ټرمپ: د امریکا بنسټ د ایمان پر ارزښتونو ولاړ دی

نوموړي د زاهدان ښار د جمعې لمانځه پر مهال وویل چې د ایران او امریکا ترمنځ د مذاکراتو هرکلی کوي، خو په باور یې د دواړو هېوادونو اړیکې باید د نورو سیمه‌ییزو مسایلو له تړاو پرته تنظیم شي.

د زاهدان د اهل‌سنتو د امام‌جمعه د دفتر د خبرپاڼې له مخې، مولوي عبدالحمید وویل، کله چې تهران او واشنګټن خپلې ستونزې هوارې او ډیپلوماټیکې اړیکې عادي کړي، نو د اسراییل، لبنان او فلسطین اړوند موضوعات هم د ډیپلوماسۍ له لارې په اسانه تعقیب او حل کېدای شي.

هغه همداراز ټینګار وکړ چې د ایران او امریکا په ټولو خبرو اترو کې باید د ایران ملي ګټې او د خلکو د ژوند د شرایطو ښه والی لومړیتوب ولري.

مولوي عبدالحمید د خپلو خبرو په بله برخه کې وویل چې د نورو هېوادونو او ملتونو پر ضد د «مرګ» شعارونه مناسب نه دي او زیاته یې کړه چې د ۴۷ کلونو پخواني شعارونه باید دوام ونه کړي، ځکه د ده په وینا شرایط بدل شوي دي.

هغه د سیاسي بندیانو د خوشې کېدو، د فشارونو د پای ته رسېدو او د ایران د قومونو او مذهبي ډلو د حقونو او ازادیو د رعایت غوښتنه هم وکړه او له ایراني چارواکو یې وغوښتل چې د اسلامي اصولو، نړیوالو قوانینو او د هېواد د اساسي قانون له مخې د ټولو وګړو حقونه خوندي کړي.

د راپور له مخې، دغه چارواکي ویلي چې د امریکا د بریدونو هدفونه د ایران د سواحلو په اوږدو کې، هرمز تنګي ته نږدې سیمو او همدارنګه د قشم ستراتیژیکې ټاپو کې موقعیت درلود.

د نوموړي په وینا، قشم ټاپو د هرمز تنګي ته څېرمه د ایران تر کنټرول لاندې یوه مهمه ستراتیژیکه سیمه ده او د نړیوالو سمندري لارو له مهمو نقطو څخه ګڼل کېږي.

تر اوسه امریکايي چارواکو د دغو بریدونو د پایلو، د احتمالي تلفاتو او یا هم د هدف ګرځول شویو تاسیساتو د څرنګوالي په اړه نور جزییات نه دي خپاره کړي.

ایراني چارواکو هم د دې راپور تر خپرېدو پورې د فاکس نیوز د ادعاوو په اړه رسمي غبرګون نه دی ښودلی.

دا راپور په داسې حال کې خپرېږي چې په وروستیو اوونیو کې د امریکا او ایران ترمنځ کړکېچ یو ځل بیا زیات شوی او د هرمز تنګي شاوخوا امنیتي وضعیت د نړیوالو اندېښنې راپارولې دي.

خو د ايران دغه پوځي ځواک هغو سیمو ته اشاره نه ده کړې چې هدف ګرځول شوي دي.

امریکا تر دې دمه د سپاه پاسداران د بريدونو په اړه څه نه دي ويلي.

د سپاه پاسداران د سمندري ځواکونو د بریدونو په اړه په خبرپاڼه کې راغلي چې د اسراییل له خوا د لبنان په سویل کې د اوربند له سرغړونې وروسته، امریکا «د خپلو ژمنو په ماتولو لاس پورې کړی و».

سپاه پاسداران زیاته کړه: «د اسلام‌اباد د هوکړه‌لیک د پنځم بند له مخې، په هرمز تنګي کې د تګ راتګ د کنټرول ترتیبات د ایران پر غاړه دي؛ خو امریکا د بېلابېلو خواوو په هڅولو سره غوښتل له دې ژمنې سرغړونه وکړي چې لازم ځواب ورکړل شو او له دې وروسته به هم داسې وي».

په خبرپاڼه کې ګواښ شوی چې که د امریکا بریدونه تکرار شي، «زموږ ځواب به تر دې هم پراخ وي».

