د بې پولې ډاکټرانو سازمان:د افغانستان په سوېل کې د خوارځواکۍ پېښې ۳۰سلنه زیاتې شوې دي

شهرزاد اکبر په ایکس لیکلي، په افغانستان کې د طالبانو تر واک لاندې د بندیانو او توقیف شویو کسانو پر وړاندې د شکنجې موارد پراخ دي او قربانیان د عدالت غوښتنې له جدي خنډونو سره مخ دي.

هغې لیکلي چې د ازادۍ د سلب په مرکزونو، په ځانګړي ډول توقیف‌خونو او د استخباراتو تر نظارت لاندې زندانونو کې شکنجه عامه ده.

اکبر زیاته کړې چې د شکنجې قربانیان د خپلو حقونو د خوندي کولو، شکایتونو ته د رسېدنې او د ساتنې له اغېزمنو میکانیزمونو بې‌برخې دي.

هغې همداراز ادعا کړې چې ډېری هغه کسان چې له بند څخه ازادېږي، د طالبانو له‌خوا له دوامدارو ګواښونو او څارنې سره مخامخ وي.

د بشري حقونو د خپلواک کمېسیون پخوانۍ مشرې له دې څرګندونو وړاندې هم یو شمېر نړیوالو بنسټونو او د بشري حقونو سازمانونو په افغانستان کې د بندیانو د وضعیت او د شکنجې د ادعاوو په اړه اندېښنې څرګندې کړې دي.

زکیه احمد، چې د «ریور» په نوم هم پېژندل کېږي، لومړنۍ افغانه مېرمن بلل کېږي چې د ایورسټ څوکې ته رسېدلې ده. د هغې دغه لاسته راوړنه د افغانانو په کډواله ټولنه کې له پراخ هرکلي سره مخ شوې او په اسټرالیا کې یې د ستاینې ځانګړي مراسم هم جوړ شوي وو.

نوموړې ویلي، د ایورسټ د سختو شرایطو پر مهال به یې بدن ورته ویل چې نور دوام نه شي ورکولی، خو د افغانستان د ښځو وضعیت به یې په ذهن کې راګرځېده او هم هغې ورته د مبارزې او دوام ځواک ورکاوه.

هغې ویلي: «کله چې به ډېره ستړې وم، یخنۍ به وه او بدن به راته ویل چې نور نه شې کولی، ما به ځان ته ویل چې ته لږ تر لږه د هڅې فرصت لرې، خو په افغانستان کې ښځې او نجونې له همدې فرصته هم محرومې دي.»

زکیې خپله دغه بریا د رواني روغتیا د ملاتړ او د افغانستان د بې‌غږه ښځو د استازیتوب لپاره وقف کړې ده. هغې ویلي، د خپل ورور له ځان‌وژنې وروسته یې د رواني روغتیا موضوع ته ځانګړې پاملرنه زیاته شوه او غوښتل یې چې د هغو ښځو غږ شي چې د خپلو حقونو لپاره د خبرو فرصت نه لري.

زکیه د افغانستان د غزني ولایت کې لویه شوې ده. هغې ویلي، له کوچنیوالي راهیسې یې له زده‌کړو او کتابونو سره ځانګړې مینه لرله او د ښوونځي لپاره به یې هره ورځ اوږده او ستونزمنه لاره وهله.

نوموړې زیاته کړې: «زما تل ښوونځی خوښ وو، ځکه له زده‌کړو او کتابونو سره مې مینه لرله. غوښتل مې ډېر څه ولولم او بېلابېل کارونه ترسره کړم.»

ایورسټ د پورته کېدو لپاره زکیې کلونه سخت تمرینونه کړي دي. نوموړې به په اوونۍ کې پنځه ورځې تمرین کاوه او د سهار له څلورو بجو څخه به یې د اوږدو واټنونو منډې وهلې.

د راپور له مخې، د ایورسټ د ختنې ټول لګښت شاوخوا ۱۱۰ زره امریکايي ډالره و، چې یوه برخه یې د بسپنو، ملاتړو بنسټونو او د افغانانو د ټولنیزو سازمانونو له لارې برابره شوې ده.

زکیه احمد وايي، سره له دې چې افغان ښځې او نجونې له ډېرو حقونو محرومې شوې دي، خو لا هم یې هیلې، خوبونه او د مقاومت روحیه ژوندۍ ده.

نوموړې اوس د نړۍ د غره‌ختنې تر ټولو ستر هدف ته د پورته کېدو کولو لپاره چمتووالی نیسي؛ هغه خطرناک ماموریت چې د تاریخ په اوږدو کې تر اوسه له سلو کم کسانو بشپړ کړی دی.

د یاد وزارت د معلوماتو له مخې، له خوشې شویو کسانو څخه ۲۳۲ تنه د تورخم له لارې او ۱۱۲ نور د سپین‌بولدک له لارې هېواد ته داخل شوي دي.

