د طالبانو د زندانونو د چارو د تنظیم ادارې ویلي، ۱۶۴ افغان بندیان چې درې ښځې هم پکې شاملې دي، د سې شنبې په ورځ له ایران څخه افغانستان ته انتقال شوي دي. د یادې ادارې په وینا، دغه بندیان په خپله خوښه د نیمروز ولایت د ورېښمو پله له لارې هېواد ته راستانه شوي دي.
د طالبانو د زندانونو د چارو د تنظیم ادارې په وینا، د بندیانو د لېږد بهیر د دواړو هېوادونو ترمنځ د بندیانو د تبادلې او انتقال د هوکړو په چوکاټ کې شوی.
د سرو زرو د بیو له بېساري لوړوالي سره د پېرودونکو چلند بدل شوی دی. زرګران وایي، پخوا به خلکو د زینت او ګاڼو لپاره سره زر اخیستل، خو اوس د پانګونې او شتمنۍ د خوندي ساتلو لپاره د خامو سرو زرو، سکو او خښتو غوښتنه ډېره شوې ده.
د کابل ښار د شهر نو او سرای شهزاده شاوخوا د زرګرانو مارکیټونو کې پخوا ډېری ډیزاین شوې ګاڼې پلورل کېدې، خو اوس پېرونکي تر ډیزاین او سېټ اخېستلو ډېر د سرو زرو د وزن او خالصوالي په اړه معلومات غواړي.
زرګران وايي، پخوا به خلکو د زینت لپاره سره زر اخیستل، خو اوس په کوردننه او بهر د اقتصادي وضعیت له امله ډېر کسان د پانګونې لپاره سره زر اخلي.
دې چارې د زرګرۍ پر دود صنعت او په دې برخه کې په کار د بوختو کسانو کاروبار هم اغیزمن کړی دی.
عزیزالله (بدل نوم) چې د کابل په خیر خانې سیمې کې زرګري لري، افغانستان انټرنشنل ته وویل، «پخوا به یو کس د خپلې لور د واده لپاره د سرو زرو بشپړ سیټ اخیست، خو اوس هغه کس ښايي د همغې اندازې پیسو په بدل کې یوازې څو سکې یا خام زر واخلي او په کور کې یې د سپما په توګه وساتي».
د سرو زرو د نړیوالو بیو بېساري لوړوالي په افغانستان، پاکستان، خلیجي هېوادونو او د نړۍ په ګڼو نورو بازارونو کې د پېرودونکو چلند بدل کړی دی.
هغه فلز چې پخوا ډېری د ښکلا، ودونو او ټولنیز حیثیت نښه ګڼل کېده، اوس د شتمنۍ د خوندي ساتلو او د نامعلوم اقتصادي راتلونکي پر وړاندې د محافظت وسیله ګرځېدلې ده.
د ۲۰۲۶ کال له پیل راهیسې د سرو زرو نړیوال بازار د بیو له یوې نوې څپې سره مخ شوی دی. د یوه اونس سرو زرو بیه د کال په اوږدو کې تر ۴۶۸۰ امریکايي ډالرو لوړه شوه او اوس هم د ۴۳۸۰ ډالرو په شاوخوا کې راڅرخي. دا په داسې حال کې ده چې د تېر کال په پیل کې د یوه اونس بیه شاوخوا ۲۶۰۰ ډالره وه.
د کابل د زرګرانو اتحادیې د غبرګولې میاشتې له شلمې د چنګاښ تر دویمې نېټې پورې ورکړل شوې بیې ښيي، چې د سرو زرو قیمتونه په نوسان کې دي.
د غبرګولي پر شلمه د کابل په مارکېټونو کې د سرو زرو د یوه اونس نړیواله بیه ۴۱۸۴ امریکايي ډالره ثبت شوې وه، په داسې حال کې چې د چنګاښ پر دویمه ۴۱۲۶ ډالرو ته راټیټه شوې ده. همدارنګه د ۲۴ قیراط سرو زرو بیه په نړیوال بازار کې له ۱۶۳۴ ډالرو څخه ۱۶۱۱ ډالرو ته ښکته شوې ده.
