ډول کمه ده.

چیریفکو ویلي: «دغه خلک خیرات نه غواړي؛ هغوی زغم لرونکي، پیاوړي او د ستونزو پر وړاندې د مبارزې خلک دي؛ خو یوازې مقاومت او زغم بسنه نه‌کوي». نوموړې ټینګار کړی، چې باید د ملاتړ او خواخوږۍ خبرې په عملي اقداماتو بدلې شي؛ داسې اقدامات چې د رغونې، بیارغونې او د باثباته ژوند لپاره لاره هواره کړي.

تر دې وړاندې په دایکنډي کې ځايي سرچینو ویلي وو، چې ناپېژاندو وسله‌والو د جمعې په ماښام (د غبرګولي ۲۹مه) د شهرستان ولسوالۍ په القان بازار کې د ولسوالۍ مقام ته نږدې یاسر بهزاد حسیني چې د پخواني حکومت د پوځ افسر و په ډزو وواژه.

طالبانو ته نږدې رسنیو د دغه پخواني سرتېري د پلار د جبري اعتراف ویډیو خپره کړې؛ خو دا لا روښانه نه‌ده چې دغه څرګندونې په کومو شرایطو کې ثبت شوې دي. نوموړي په ویډیو کې ویلي: «زوی مې د ملکي کسانو له‌خوا وژل شوی او د طالبانو ځواکونه په دې قضیه کې لاس نه‌لري».

د طالبانو د مخالفو مشرانو له ډلې محمد محقق دغه پېښه د پخواني جمهوري نظام د پوځيانو د «منظم او پرله‌پسې وژنو» لړۍ یوه برخه بللې او غندلې یې ده. همدارنګه په ملګرو ملتونو کې د افغانستان استازی نصير احمد فایق د دغه پخواني افسر د وژل کېدو په غبرګون کې ویلي: «د پخواني حکومت نظامیان د طالبانو د جنایتونو قربانیان دي».

په دایکنډي کې د طالبانو د والي دفتر د چنګاښ میاشتې په دویمه نېټه په یوه اعلامیه کې دغه تورونه رد کړل. که څه هم په اعلامیه کې د وژل شوي کس نوم په مستقیم ډول نه‌دی یاد شوی؛ خو د پېښې ځای او خپاره شوي راپورونه ښيي، چې د طالبانو اشاره د یاسر بهزاد حسیني د وژنې قضیې ته ده. دا له هغو نسبتا کم‌سارو مواردو څخه ګڼل کېږي، چې طالبان په ښکاره ډول د یوه پخواني نظامي د وژنې دوسیې له څېړنې خبر ورکوي.

په لوګر کې د طالبانو مرستیال والي انعام‌الله صلاح الدین د کانونو په برخه کې د پانګونې پر پراخو فرصتونو ټینګار کړی او له سوداګرو یې غوښتي، چې د سیمې خلکو ته د کار زمینه برابره کړي.

د کانونو وزارت طالب مسوولینو ویلي، چې دغه فابریکه به د کرومایټ ډبرو د پروسس، د کانونو د ارزښت لوړولو او اقتصادي ودې په برخه کې مهم رول ولوبوي. د معلوماتو له مخې؛ لوګر د کرومایټو له بډایه ولایتونو څخه دی او دا مهال د پنځو نورو کانونو د استخراج چارې هم روانې دي.

د یادونې وړ ده، چې په نړۍوال بازار کې د یو ټن ناپروسس شوې کرومایټ ډبرې بیه شاوخوا ۲۰۰ امریکایي ډالرو ته رسېږي.

عباسي په ایکس خواله رسنۍ کې ویلي چې طالبان د داسې امتیازونو او سیاسي اعتبار مستحق نه دي او باید اجازه ورنه کړل شي چې اروپايي هېوادونو ته سفر وکړي او دغه سفرونه د خپلو سیاسي موخو لپاره وکاروي.

هغې ټینګار کړی چې په داسې حال کې چې په افغانستان کې نجونې لا هم له شپږم ټولګي پورته له زده‌کړو محرومې دي، د طالبانو د استازو سفرونه او ورته فرصتونه ناسم پیغام لېږي او د افغان ښځو او نجونو د حقونو له روان وضعیت سره په ټکر کې دي.

فریشته عباسي زیاته کړې چې نړیواله ټولنه، په ځانګړي ډول اروپايي هېوادونه، باید د افغانستان د ښځو او نجونو د حقونو ملاتړ ته لومړیتوب ورکړي او له هغو اقداماتو څخه ډډه وکړي چې د طالبانو د نړیوال مشروعیت د پیاوړتیا لامل کېږي.

د نوموړې دغه څرګندونې په داسې وخت کې مطرح کېږي چې په افغانستان کې د نجونو پر زده‌کړو او د ښځو پر ټولنیزو او مسلکي فعالیتونو محدودیتونه لا هم پر خپل ځای پاتې دي او د بشري حقونو بنسټونه په پرله‌پسې ډول په دې اړه اندېښنې څرګندوي.