له دې وروسته د امریکا د مرکزي قوماندانۍ (سېنټکام) وويل، ځواکونو یې د جون د مياشتې پر ۲۶مه، د هغې سوداګریزې بېړۍ پر وړاندې چې د هرمز تنګي څخه د تېرېدو په حال کې وه، د پروني بريد په غبرګون کې پر ايران بریدونه کړي دي.

سېنټکام پر اېکس خواله رسنۍ وويل، امریکایي الوتکو د ايران د توغندیو او ډرون الوتکو د زېرمو پر ځایونو او ساحلي راډارونو بریدونه وکړل، وروسته له هغه چې ايران د جون پر ۲۵مه د «ایم وي ایور لولي» په نوم بېړۍ په یوې ځانمرګې ډرون الوتکې وویشتله.

تورک له یورونیوز سره په مرکه کې ویلي: «په افغانستان کې د بشري حقونو د ډېر خراب وضعیت له امله موږ د افغان کډوالو د جبري بېرته ستنولو مخالف یو. که کوم کس جرم کړی وي، باید په اروپا کې د قانون له مخې محاکمه شي، خو خلک داسې ځای ته نه شي استول کېدای چې هلته د شکنجې له ګواښ سره مخ وي.»

د نوموړي دا څرګندونې په داسې حال کې دي چې اروپايي ټولنې په وروستیو میاشتو کې د ناقانونه افغان کډوالو د ایستلو د بهیر د چټکتیا لپاره هڅې زیاتې کړې او هم‌مهاله یې په بروکسل کې له طالب استازو سره د کډوالو د بېرته ستنولو د بهیر د چټکتیا په اړه خبرې کړې دي.

د خپرو شویو شمېرو له مخې، د تېر میلادي کال په لومړیو نهو میاشتو کې د اروپايي ټولنې ۱۴ زره او ۲۷۰ افغان وګړو ته د اتحادیې له خاورې د وتلو امر شوی و، خو یوازې ۳۴۰ تنه افغانستان ته ستانه شوي دي، چې دا د ټولو کسانو شاوخوا دوه سلنه جوړوي او د اروپايي ټولنې د کډوالو د ستنېدو له عمومي منځنۍ کچې څخه خورا ټیټه شمېره ده.

د طالبانو له پلاوي سره د اروپايي چارواکو وروستۍ لیدنې د بشري حقونو بنسټونو او مدني فعالانو پراخ غبرګونونه هم راپارولي دي.

منتقدان وایي، دا ډول تعاملات ښایي طالبانو ته سیاسي مشروعیت ورکړي، په داسې حال کې چې اروپايي ټولنې تر اوسه د طالبانو حکومت په رسمیت نه دی پېژندلی.

په داسې حال کې چې اروپايي چارواکي د ناقانونه کډوالو د بېرته ستنولو د مدیریت پر اړتیا ټینګار کوي، د بشري حقونو کارپوهان وایي، په افغانستان کې د خوندي او باوري شرایطو نشتوالی د کډوالو د بېرته ستنولو بهیر له جدي بشري او حقوقي ننګونو سره مخ کړی دی.

سنټکام پر اېکس خواله رسنۍ کې ویلي، امریکایي الوتکو د ايران د توغندیو او ډرون الوتکو د زېرمو پر ځایونو او ساحلي راډارونو بریدونه وکړل، وروسته له هغه چې ايران د جون پر ۲۵مه د «ایم وي ایور لولي» په نوم بېړۍ په یوې ځانمرګې ډرون الوتکې وویشتله.

د سنټکام له مخې، د سنګاپور په بیرغ سمبال دغه بار وړونکې بېړۍ د ايران د برید پر مهال د عمان ساحل ته څېرمه د هرمز له تنګي څخه د وتلو په حال کې وه. او ايران د ځواکونو له لوري پر سوداګریزو کښتیو دا بې‌دلیله تېری په ښکاره ډول د اوربند نقض و.

د امریکا مرکزي قوماندانۍ وويل، ځواکونه یې له هرمز تنګي څخه د تېرېدونکو سوداګریزو بېړیو لپاره د خوندي تېرېدو همغږۍ او ملاتړ ته دوام ورکوي.