طالبان: په ننگرهار، کونړ او بغلان کې د اوبو او حفظ‌الصحې نوې پروژه پلي کېږي

لغمان کې د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ رییس مولوي عبدالنور رسولي ویلي، چې استاد ګل پاچا الفت د افغانستان د ادب او کلتور یو ځلانده شخصیت و او د داسې ملي او کلتوري څېرو د اثارو او مقبرو ساتنه د ټولو ګډ مسؤلیت دی.

هغه زیاته کړه، چې د دغو کلتوري شخصیتونو د ژوند او خدمتونو درناوی په حقیقت کې د هېواد د تاریخ، هویت او کلتوري ارزښتونو درناوی دی. هغه د تاریخي او فرهنګي اثارو ساتنه راتلونکو نسلونو ته د ملي هویت د لېږدولو یوه مهمه وسیله وبلله او ټینګار یې وکړ، چې د اطلاعاتو او فرهنګ ریاست به د فرهنګي میراثونو د ساتنې او بیارغونې په برخه کې خپلو هڅو ته دوام ورکړي.

د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت د هغو بنسټونو او کلتوري شخصیتونو هڅې وستایلې، چې د فرهنګي میراثونو په ساتنه او بیا رغونه کې برخه اخلي. د یادولو وړ ده، چې استاد ګل پاچا الفت د افغانستان د معاصر پښتو ادب له مخکښو شاعرانو او لیکوالانو څخه و، چې د هېواد د ادبي او کلتوري ودې لپاره یې بې‌ساري خدمتونه کړي او د هغه مقبره د لغمان ولایت د عزیز خان کڅ په سیمه کې موقعیت لري.

د افغانستان په تاریخ کې د کلتوري او ادبي میراثونو ساتنه تل ځانګړی ارزښت درلودلی دی، لکه څنګه چې په هېواد کې د نورو کلتوري او تاریخي ارزښتونو د یادولو ترڅنګ، په دې وروستیو کې د پښتو ادب د بل نامتو شخصیت ملنګ جان د خوږې نغمې کتاب هم ۷۰ کلن شو، چې د رحمان بابا تر دیوان وروسته د پښتو ادب دویم تر ټولو مشهور کتاب ګڼل کېږي. طالبان بیا د ملنګ جان شاعري چې حماسي رنګ لري او ملت پالنه پکې ځای شوې، د طآلبانو له لوري پرې سخت بندیز لګېدلی دی.

دغه سازمان ویلي چې په افغانستان کې د نشه‌يي توکو کارول پر ډېرو کورنیو او ټولنو ناوړه روغتیايي، ټولنیزې او اقتصادي اغېزې کړې دي او دوی هڅه کوي چې اړمنو کسانو ته روغتیايي خدمات ورسېږي.

د روغتیا نړیوال سازمان په ټول افغانستان کې د درملنې د ۱۱ مرکزونو او په ۱۰ ولایتونو کې د ۱۱ ګرځنده ټیمونو ملاتړ کوي، چې له دې جملې څخه څلور مرکزونه د ښځو او ماشومانو او یو مرکز د تنکیو ځوانانو درملنې ته ځانګړی شوی دی. دغه مرکزونه په ټولیزه توګه ۶۱۰ بسترونه لري چې زرګونه کسانو ته د ژوند ژغورنې روغتیايي، رواني او ټولنیز خدمات وړاندې کوي او ګرځنده ټیمونه بیا هغو زیانګالو خلکو ته خدمات رسوي چې مرکزونو ته لاسرسی نه لري.

دغه سازمان همدارنګه په کابل، کندهار او هلمند ولایتونو کې د اپیوایډ د بدیلې درملنې د څلورو مرکزونو او پنځو ګرځنده ټیمونو مالي او تخنیکي ملاتړ کوي، چې اوسمهال ترې څه باندې ۵۰۰ روږدي کسان ګټه اخلي. د دې ترڅنګ، د روغتیا نړیوال سازمان د افغانستان د روغتیايي چارواکو سره د تخنیکي لارښودونو په برابرولو، د روغتیايي کارمندانو په روزنه او د درملنې د علمي لارو چارو په پراخولو کې همکاري کوي.

په افغانستان کې د روغتیا د نړیوال سازمان استازي ډاکټر اډوین سلواډور په دې اړه وویل، چې د نشه‌يي توکو د کارولو اختلالات د مخنیوي او درملنې وړ دي او په دې برخه کې پانګونه له روږدو کسانو سره مرسته کوي چې بیرته خپلو کورنیو او ټولنو ته ګټور ثابت شي.

نوموړي د ۲۰۲۶ کال د نشه‌يي توکو په وړاندې د مبارزې نړیواله ورځ د عامه پوهاوي د زیاتولو، په ځانګړې توګه د ځوانانو ترمنځ د مخنیوي د پروګرامونو د پیاوړتیا او د باکیفیته خدماتو د پراخولو لپاره یو ښه فرصت وباله.

