د روغتیا سازمان: افغانستان کې نشه‌يي توکو پر کورنیو ناوړه روغتیايي او اقتصادي اغېزې کړي

د دغې ادارې مشر، مجتبی شمس، د پنجشنبې په ورځ ویلي چې لږ تر لږه ۱۵ افغان وګړي، سره له دې چې سمندري هوا توپاني او خرابه وه، د نوشهر د ختیځ ساحلي اوبو ته ننوتلي وو.

د هغه په وینا، د ورک شوي کس د موندلو لپاره د ژغورنې او لټون عملیات لا هم دوام لري.

مجتبی شمس ویلي چې د پېښې د قربانیانو عمرونه۱۲، ۱۴ او ۲۵کاله وو.

هغه زیاته کړې چې یاد کسان په داسې ساحلي سیمه کې اوبو ته ورغلي وو چې د خطرناکو سیمو له ډلې شمېرل کېږي او هلته لامبو وهل منع دي.

د ایران د ژغورنې چارواکو له خلکو، په ځانګړي ډول له کډوالو او مسافرو، غوښتي چې د سمندر د خراب وضعیت او د امنیتي سپارښتنو پر مهال له خطرناکو ساحلي سیمو څخه ډډه وکړي، څو د ورته مرګونو پېښو مخه ونیول شي.

مېرمن غفاري ویلي، د جرمني د بهرنیو چارو وزارت او اروپایي کمیسیون طالبانو ته لاسرسی، سټېجونه او سیاسي اهمیت په داسې حال کې ورکوي چې په میلیونونو افغان ښځې له خپلو بنسټیزو حقونو بې‌برخې دي.

نوموړې پر اېکس پاڼه لیکلي: «دا یوه تخنیکي نه بلکې سیاسي پرېکړه ده». هغې زیاته کړې، ډېری افغانان داسې انګېري چې د اروپا لپاره له روسیې او چین سره جیوپولیټیکې ګټې او ستراتیژیکه سیالي د بشري حقونو او انساني کرامت له دفاع څخه ډېر ارزښت لري.

د دغې افغان فعالې په وینا، د دغو جیوپولیټیکو محاسبو اصلي قربانیانې افغان ښځې او نجونې دي. هغې روښانه کړې چې د هغو افغانانو او په ځانګړې توګه د ښځو لپاره چې پر اروپا یې د بشري حقونو د مدافع په توګه باور کړی و، دا پرېکړې د یوه ژور خیانت په مانا دي.

مېرمن غفاري خبرداری ورکړی چې تاریخ به د دغو پرېکړو د توجیه کولو لپاره کارول شوې ډیپلوماټیکه ژبه هېره کړي، خو دا به په یاد وساتي چې چا د مظلومانو تر څنګ ودرېدل غوره کړل او چا د اصولو پر ځای ګټو ته لومړیتوب ورکړ. هغې پر اېکس لیکلي چې اوس د دې انګېرنې پټول ګران دي چې د کډوالۍ اندېښنې او جیوپولیټیک لومړیتوبونه د میلیونونو تر ظلم لاندې خلکو پر حقونو او ازادۍ غالب شوي دي.

دا په داسې حال کې ده چې د جرمني لومړي وزیر فریدریښ مېرڅ تېره ورځ وویل چې د طالبانو عادي سازي نه کوي، خو د کډوالو د شړلو لپاره ورسره تخنیکي خبرې لري.

اندېشه په خپله ایکس‌پاڼه کې د یوې ناستې په اړه ویلي چې د غونډو د ازادۍ په تړاو په ترسره شوې غونډه کې یې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې د سوله‌ییزو غونډو د ځپلو وضعیت تشریح کړی دی.

هغه ویلي چې په افغانستان کې هغه کسان چې د غونډو او لاریونونو له حق څخه استفاده کوي، له وېرولو، خپل‌سرې نیونې او حتا د مرګ له ګواښونو سره مخ کېږي.

د هغه په وینا، ټکنالوژي هم د خلکو د کنټرول د یوې وسیلې په توګه کارول کېږي او خبریالان او مدني فعالان د څارنې، ګواښونو او غچ اخیستنې له داسې فشارونو سره مخ دي چې تر کورنیو پورې یې اغېز رسېږي.

اندېشه زیاته کړې چې د غونډو، ټولنو او بیان د ازادۍ نقض د ملي او نړیوالو ژمنو ښکاره سرغړونه ده او باید د حقوقي چوکاټ له مخې ورسره چلند وشي.

په همدې موضوع کې د «افغانستان په جنیوا کې» استازولۍ هم ویلي چې په هرات کې وروستي لاریونونه د سوله‌ییزو غونډو د ځپلو یوه بېلګه ده، چې پکې د ګډونوالو د وېرولو، خپل‌سرو نیونو او تاوتریخوالي راپورونه ورکړل شوي دي.

