د ایران سپاه پاسداران ډله وایي په سیمه کې یې د امریکا پر پوځي اډو بریدونه کړي

تورک له یورونیوز سره په مرکه کې ویلي: «په افغانستان کې د بشري حقونو د ډېر خراب وضعیت له امله موږ د افغان کډوالو د جبري بېرته ستنولو مخالف یو. که کوم کس جرم کړی وي، باید په اروپا کې د قانون له مخې محاکمه شي، خو خلک داسې ځای ته نه شي استول کېدای چې هلته د شکنجې له ګواښ سره مخ وي.»

د نوموړي دا څرګندونې په داسې حال کې دي چې اروپايي ټولنې په وروستیو میاشتو کې د ناقانونه افغان کډوالو د ایستلو د بهیر د چټکتیا لپاره هڅې زیاتې کړې او هم‌مهاله یې په بروکسل کې له طالب استازو سره د کډوالو د بېرته ستنولو د بهیر د چټکتیا په اړه خبرې کړې دي.

د خپرو شویو شمېرو له مخې، د تېر میلادي کال په لومړیو نهو میاشتو کې د اروپايي ټولنې ۱۴ زره او ۲۷۰ افغان وګړو ته د اتحادیې له خاورې د وتلو امر شوی و، خو یوازې ۳۴۰ تنه افغانستان ته ستانه شوي دي، چې دا د ټولو کسانو شاوخوا دوه سلنه جوړوي او د اروپايي ټولنې د کډوالو د ستنېدو له عمومي منځنۍ کچې څخه خورا ټیټه شمېره ده.

د طالبانو له پلاوي سره د اروپايي چارواکو وروستۍ لیدنې د بشري حقونو بنسټونو او مدني فعالانو پراخ غبرګونونه هم راپارولي دي.

منتقدان وایي، دا ډول تعاملات ښایي طالبانو ته سیاسي مشروعیت ورکړي، په داسې حال کې چې اروپايي ټولنې تر اوسه د طالبانو حکومت په رسمیت نه دی پېژندلی.

په داسې حال کې چې اروپايي چارواکي د ناقانونه کډوالو د بېرته ستنولو د مدیریت پر اړتیا ټینګار کوي، د بشري حقونو کارپوهان وایي، په افغانستان کې د خوندي او باوري شرایطو نشتوالی د کډوالو د بېرته ستنولو بهیر له جدي بشري او حقوقي ننګونو سره مخ کړی دی.

سنټکام پر اېکس خواله رسنۍ کې ویلي، امریکایي الوتکو د ايران د توغندیو او ډرون الوتکو د زېرمو پر ځایونو او ساحلي راډارونو بریدونه وکړل، وروسته له هغه چې ايران د جون پر ۲۵مه د «ایم وي ایور لولي» په نوم بېړۍ په یوې ځانمرګې ډرون الوتکې وویشتله.

د سنټکام له مخې، د سنګاپور په بیرغ سمبال دغه بار وړونکې بېړۍ د ايران د برید پر مهال د عمان ساحل ته څېرمه د هرمز له تنګي څخه د وتلو په حال کې وه. او ايران د ځواکونو له لوري پر سوداګریزو کښتیو دا بې‌دلیله تېری په ښکاره ډول د اوربند نقض و.

د امریکا مرکزي قوماندانۍ وويل، ځواکونه یې له هرمز تنګي څخه د تېرېدونکو سوداګریزو بېړیو لپاره د خوندي تېرېدو همغږۍ او ملاتړ ته دوام ورکوي.

د پرتګالي رسنۍ (دې ريذيډنټ) د راپور له مخې، دا په تېرو څلورو میاشتو کې دویم ځل دی چې ستره محکمه د ۳۱ کلن عبدالبشیر د دوسیې د یوې برخې بیا څېړنې امر کوي.

بشیر په ياده قضیه کې تېر کال د جون په میاشت کې د ۲۵ کلونو بند تر ټولو زیاتې سزا محکوم شو، چې دا د عامه څارنوالۍ د دفتر له نظره مخالفه وه، ځکه هغوی باور درلود چې هغه رواني ناروغي لري او د جنايي مسؤلیت وړ نه دی او باید لږ تر لږه د دریو کلونو لپاره په رواني روغتون کې وساتل شي.

