د بلوچستان په بېلابېلو سیمو کې د جلا، جلا پېښو له امله اووه کسان وژل شوي

د امریکا د ځمک‌پوهنې ادارې په وینا؛ د زلزلې مرکز د کارايیب سمندرګي پر ساحل د مورون ښار ته نږدې د کاراکاس لوېدیځ ته شاوخوا ۱۶۸ کیلومتره لرې و او ژوروالی یې نږدې ۲۲ کیلومتره ثبت شوی دی.

تر لومړۍ زلزلې یوازې یوه دقیقه وروسته په همدې سیمه کې دویمه زلزله د ۷.۵ درجې په ځواک رامنځته شوه، چې د وروستیو لسیزو له پیاوړو زلزلو بلل کېږي. پر خواله رسنیو خپرې شوې ویډیوګانې د ودانیو د ځینو برخو نړېدل، د دېوالونو ویجاړېدل او د لوړو ودانیو له لامبو حوضونو څخه د اوبو راوتل ښيي.

ګڼ خلک لاهم په سړکونو کې پاتې دي او د احتمالي ټکانونو له وېرې خپلو کورونو ته نه‌دي ستانه شوي. لومړني راپورونه ښيي، چې د کاراکاس په ښار کې څو ودانۍ نړېدلې او ژغورونکې ډلې د احتمالي ژوندي پاتې شویو کسانو د موندلو لپاره عملیات ترسره کوي.

لاتراوسه د مړو شویو او ټپیانو رسمي شمېر نه‌دی اعلان شوی؛ خو ځايي چارواکي د احتمالي مرګ‌ژوبلې او پراخو زیانونو خبر ورکوي. کاراکاس ته نږدې د مایکټیا نړۍوال هوايي ډګر د سختو زیانونو له امله تړل شوی.

د وېنزویلا حکومت بېړنی حالت اعلان کړی او اړوندې ادارې د اوښتو زیانونو ارزونه کوي. دغه سیمه د ځمک‌پوهنې له پلوه فعاله بلل کېږي؛ خو په وېنزوېلا کې د دغه کچې زلزله بې‌سارې ده او د ۱۸۱۲کال د تاریخي زلزلې یاد تازه کوي؛ هغه زلزله چې زرګونه کسان یې وژلي وو.

د فرانسې خبري اژانس د راپور له مخې، روبیو د چهارشنبې په ورځ کویټ ته د سفر پر مهال د خلیج هېوادونو متحدانو ته ډاډ ورکړ چې امریکا به له تهران سره په خبرو اترو کې «په بشپړه توګه له خپلو خلیجي شریکانو سره همغږې» وي او هغوی به د مذاکراتو اړوند پرېکړو او پرمختګونو څخه خبروي.

نوموړي ټینګار کړی چې واشنګټن به «هېڅ داسې اقدام ونه کړي چې د خپلو متحدانو امنیت کمزوری کړي».

د روبیو دغه څرګندونې په داسې حال کې مطرح کېږي چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د مارک روټه سره په سپینه ماڼۍ کې د لیدنې پر مهال ویلي وو چې د امریکا او ایران ترمنځ مذاکرات «ډېر ښه روان دي».

بل لور ته، روبیو په خپلو خبرو کې د هرمز تنګي د وضعیت په اړه هم دریځ څرګند کړی او ویلي یې دي چې امریکا غواړي د جګړې له پیل وړاندې حالت وساتل شي او د بېړیو تګ راتګ د اضافي لګښتونو او محصولاتو له اخیستو پرته دوام ومومي.

هغه په کویټ کې وویل چې داسې هېڅ هېواد نه پېژني چې د هرمز تنګی د کارونې په بدل کې د محصول اخیستو ملاتړ وکړي.

د ډنمارک د کډوالۍ وزیر، مورتن بودسکوف، چې د سوسیال ډیموکرات ګوند غړی هم دی، ویلي حکومت به د دې بندیز د پلي کېدو د امکان په اړه حقوقي ارزونې بېرته پیل کړي.

هغه د ډنمارک له ریتزاو خبري اژانس سره په خبرو کې ویلي: «اذان باید د ډنمارک د کورونو له بامونو پورته وانه‌ورېدل شي. دا پدیده په ډنمارک کې ځای نه لري او خلک باید د هېواد په کوڅو او سړکونو کې د ګرځېدو پر مهال دا احساس ونه کړي چې ګواکې د اسلام‌اباد په څنډو کې دي».

اوس مهال هم د ډنمارک په ځینو سیمو، په ځانګړي ډول پلازمېنه کوپنهاګن کې، د غږیزې ککړتیا اړوند سخت مقررات د جوماتونو له بهرنیو لوډسپیکرونو د اذان خپرول محدودوي.

بودسکوف همداراز ادعا کړې چې د ډنمارک په ځینو سیمو کې د «اسلامي کېدو» بهیر په عامه ډګر کې لا پراخ شوی دی.

دا درېیم ځل دی چې د سوسیال ډیموکراتانو تر مشرۍ لاندې حکومتونه د اذان د بندولو لپاره د قانوني چوکاټ د رامنځته کولو هڅه کوي. ورته وړاندیزونه تر دې وړاندې په ۲۰۲۰ او ۲۰۲۵ کلونو کې هم مطرح شوي وو.

کارپوهان باور لري چې د اذان پر خپرېدو هر ډول سراسري بندیز ښايي له حقوقي خنډونو سره مخ شي. د ډنمارک اساسي قانون د مذهبي مراسمو د ترسره کولو حق تضمین کړی او حکومت اړ دی چې د مذهبي ازادیو او د جوماتونو د شاوخوا اوسېدونکو د حقونو ترمنځ توازن وساتي.