په کابل کې د محلي بازار نرخونه هم د همدې بدلون اغېز لاندې دي. د غبرګولي په شلمه د ۲۲ قیراطه سرو زرو بیه په هر ګرام ۸۶۸۰ افغانۍ وه، خو د چنګاښ په دویمه دا نرخ ۸۶۳۰ افغانیو ته راکښته شوی دی.
د ۲۱ قیراطه سرو زرو بیه له ۸۳۲۰ افغانیو څخه ۸۲۸۰ افغانیو ته کمه شوې او د ۱۸ قیراطه سرو زرو بیه له ۷۰۳۰ افغانیو څخه ۷۰۷۰ افغانیو ته بدله شوې ده، چې په دې برخه کې نسبي لوړوالی لیدل کېږي.
د ۱۴ قیراطه یا ۵۸۵ عیار سرو زرو بیه بیا له ۵۶۰۰ افغانیو څخه ۵۶۴۰ افغانیو ته لوړه شوې ده.
په همدې موده کې د سپینو زرو نړیوال بازار هم بدلونونه تجربه کړي دي. د سپینو زرو د یوه اونس بیه له ۶۴،۰۶ ډالرو څخه ۶۲،۷۵ ډالرو ته ټیټه شوې، خو د کابل په بازار کې د یو کیلو سپینو زرو د اخیستلو او پلور نرخونه نسبي ثبات ښيي او له۲۱۳۵ څخه تر ۲۱۷۰ ډالرو پورې ثبت شوي دي.
اقتصادي شنونکي د بیو د لوړوالي تر شا څو عوامل یادوي. د نړیوالو سیاسي کړکېچونو دوام، د ایران او امریکا ترمنځ د اړیکو ترینګلتیا، د انفلاسیون اندېښنې او د خوندي پانګونې لپاره د پانګوالو مخ پر وده لېوالتیا د دې لامل شوې چې سره زر د نړۍ په مالي بازارونو کې خپل دودیز حیثیت وساتي.
سره له دې چې په ځینو سیمو کې سیاسي کړکېچونه تر یوه حده ارام شوي، خو د سرو زرو بیې لا هم لوړې پاتې دي.
دا وضعیت د دې ښکارندویي کوي چې پانګهوال لا هم د نړیوال اقتصاد د راتلونکي په اړه بشپړ ډاډمن نه دي.
په افغانستان کې د افغانیو له نسبي ثبات سره سره، د خلکو د عوایدو کمښت او د اقتصادي فرصتونو محدودوالی لا هم جدي ستونزې دي. په پاکستان کې بیا د کلدارې د ارزښت کمېدا، لوړ انفلاسیون او مالي فشارونو د خلکو د سپما چلند بدل کړی دی. د همدې لپاره په دواړو هېوادونو کې د خامو سرو زرو، سکو او خښتو غوښتنه زیاته شوې ده.
په اسلام اباد کې د یوې تولې سرو زرو بیه نږدې ۴۷۰ زره پاکستانۍ کلدارو ته رسېدلې، خو د ودونو د موسم له امله بازار یوڅه فعال پاتې دی. په متحده عربي اماراتو کې د یوه اونس سرو زرو بیه شاوخوا ۱۵۶۰۰ درهمه ده او د خلیج په نورو بازارونو کې هم د لوړو بیو لړۍ دوام لري.
خو د سرو زرو د بازار تر ټولو مهم بدلون د نرخونو په لوړېدو کې نه، بلکې د پېرودونکو په ذهنیت کې لیدل کېږي.
د بازار د سوداګرو په وینا، پخوا به د سرو زرو د پلور لویه برخه د زینتي ګاڼو وه. غاړکۍ، بنګړۍ، ګوتې او نور ډیزاین لرونکي توکي د پېرودونکو اصلي انتخاب و، خو اوس د خامو سرو زرو، سکو او خښتو غوښتنه په چټکۍ سره لوړه شوې ده.