په اعلامیه کې راغلي چې په وروستیو ورځو کې له ځینو جوماتونو او حسینیو څخه د عاشورا د بیرغونو او نښانو راټولول، د جوماتونو او تکیه‌خانو د یو شمېر مسؤلانو نیول، د عاشورا د مراسمو په درشل کې د تمدن ټلوېزیون د خپرونو درول او د خاتم‌النبیین علمي حوزې تړل هغه اقدامات دي چې ترسره شوي دي.

شورا ویلي چې دغو اقداماتو د شیعه ټولنې ترمنځ پراخه اندېښنه رامنځته کړې او اړتیا ده چې د طالبانو لوړپوړي چارواکي ورته جدي پاملرنه وکړي.

د اعلامیې له مخې، د پخوانیو هوکړو پر بنسټ د محرم مراسم په تېرو کلونو او همدارنګه سږ کال په ارامه او منظم فضا کې ترسره شوي او تمه کېږي چې پر هماغو هوکړه شویو چوکاټونو عمل دوام ومومي.

د افغانستان د شیعه علماوو شورا له طالبانو غوښتي چې د خاتم‌النبیین علمي حوزې د بېرته پرانیستلو او د تمدن ټلوېزیون د فعالیت د بیا پیل لپاره بېړني ګامونه پورته کړي.

په اعلامیه کې راغلي چې د یادو موضوعاتو اړوند اسناد او شواهد به د عاشورا له ورځو وروسته د طالبانو له لوړپوړو چارواکو سره شریک شي.

شورا همداراز له علماوو او خطیبانو غوښتي چې د تاسوعا او عاشورا په مراسمو کې خلک له اوسني وضعیت څخه خبر کړي او د ملي یووالي، عامه نظم او د رسمي لارو چارو له لارې د غوښتنو پر تعقیب ټینګار وکړي.

د افغانستان د شیعه علماوو شورا ویلي چې د ستونزو د حل غوره لاره خبرې اترې او رسمي مراجعو ته مراجعه ده، او هیله یې څرګنده کړې چې د مسؤلینو په تدبیر سره به د باور، همغږۍ او ملي یووالي فضا لا پیاوړې شي.

هغه د پنجشنبې په ورځ په مسکو کې یوې ناستې ته وویل چې له سیمه ییزو همکاریو څخه د افغانستان ګوښه کول د دغو ستونزو له حل سره مرسته نه کوي. لبدیف ټینګار وکړ چې د اوراسیا په اقتصادي او ټرانزیټي پروژو کې د افغانستان له ګډون پرته، د سیمې د امنیت تامین ممکن نه دی.

هغه وویل چې د ګډو ګټو خپلواک هېوادونه د طالبانو له چارواکو سره په اړیکه او خبرو کې دي او هغوی له داعش سره مبارزې او د نشه یي توکو د تولید او قاچاق مخنیوي ته هڅوي. د دغه سازمان د سرمنشي په وینا، له افغانستان څخه پېښېدونکي ګواښونه یوازې پوځي اړخ نه لري، بلکې د ترهګرو ډلو فعالیتونه، افراطیت او د نشه یي توکو قاچاق هم د سیمې د امنیت اصلي ننګونې ګڼل کېږي.

لبدیف زیاته کړه چې د ګډو ګټو د خپلواکو هېوادونو سازمان له دغو ګواښونو سره د مقابلې لپاره د ترورېزم ضد مرکز له ظرفیت، سرحدي همکاریو او د طالبانو له چارواکو سره له خبرو اترو څخه ګټه اخلي. د ګډو ګټو د خپلواکو هېوادونو سازمان (CIS) په ۱۹۹۱ کال کې د شوروي اتحاد له پاشل کېدو وروسته د شوروي د پخوانیو جمهوریتونو ترمنځ د سیاسي، اقتصادي او امنیتي همکاریو د ساتلو په موخه رامنځته شو.

دا سازمان اوسمهال ۹ اصلي غړي لري چې روسیه، بیلاروس، قزاقستان، قرغیزستان، تاجکستان، ازبکستان، ارمنستان، اذربایجان او مالدووا یې غړي دي. که څه هم افغانستان د دغه سازمان غړی نه دی، خو له څو غړو هېوادونو سره د ګډې پولې د لرلو له امله، تل د دغه سازمان د امنیتي ناستو په اجنډا کې ځای لري. د دغه سازمان چارواکو په وار وار له داعش سره د مقابلې، د نشه یي توکو د قاچاق د مخنیوي او د منځنۍ اسیا د پولو د امنیت د پیاوړتیا لپاره له طالبانو سره پر همکارۍ ټینګار کړی دی.