د دغې ادارې مشر، مجتبی شمس، د پنجشنبې په ورځ ویلي چې لږ تر لږه ۱۵ افغان وګړي، سره له دې چې سمندري هوا توپاني او خرابه وه، د نوشهر د ختیځ ساحلي اوبو ته ننوتلي وو.

د هغه په وینا، د ورک شوي کس د موندلو لپاره د ژغورنې او لټون عملیات لا هم دوام لري.

مجتبی شمس ویلي چې د پېښې د قربانیانو عمرونه۱۲، ۱۴ او ۲۵کاله وو.

هغه زیاته کړې چې یاد کسان په داسې ساحلي سیمه کې اوبو ته ورغلي وو چې د خطرناکو سیمو له ډلې شمېرل کېږي او هلته لامبو وهل منع دي.

د ایران د ژغورنې چارواکو له خلکو، په ځانګړي ډول له کډوالو او مسافرو، غوښتي چې د سمندر د خراب وضعیت او د امنیتي سپارښتنو پر مهال له خطرناکو ساحلي سیمو څخه ډډه وکړي، څو د ورته مرګونو پېښو مخه ونیول شي.

مېرمن غفاري ویلي، د جرمني د بهرنیو چارو وزارت او اروپایي کمیسیون طالبانو ته لاسرسی، سټېجونه او سیاسي اهمیت په داسې حال کې ورکوي چې په میلیونونو افغان ښځې له خپلو بنسټیزو حقونو بې‌برخې دي.

نوموړې پر اېکس پاڼه لیکلي: «دا یوه تخنیکي نه بلکې سیاسي پرېکړه ده». هغې زیاته کړې، ډېری افغانان داسې انګېري چې د اروپا لپاره له روسیې او چین سره جیوپولیټیکې ګټې او ستراتیژیکه سیالي د بشري حقونو او انساني کرامت له دفاع څخه ډېر ارزښت لري.

د دغې افغان فعالې په وینا، د دغو جیوپولیټیکو محاسبو اصلي قربانیانې افغان ښځې او نجونې دي. هغې روښانه کړې چې د هغو افغانانو او په ځانګړې توګه د ښځو لپاره چې پر اروپا یې د بشري حقونو د مدافع په توګه باور کړی و، دا پرېکړې د یوه ژور خیانت په مانا دي.

مېرمن غفاري خبرداری ورکړی چې تاریخ به د دغو پرېکړو د توجیه کولو لپاره کارول شوې ډیپلوماټیکه ژبه هېره کړي، خو دا به په یاد وساتي چې چا د مظلومانو تر څنګ ودرېدل غوره کړل او چا د اصولو پر ځای ګټو ته لومړیتوب ورکړ. هغې پر اېکس لیکلي چې اوس د دې انګېرنې پټول ګران دي چې د کډوالۍ اندېښنې او جیوپولیټیک لومړیتوبونه د میلیونونو تر ظلم لاندې خلکو پر حقونو او ازادۍ غالب شوي دي.

دا په داسې حال کې ده چې د جرمني لومړي وزیر فریدریښ مېرڅ تېره ورځ وویل چې د طالبانو عادي سازي نه کوي، خو د کډوالو د شړلو لپاره ورسره تخنیکي خبرې لري.

اندېشه په خپله ایکس‌پاڼه کې د یوې ناستې په اړه ویلي چې د غونډو د ازادۍ په تړاو په ترسره شوې غونډه کې یې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان کې د سوله‌ییزو غونډو د ځپلو وضعیت تشریح کړی دی.

هغه ویلي چې په افغانستان کې هغه کسان چې د غونډو او لاریونونو له حق څخه استفاده کوي، له وېرولو، خپل‌سرې نیونې او حتا د مرګ له ګواښونو سره مخ کېږي.

د هغه په وینا، ټکنالوژي هم د خلکو د کنټرول د یوې وسیلې په توګه کارول کېږي او خبریالان او مدني فعالان د څارنې، ګواښونو او غچ اخیستنې له داسې فشارونو سره مخ دي چې تر کورنیو پورې یې اغېز رسېږي.

اندېشه زیاته کړې چې د غونډو، ټولنو او بیان د ازادۍ نقض د ملي او نړیوالو ژمنو ښکاره سرغړونه ده او باید د حقوقي چوکاټ له مخې ورسره چلند وشي.

په همدې موضوع کې د «افغانستان په جنیوا کې» استازولۍ هم ویلي چې په هرات کې وروستي لاریونونه د سوله‌ییزو غونډو د ځپلو یوه بېلګه ده، چې پکې د ګډونوالو د وېرولو، خپل‌سرو نیونو او تاوتریخوالي راپورونه ورکړل شوي دي.