په عبدالبشير تور دی چې د ۲۰۲۳ کال د مارچ په ۲۸مه یې دوه ښځې، چې ۲۴ او ۴۹ کلنې وې او په اسماعیلیه مرکز کې یې د کډوالو د ملاتړ په څانګه کې کار کاوه، په چاقو ووژلې او پر نورو لیدونکو یې د برید هڅه وکړه.

هغه د جرم په ورځ د نیول کېدو راهیسې د زندان او لنډمهاله توقیف ترمنځ وخت تېروي.

ټرمپ په سپینه ماڼۍ کې د خبریالانو یوې غونډې ته وویل، د پنجشنبې د ورځې له پېښې خوښ نه دی. د هغه په وینا، ایران څلور ځله بریدونه کړي چې امریکایي ځواکونو یې درې بې‌پیلوټه الوتکې نسکورې کړې.

هغه وویل: «له هغه څه چې د پنجشنبې په ورځ وشول، خوښ نه شوم. هغوی څلور ځله برید وکړ. موږ درې هغه بې‌پیلوټه الوتکې چې یوه بېړۍ یې په نښه کړې وه، راوغورځولې. یوه بله بې‌پیلوټه الوتکه پر یوې ډېرې قیمتي باروړونکې بېړۍ ولګېده. که څه هم بېړۍ ته زیان اوښتی، خو خپل سفر ته یې دوام ورکړ.»

ټرمپ زیاته کړه چې ایران باید دا کار نه وای کړی او خبرداری یې ورکړ: «تاسو به پوه شئ. مطلب مې دا دی، که موږ ځواب درکړو، نو پایلې به یې ووینئ.»

د امریکا ولسمشر تر دې وړاندې په خپلې ټولنیزې شبکې «ټروت سوشل» کې هم لیکلي وو چې ایران لږ تر لږه څلور بریدګرې بې‌پیلوټه الوتکې د هغو بېړیو پر لور توغولې چې د هرمز تنګي له لارې تېرېدلې.

د هغه په وینا، له دغو بې‌پیلوټه الوتکو څخه یوه په مستقیم ډول له یوې سترې او قیمتي باروړونکې بېړۍ سره لګېدلې او زیان یې ورته اړولی، خو بېړۍ توانېدلې چې خپل سفر ته دوام ورکړي.

ټرمپ همداراز ټینګار کړی چې امریکایي ځواکونو درې بې‌پیلوټه الوتکې نسکورې کړې او د ایران دغه اقدام یې د اوربند له هوکړې څخه «احمقانه سرغړونه» بللې ده.

د پولیسو د معلوماتو له مخې، نیول شوي کډوال له اداري مراحلو وروسته د ادرنه ښار د بهرنیو اتباعو د ایستلو ادارې ته سپارل شوي، څو د قانوني کړنلارې له بشپړېدو وروسته یې د ایستلو بهیر ترسره شي.

د ادرنه پولیسو د پنجشنبې په ورځ همداراز اعلان کړی چې د انسانانو د قاچاق په تړاو یې دوه نور کسان هم نیولي او عدلي ارګانونو ته یې ورپېژندلي دي.

دا په داسې حال کې ده چې ترکیې په وروستیو میاشتو کې د قانوني اسنادو له نشتوالي سره د بهرنیو کډوالو، په ځانګړي ډول افغانانو، د نیولو او ایستلو بهیر چټک کړی دی.

سره له دې، د ترکیې د کډوالۍ ادارې تازه شمېرې، چې د چهارشنبې په ورځ خپرې شوې، ښيي چې په ۲۰۲۵ کال کې دغه هېواد ته د ورننوتونکو کډوالو شمېر د تېر کال په پرتله ۲۵ سلنه زیات شوی دی.

د دغو شمېرو له مخې، په ۲۰۲۵ کال کې شاوخوا ۳۹۴ زره کډوال ترکیې ته داخل شوي دي. په دې ډله کې د ترکمنستان وګړي د ۲۳،۴سلنه ونډې سره لومړی ځای لري، ورپسې د اذربایجان، ازبکستان، مصر او افغانستان وګړي راځي. د افغانستان وګړي د ټولو ورننوتونکو کډوالو ۵،۸ سلنه جوړوي.

د ترکیې د کډوالۍ ادارې د معلوماتو له مخې، د روان میلادي کال په لومړیو پنځو میاشتو کې د دغه هېواد پولیسو په بېلابېلو سیمو کې ۱۶ زره او ۴۳۶ افغان کډوال د استوګنې د قانوني اسنادو د نه لرلو له امله نیولي دي.