پاکستان: له طالبانو سره د ډیپلوماسۍ د بیا پیل لپاره د باور وړ ژمنو ته اړتیا ده

فطرت د چهارشنبې په ورځ (د چنګاښ ۳مه) ویلي، د خپل جدي سیاست او اقداماتو په پایله کې یې د نشه‌يي‌ توکو کښت او تولید نږدې صفر ته رسولی دی. هغه زیاته کړې: «د نشه‌‌یي توکو د کښت، تولید او قاچاق د کمښت په اړه د روسیې امنیت شورا سرمنشي سرګي شویګو څرګندونې مثبتې ارزوو. حقیقت دا دی، چې له نشه‌يي‌ توکو سره د مبارزې په برخه کې پراخه عملي او بې‌ساري اقدامات ترسره شوي».

د روسیې د ملي امنیت شورا منشي سرګي شویګو ویلي، طالبانو د نشه‌يي توکو پر وړاندې د مبارزې په برخه کې پر خپلو ژمنو عمل کړی او توانېدلي چې د نشه‌یي توکو تولید او قاچاق تر ډېره له‌منځه یوسي.

طالبانو واک ته له بېرته رسېدو وروسته په ټول افغانستان کې د نشه‌يي توکو کر، تولید او قاچاق منع اعلان کړل. که څه هم نړۍوالې شمېرې د کوکنارو په کر کېله کې د پام وړ کمښت ښيي؛ خو دغه پدیده په بشپړه توګه له‌منځه نه‌ده تللې او لا هم په ځینو ولایتونو کې دوام لري.

د طالبانو مرستیال ویاند حمدالله فطرت زیاته کړې، د یادې ډلې هڅې لا هم روانې دي؛ څو «دغه ناوړه پدیده په بشپړه توګه» له‌منځه یوسي.

بل لور ته ملګرو ملتونو خبرداری ورکړی، چې د کوکنارو د کښت کمېدو ترڅنګ په افغانستان کې د صنعتي نشه‌يي توکو تولید مخ په زیاتېدو دی. د ملګرو ملتونو د نشه‌یي توکو او جرمونو پر ضد دفتر راپور ورکړی، سره له دې چې د کوکنارو کښت شل سلنه کم شوی؛ خو د صنعتي نشه‌يي توکو او په ځانګړې توګه د مېت‌امفتامین یا «شیشې» تولید مخ پر زیاتېدو دی.

کابلوف د کوم ځانګړي هېواد نوم نه‌دی اخیستی؛ خو د اېزوستیا ورځپاڼې په راپور کې راغلي، چې پاکستان اوس‌مهال په شانګهای سازمان کې د طالبانو د حضور تر ټولو مهم مخالف هېواد بلل کېږي.

د راپور له مخې؛ که څه هم افغانستان له ۲۰۱۲کال راهیسې د شانګهای همکارۍ سازمان د ناظر غړي په توګه منل شوی و، خو په ۲۰۲۱کال کې د طالبانو تر بیا واکمنېدو وروسته د افغانستان ګډون او فعالیتونه په عملي ډول درېدلي دي. وروستی ځل د افغانستان استازو په ۲۰۲۰کال کې د دغه سازمان په غونډو کې رسمي ګډون کړی و.

کابلوف ویلي: «د کابل چارواکي غواړي، چې په سازمان کې د بشپړ غړي په توګه حضور ولري او نور غړي هم ورسره یو ډول اړیکې او تعامل لري؛ خو دا چې په شانګهای سازمان کې پرېکړه د ټولو غړو په اجماع ترسره کېږي، نو د یوه غړي مخالفت د دغه بهیر د پیل مخه نیولې ده».

په افغانستان کې د ملګرو ملګرو یادې استازې ویلي، د افغانستان په لرو پرتو سیمو او کلیو کې خلکو ورته ویلي، چې د اوبو د نشتوالي له کبله یې کورونه پرېښي او نورو سیمو ته کډه شوي‌ دي.

د هغې په خبره؛ د اوبو د نشتوالي له امله د خلکو کښتونه او فضلونه وچ شوي او هغه کورنۍ چې د وتلو توان یې لاره خپلې مېنې پرېښې او نورو ځایونو ته تللې دي. اولګا چیریفکو زیاته کړې: «ما له یو کس سره ولیدل، چې کورنۍ یې نهه غړي لرل. هغه ماته وښودل چې د غرمې ډوډۍ لپاره د کچالو او پوستکو څخه یوه کاسه ډکه کړې چې خراب شوي ښکارېده. دوی به هماغه پوستکي پخول او د سوپ یا بل ساده خوراک په څېر به یې ترې ګټه اخیسته څو خپل ژوند پرې روان وساتي».