په جرمني او بریتانیا کې هم د اذان خپرېدل د وخت او د غږ د کچې له پلوه له محدودیتونو سره مخ دي، څو د اوسېدونکو لپاره مزاحمت رامنځته نه کړي.

ډنمارک شاوخوا شپږ میلیونه نفوس لري چې له دې ډلې نږدې ۲۷۰ زره مسلمانان دي او شاوخوا ۱۰۰ جوماتونه پکې فعالیت کوي. د جامع جومات کوپنهاګن مسوولانو هم د سیمه‌ییزو چارواکو له موافقې سره سم په ازاده فضا کې د اذان د خپرولو له ترسره کولو ډډه کړې ده.

روټه په دې لیدنه کې وویل، د ناټو د ځینو غړو هېوادونو مخالفت د امریکا له ملاتړ څخه «استثنايي پېښې» وې او په ټولیزه توګه اروپايي متحدینو د واشنګټن ملاتړ کړی دی.

د ناټو عمومي منشي د غړو هېوادونو د دفاعي لګښتونو زیاتوالي او په دې جګړه کې د اروپايي اډو څخه د امریکا د زرګونو پوځي الوتکو کارولو ته اشاره وکړه او ټینګار یې وکړ چې اروپايي متحدینو په ټولیزه توګه د امریکا تر څنګ ولاړ وو. هغه ډونالډ ټرمپ ته وویل، دی پوهېږي چې ځینې داسې محدودې قضیې وې چې واشنګټن یې په رښتیا ناامیده کړی، خو په مجموع کې متحدین د امریکا تر څنګ درېدلي دي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ په ځواب کې وویل چې مارک روته ښه کار کړی، خو ټینګار یې وکړ چې واشنګټن د خپلو متحدینو له کړنو ناامیده شوی دی. ټرمپ زیاته کړه، که د روته پر ځای بل څوک وای، ښايي دا لیدنه نن بیخي نه وی شوې او زیاته یې کړه چې امریکا په دې جګړه کې د چا مرستې ته اړتیا نه درلوده.

رویترز خبري اژانس راپور ورکړی چې مارک روته په انقره کې د ناټو د مشرانو د غونډې په درشل کې واشنګټن ته سفر کړی دی. دا غونډه په داسې حال کې جوړېږي چې د اسلامي جمهوریت پر وړاندې د جګړې او د سیمې په امنیت کې د اروپا د رول پر سر د امریکا او ناټو ترمنځ اختلافات زیات شوي دي.

دا تاوتریخوالی په داسې حال کې زیاتیږي چې طالبانو په دې جګړه کې د اسلامي جمهوریت ملاتړ کړی دی. بل لور ته، ډونالډ ټرمپ د ایران پر بنسټونو او زېرمو بریدونه ځنډولي دي او د هرمز تنګي د ازادۍ لپاره یې ځانګړې پروژه پیل کړې ده، په داسې حال کې چې سپاه پاسداران په سیمه کې نوې کنټرولي سیمې اعلان کړې دي.

د دغه پرېکړې له امله به افغانستان ته د افغان کډوالو د ستنېدو لړۍ او عادي تګ راتګ هم د دوو ورځو لپاره ودرول شي او د رخصتیو له پای ته رسېدو وروسته به بېرته پیل شي.

د تورخم پولې تر څنګ، د حمزه بابا د افغان کډوالو کمپ هم د دغو دوو ورځو لپاره د مراجعینو پر مخ تړل شوی دی. لنډي کوتل کې مرستیال کمېشنر انعام الله وزیر په دې اړه ویلي، چې د جون په ۲۵مه او ۲۶مه نېټه به په یاد کمپ کې ټول اداري او دفتري فعالیتونه په ټپه ولاړ وي او له افغان کډوالو یې غوښتي چې په دې موده کې دغه مرکز ته له ورتګ څخه ډډه وکړي څو له احتمالي ستونزو او بې‌ځایه انتظار سره مخ نه شي.

پاکستاني چارواکو له کډوالو غوښتنه کړې چې د حکومتي لارښوونو او ټاکل شوي مهالویش پابندي وکړي او د نویو بدلونونو لپاره د چارواکو لخوا خپرېدونکو خبرتیاوو ته پام وکړي. د دغه کمپ د چارواکو په وینا، د محرم الحرام د رخصتیو له پای ته رسېدو وروسته به د حمزه بابا کمپ خپل عادي فعالیتونه بېرته پیل کړي او ټول خدمات به د پخوا په څېر وړاندې شي.

د حمزه بابا کمپ په پاکستان کې د مېشتو افغان وګړو د ثبت، د اسنادو د پروسس او نورو اړوندو اداري چارو د ترسره کولو لپاره یو له مهمو مرکزونو څخه دی چې هره ورځ ورته ګڼ شمېر کسان مراجعه کوي. د پولې د بندېدو پر مهال به د کډوالو د ستنېدو بهیر په بشپړ ډول ځنډېدلی وي او د رخصتیو له پای وروسته به بېرته پیل شي.

دا پرېکړه په داسې حال کې کېږي چې د افغان کډوالو د اېستلو لړۍ لا هم په شدت سره دوام لري او د راپورونو له مخې، تېر کال شاوخوا ۳ میلیونه افغان کډوال له ایران، پاکستان او ترکیې څخه په زوره یا خپله خوښه هېواد ته ستانه کړل شوي دي.

د بشري حقونو د څار ډلې د معلوماتو له مخې، په پاکستان کې پر افغان کډوالو د پولیسو چاپې په بې‌ساري ډول زیاتې شوي او یوازې له پنجاب ایالت څخه تر ۳۴ زره ډېر کډوال اېستل شوي دي، چې له امله یې په تورخم کې د کډوالو اوږده کتارونه جوړ شوي دي.