ځینې سوداګر وايي، اوس داسې پېرودونکي هم لري چې د لسګونو ګرامو پر ځای سلګونه ګرامه او حتا یو کیلوګرامه خښتې اخلي. د دوی په باور، د دې بدلون اصلي دلیل دا دی چې خام زر د جوړښت او ډیزاین اضافي لګښت نه لري او د بیا پلور پر مهال یې ارزښت تر ډېره ساتل کېږي.
د سرو زرو نړیوالې شورا په خپل وروستي راپور کې ویلي، چې په ۲۰۲۶ کال کې د سرو زرو د تقاضا تر ټولو ستر محرک د پانګونې غوښتنه وه. د شورا د شمېرو له مخې، د روان کال په لومړۍ ربع کې د نړۍ د سرو زرو ټوله تقاضا ۱۲۳۱ ټنو ته رسېدلې، په داسې حال کې چې ارزښت یې ۱۹۳ میلیارده ډالرو ته لوړ شوی.
تمدن تلویزیون د یوې اعلامیې په خپرولو سره ویلي چې ناپېژانده کسان یې په باروړونکو موټرو کې تجهیزات او وسایل باروي. یاد تلویزیون د طالبانو له امنیتي بنسټونو غوښتي چې د ددوی د ودانیو او وسایلو امنیت خوندي کړي.
د دغې رسنۍ په اعلامیه کې راغلي، ترهغه چې د محکمې له لوري وروستی پرېکنده حکم نه وي صادر شوی، د دغې رسنۍ وسایل او شتمني کې هر ډول تصرف، لېږدول یا پکې لاسوهنه هېڅ قانوني جواز نه لري.
اعلامیه زیاتوي چې د تمدن تلویزیون د دفتر تر څنګ د شخصي اوسېدو استوګنیزې ودانۍ هم شته او د هغوی اموالو او حقونو ته باید بشپړ درناوی وشي.
د تمدن تلویزیون ادارې ویلي، د دغې رسنۍ د ودانیو، تجهیزاتو او اموالو د امنیت ټینګښت او ساتنې مسوولیت د طالبانو د امنیتي ادارو په غاړه دی او باید امنیت یې وساتي.
طالبانو تر اوسه د تمدن تلویزون د یادې موضوع په اړه په رسمي ډول څه نه دې ویلي.
دا په داسې حال کې ده چې تېره ورځ تمدن ټلوېزیون د رسمي خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي چې طالبانو امنیتي ځواکونو د دغه ټلوېزیون دفتر محاصره کړی. یادې شبکې ویلي، د طالب ځواکونو لهخوا تر دغه اقدام وروسته د یاد ټلوېزیون خپرونې ځنډول شوې دي.
د بدخشان د وروستیو کړکېچونو د مدیریت لپاره د طالبانو نوی جوړ شوی کمېسیون ارګو ولسوالۍ ته تللی او له ځايي اوسېدونکو سره یې خبرې کړې دي. د سرچینو په وینا، د دې لیدنې اصلي موضوع د کوکنارو د کر او راټولولو پر سر د رامنځته شویو اختلافونو څیړل دي.
ویل کېږي طالبانو پرېکړه کړې چې په ارګو او درایم ولسوالیو کې د کوکنارو د له منځه وړلو لپاره استول شوي ځواکونه بېرته د فیضاباد ښار ته ولېږدوي.
د معلوماتو له مخې، د دغو ځواکونو د ستنېدو پر مهال د طالبانو یو هاموي موټر چپه شوی چې له امله یې دوه کسان مړه شوي او څو نور ټپیان شوي دي.
د راپورونو له مخې د طالبانو مشر هبتالله اخوندزاده د بدخشان د ستونزو د حل لپاره یو لوړپوړی کمېسیون جوړ کړی چې ددې دلې د استخباراتو رییس، د پوځ لوی درستیز، د فرامینو د څار او تعقیب د ادارې مشر او د هلمند والي پکې شامل دي.