ملګرو ملتونو په افغانستان کې د خلکو بشري‌ وضعیت لا خرابېدونکی ګڼلی او اندېښنه یې ښودلې چې وچکالي او لوږه د افغان ماشومانو ژوند ګواښي.

افغانستان له څو کلونو راهیسې د پرله‌پسې وچکالۍ، اقتصادي ګواښ او پراخې بشري اړتیاوو سره مخ دی. د ملګرو ملتونو د ادارو په وینا، د اوبو کمښت او د کرنیزو حاصلاتو له منځه تلو د زرګونو کورنیو د ژوند سرچینې زیانمنې کړې دي.

بشري بنسټونه خبرداری ورکوي چې د مرستو د بودیجې کمښت د میلیونونو اړمنو افغانانو وضعیت نور هم خرابولای شي.

هغې ویلي، که بېړنۍ مرستې ونه رسېږي د دغه کورنیو ستونزې او کړاوونه به لا پسې زیات شي. اوچا د چهارشنبې په ورځ پر اېکس پاڼه د افغانستان ختیځو ولایتونو ته د اولګا چیریفکو د سفر ویډيو خپره کړې.
هغې ویلي: «له زلزلې د څلورو کلونو په تېرېدو لاهم ډېرې کورنۍ د دغه ناورین د اغېزو د جبران لپاره مبارزه کوي او د ژوند د اړتیاوو په برابرولو کې له ستونزو سره مخ دي». د هغې په خبره؛ د کال تر نیمايي پورې بشري مرستې یوازې ۱۷ سلنه تمویل شوې دي.

چیریفکو ویلي، د بشري مرستندویه ادارو له همکاریو سره، سره لا هم ګڼې دغه کورنۍ د سرپناه د نشتوالي ترڅنګ له زیاتو ستونزو سره مخ دي. هغې اندېښنه ښودلې، چې په سیمه کې اړتیاوې زیاتې دي او د بشري مرستو بودجه لاهم په خطرناک ډول کمه ده.

چیریفکو ویلي: «دغه خلک خیرات نه غواړي؛ هغوی زغم لرونکي، پیاوړي او د ستونزو پر وړاندې د مبارزې خلک دي؛ خو یوازې مقاومت او زغم بسنه نه‌کوي». نوموړې ټینګار کړی، چې باید د ملاتړ او خواخوږۍ خبرې په عملي اقداماتو بدلې شي؛ داسې اقدامات چې د رغونې، بیارغونې او د باثباته ژوند لپاره لاره هواره کړي.

تر دې وړاندې په دایکنډي کې ځايي سرچینو ویلي وو، چې ناپېژاندو وسله‌والو د جمعې په ماښام (د غبرګولي ۲۹مه) د شهرستان ولسوالۍ په القان بازار کې د ولسوالۍ مقام ته نږدې یاسر بهزاد حسیني چې د پخواني حکومت د پوځ افسر و په ډزو وواژه.

طالبانو ته نږدې رسنیو د دغه پخواني سرتېري د پلار د جبري اعتراف ویډیو خپره کړې؛ خو دا لا روښانه نه‌ده چې دغه څرګندونې په کومو شرایطو کې ثبت شوې دي. نوموړي په ویډیو کې ویلي: «زوی مې د ملکي کسانو له‌خوا وژل شوی او د طالبانو ځواکونه په دې قضیه کې لاس نه‌لري».

د طالبانو د مخالفو مشرانو له ډلې محمد محقق دغه پېښه د پخواني جمهوري نظام د پوځيانو د «منظم او پرله‌پسې وژنو» لړۍ یوه برخه بللې او غندلې یې ده. همدارنګه په ملګرو ملتونو کې د افغانستان استازی نصير احمد فایق د دغه پخواني افسر د وژل کېدو په غبرګون کې ویلي: «د پخواني حکومت نظامیان د طالبانو د جنایتونو قربانیان دي».

په دایکنډي کې د طالبانو د والي دفتر د چنګاښ میاشتې په دویمه نېټه په یوه اعلامیه کې دغه تورونه رد کړل. که څه هم په اعلامیه کې د وژل شوي کس نوم په مستقیم ډول نه‌دی یاد شوی؛ خو د پېښې ځای او خپاره شوي راپورونه ښيي، چې د طالبانو اشاره د یاسر بهزاد حسیني د وژنې قضیې ته ده. دا له هغو نسبتا کم‌سارو مواردو څخه ګڼل کېږي، چې طالبان په ښکاره ډول د یوه پخواني نظامي د وژنې دوسیې له څېړنې خبر ورکوي.