وزارت ویلي، راستنېدونکي کسان له ثبت او راجستر، د لومړنیو مرستو له ترلاسه کولو وروسته خپلو اصلي مېنو ته د ستنېدو لپاره لېږدول شوي دي.

دا په داسې حال کې ده چې په پاکستان کې د قانوني اسنادو نه لرونکو افغان کډوالو د نیولو او ایستلو بهیر لا هم دوام لري او په وروستیو اوونیو کې ګڼ شمېر افغانان له دغه هېواده افغانستان ته ستانه کړل شوي دي.

بل لور ته، ملګرو ملتونو له پاکستان څخه غوښتي چې د افغان پناه غوښتونکو د نیولو او جبري ایستلو لړۍ ودروي او د کډوالو په اړه خپلو نړیوالو ژمنو ته ژمن پاتې شي.

هغه د ایکس خواله رسنۍ په یوه خپور کړي پیغام کې ویلي چې د عاشورا تاریخي پېښه د اسلام په تاریخ کې د ایمان، تقوا، عدالت‌غوښتنې، صبر او استقامت تلپاتې ارزښتونه انځوروي او مسلمانانو ته د مسؤلیت‌پذیرۍ او یووالي درس ورکوي.

هغه د حضرت امام حسین او د هغه د یارانو قربانۍ د عزت، ازادۍ، ایثار او انساني او اسلامي ارزښتونو ته د وفادارۍ بېلګه بللې او ویلي یې دي چې د عاشورا پیغام د حق، عدالت او انساني کرامت د ساتنې الهام‌بښونکی دی.

د افغانستان پخواني بهرنیو چارو وزیر ټینګار کړی چې د هېواد د ټولو وګړو ګډون، د انساني حقونو او کرامت درناوی او د سولې او ملي تفاهم لپاره ګډې هڅې د افغانستان د راتلونکي لپاره حیاتي ارزښت لري.

اتمر زیاته کړې چې د افغانستان باثباته راتلونکی د ملي همغږۍ او ګډو همکاریو پورې تړلی دی او د عاشورا پیغام مسلمانان دې ته رابولي چې د تاوتریخوالي پر ځای د خبرو اترو، عدالت او متقابل تفاهم لاره خپله کړي.

نوموړي په پای کې هیله څرګنده کړې چې افغانستان د یووالي، سولې او سوله‌ییز ګډ ژوند په مټ د تلپاتې ثبات او روښانه راتلونکي پر لور حرکت وکړي.

تورک له یورونیوز سره په مرکه کې ویلي: «په افغانستان کې د بشري حقونو د ډېر خراب وضعیت له امله موږ د افغان کډوالو د جبري بېرته ستنولو مخالف یو. که کوم کس جرم کړی وي، باید په اروپا کې د قانون له مخې محاکمه شي، خو خلک داسې ځای ته نه شي استول کېدای چې هلته د شکنجې له ګواښ سره مخ وي.»

د نوموړي دا څرګندونې په داسې حال کې دي چې اروپايي ټولنې په وروستیو میاشتو کې د ناقانونه افغان کډوالو د ایستلو د بهیر د چټکتیا لپاره هڅې زیاتې کړې او هم‌مهاله یې په بروکسل کې له طالب استازو سره د کډوالو د بېرته ستنولو د بهیر د چټکتیا په اړه خبرې کړې دي.

د خپرو شویو شمېرو له مخې، د تېر میلادي کال په لومړیو نهو میاشتو کې د اروپايي ټولنې ۱۴ زره او ۲۷۰ افغان وګړو ته د اتحادیې له خاورې د وتلو امر شوی و، خو یوازې ۳۴۰ تنه افغانستان ته ستانه شوي دي، چې دا د ټولو کسانو شاوخوا دوه سلنه جوړوي او د اروپايي ټولنې د کډوالو د ستنېدو له عمومي منځنۍ کچې څخه خورا ټیټه شمېره ده.

د طالبانو له پلاوي سره د اروپايي چارواکو وروستۍ لیدنې د بشري حقونو بنسټونو او مدني فعالانو پراخ غبرګونونه هم راپارولي دي.

منتقدان وایي، دا ډول تعاملات ښایي طالبانو ته سیاسي مشروعیت ورکړي، په داسې حال کې چې اروپايي ټولنې تر اوسه د طالبانو حکومت په رسمیت نه دی پېژندلی.

په داسې حال کې چې اروپايي چارواکي د ناقانونه کډوالو د بېرته ستنولو د مدیریت پر اړتیا ټینګار کوي، د بشري حقونو کارپوهان وایي، په افغانستان کې د خوندي او باوري شرایطو نشتوالی د کډوالو د بېرته ستنولو بهیر له جدي بشري او حقوقي ننګونو سره مخ کړی دی.