په بدخشان کې د سرو زرو کانونه او د کوکنارو کر د اوږدمهاله شخړو مهم لاملونه بلل کېږي.
یو شمېر محلي طالب مشران د کوکنارو په کرکیله او د کانونو په غیر قانوني کیندنه کې ښکیل دي.
اتصالات افغانستان ټکنالوژۍ ګروپ د سې شنبې په ورځ په رسمي ډول اعلان وکړ چې د شرکت نوم یې «اي انډ» ته بدل شوی او دا بدلون یې د ډیجیټلي او ټکنالوژیکي خدمتونو د پراختیا په لاره کې مهم ګام بللی دی.
د شرکت له خوا په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي چې د نوي سوداګریز نښان (برانډ) د معرفي کولو مراسم د ۲۰۲۶ کال د جون په ۲۳مه د کابل په مرکزي دفتر کې ترسره شول.
اي انډ ویلي چې د نوم له بدلون سره به د خپلې شبکې پوښښ نور هم پراخ کړي او خپلو پېرېدونکو ته به نوښتګرې ډیجیټلي حل لارې او ځانګړي خدمتونه وړاندې کړي.
شرکت همداراز اعلان کړی چې د «ام حواله» ګرځنده مالي خدمت به له دې وروسته د «e& money» په نوم فعالیت کوي. د شرکت په وینا، دغه مالي پلاتفورم به کاروونکو ته پرمختللي، اسانه او عصري ډیجیټلي مالي خدمتونه وړاندې کړي او په هېواد کې به د ډیجیټلي اقتصاد او مالي شمولیت د پراختیا ملاتړ وکړي.
اي انډ وایي چې د دې بدلون موخه یوازې د نوم بدلول نه دي، بلکې غواړي په افغانستان کې د ټکنالوژۍ او ډیجیټلي خدمتونو مخکښ وړاندې کوونکی شي.
اي انډ یو نړیوال د ټکنالوژۍ ګروپ دی چې نږدې ۴۸ کاله وړاندې په متحده عربي اماراتو کې تاسیس شوی او اوس د منځني ختیځ، اسیا، افریقا او اروپا په ۳۸ هېوادونو کې فعالیت کوي.
اتصالات شرکت له اوږدو کلونو راهیسې په افغانستان کې فعالیت کوي، خو له افغان مخابراتي شرکتونو نه د پېرونکو شکایت دی، چې انټرنیټي او د مکالمو بیې یې د سیمې د نورو هېوادونو په پرتله لوړې دي.
د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت وايي، د اګست ۱۵مې یا د کابل د سقوط د ورځې د نمانځنې د مراسمو د تنظیم په موخه یې مشورتي غونډه کړې ده.
دیاد وزارت د معلوماتو له مخې، عتیق الله عزیزي ویلي، د سقوط یا ددوی په وینا، د «فتحې ورځ» باید په شاندارو مراسمو او د خلکو په پراخ ګډون سره ونمانځل شي.
د طالبانو د کلتور وزارت ویاند ویلي، د دوی په باور د دغې ورځې لاسته راوړنه «د افغانستان د خلکو» او طالبانو ګډه لاسته راوړنه ده او موخه یې راتلونکو نسلونو ته «د اشغالګرو هېوادونو» پر وړاندې د طالبانو د قربانیو او سرښندنو انتقال او د شل کلن جنګ په اړه د هغوی پوهاوی دی.
طالبان د اګست ۱۵مه د «فتحې ورځې» په نوم نمانځي، خو ګڼ نور افغانان دا ورځ د تورې ورځې په توګه یادوي.
د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته میلیونونه افغانان د هېواد پرېښودو ته اړ شول او نجونې او ښځې له زده کړو، کار او د ژوند له نورو ازادیو بې برخې شوې.