نن (د جون ۲۶مه) د نشهیي توکو پر وړاندې د مبارزې نړۍواله ورځ ده. دغه ورځ داسې مهال نمانځل کېږي، چې یو ځل بیا په افغانستان او په ځانګړي ډول کندهار کې د نشهیي توکو د تولید، قاچاق او پټ بازار موضوع د بحث وړ ګرځېدلې ده.
کندهار له څو لسیزو راهیسې د افغانستان د نشهیي توکو د تولید، سوداګرۍ او قاچاق له مهمو مرکزونو ګڼل کېږي. که څه هم طالبانو د ۲۰۲۲کال په اپرېل میاشت کې د کوکنارو پر کر، تولید، پروسس او سوداګرۍ بندیز اعلان کړ او په وروستیو کلونو کې یې د کوکنارو د کروندو د لهمنځه وړلو ادعا کړې؛ خو د ملګرو ملتونو او نورو نړۍوالو څېړنو ترڅنګ، ځینې سیمهییزې سرچینې ادعا کوي، چې د نشهیي توکو اقتصاد په بشپړه توګه لهمنځه نهدی تللی؛ بلکې د فعالیت بڼه یې بدله شوې ده.
د طالبانو حکومت وايي، چې د نشهیي توکو پر ضد جدي مبارزه کوي، کروندې لهمنځه وړي او د قاچاق مخه نیسي. خو د ۲۰۲۴کال یوه علمي څېړنه چې د طالبانو او نشهیي توکو د اړیکو په اړه د متخصصینو ارزونې پهکې شاملې دي، دې پایلې ته رسېدلې چې د طالبانو ځینې غړي او سیمهییزې شبکې له پخوا راهیسې د نشهیي توکو له سوداګرۍ سره اړیکې لرلې او واک ته تر رسېدو وروسته هم د دغو اړیکو د دوام په اړه اندېښنې پرځای دي.
په کندهار کې څو سیمهییزې سرچینې چې د امنیتي دلایلو له امله یې نومونه نهدي اخیستل شوي وايي، چې د طالبانو ځینې سیمهییز چارواکي لاهم د نشهیي توکو له پټ بازار سره اړیکې لري.
د یوې سرچینې په وینا: «په ښکاره د نشهیي توکو پر ضد عملیات کېږي؛ خو د شبکو اصلي کسان نه نیول کېږي. زموږ د معلوماتو له مخې؛ ځینې با نفوذه کسان لاهم د دغه کاروبار ترشا نفوذ لري، لکه په کندهار کې د طالبانو والي ملا شرین، د دغه ډلې امنیه قوماندان ملا عبدالاحد طالب او داسې نور ډېر کسان شته».
یوه بله سرچینه هم وایي، بشر نورزی چې له پخوا راهیسې د نشهيي توکو په کاروبار بوخت وو اوس هم د هغه لوی کاروبار د نشهيي توکو اړوند دی چې ډېری طالبان هم ورسره شریکان دي.
سرچینه وایي: «دا خو ښکاره خبره ده، چې په کندهار کې د بشر نورزي په ګډون د طالبانو ځینې چارواکي د نشهيي توکو په کاروبار کې ښکېل دي او له نړۍوالو سوداګریزو شبکو سره اړیکې لري».
سرچینې ادعا کوي، چې د همدې پټو شبکو د دوام له امله د تریاکو سوداګري په بشپړه توګه نهده درېدلې او په کندهار کې د یو کیلوګرامه تریاکو بیه دامهال د ۱۰۰زره او ۱۵۰زره پاکستاني کلدارو ترمنځ ده.
د سرچینو په خبره؛ د نشهيي توکو په کاروبار کې ښکېل کسان هڅه کوي، د خلکو د پام اړلو او له نیوکو څخه د خلاصون لپاره دغه شبکې او کاروبارونه نورو سیمو په ځانګړي ډول شمالي ولایتونو ته انتقال کړي. د سرچینو په خبره؛ په شمالي ولایتونو بدخشان، تخار او کندوز کې د نشهيي توکو د کر، تولید او قاچاق فرصتونه اوس زیات شوي.
د ملګرو ملتونو د نشهیي توکو او جرمونو دفتر (UNODC) هم ویلي، که څه هم د کوکنارو کر په څرګند ډول کم شوی؛ خو پخوا د تولید شویو تریاکو زېرمې لاهم د قاچاق له لارو بهر ته لېږدول کېږي او قاچاقي شبکې په بشپړه توګه لهمنځه نهدي تللې.
د سرچینو په وینا؛ د کر د بندېدو له امله د قاچاق شبکو خپل تمرکز د زېرمو پر پلور، د بیو پر لوړېدو او د نویو قاچاقي لارو پر موندلو کړی دی. په همدې حال کې ملګرو ملتونو خبرداری ورکړی، چې د کوکنارو د کر له کمېدو سره هممهاله د مصنوعي نشهیي توکو او په ځانګړي ډول میتامفیتامین (شیشې) تولید او قاچاق د زیاتېدو نښې لیدل کېږي.
که څه هم طالبان د نشهیي توکو پر ضد د مبارزې ادعا کوي، ځینې سیمهییزې سرچینې او څېړنیز راپورونه ښيي چې د پخوانیو شبکو ځینې برخې لا هم فعالې دي.
