ملا شیرین چارواکو ته: ځوانان پرې نه ږدئ چې د پردیو خلکو د افکارو ښکار شي

د افغانستان د ریل پټلۍ کنسرسیوم اجرایه رییس ویلي چې د هرات- خواف اورګاډي کرښې له لارې افغانستان ته د تېرو څه باندې دوو کلونو د صادراتو ۶۰ سلنه برخه سمنټ وو.

مصطفی رضایي د ایران ایرنا خبري اژانس ته ویلي، چې د ۱۴۰۲ کال د کب میاشتې له پیل څخه د روان کال د غویي میاشتې تر پایه، ټولټال یو میلیون او ۱۲ زره ټنه صادراتي او ترانزیټي توکي افغانستان ته لېږدول شوي، چې له دې جملې څخه ۶۰۶ زره ټنه یې د ایران د دویم ډول ودانیزو سمنټو صادرات وو.

هغه وویل، چې له سمنټو وروسته د اوسپنې محصولات د صادراتو ۱۱ سلنه، ډیزل او سپک او درانه هایدروکاربنونه ۱۰ سلنه او کاشي او بوره هر یو شاوخوا ۵ سلنه برخه جوړوي.

رضایي زیاته کړې چې له یو میلیون او ۱۲ زره ټنه سوداګریزو توکو څخه ۸۰ سلنه د ایران صادرات وو او پاتې ۲۰ سلنه له متحده عربي اماراتو، روسیې، ترکیې او چین څخه افغانستان ته ټرانزیټ شوي دي.

د هغه په وینا، د روان کال په پسرلي کې هره میاشت له ۱۰۰ زره ټنو څخه زیات توکي د خواف–هرات د ریل پټلۍ له لارې افغانستان ته لېږدول شوي، چې د تېر کال د ورته مودې په پرتله د پام وړ زیاتوالی ښيي.

تېر کال د خواف–هرات په پوله د ریل له لارې د سوداګرۍ ټول حجم ۷۰۰ زره ټنه و.

یاد شوي صادراتي او ترانزیټي توکي د افغانستان د شاوخوا ۱۰۰ سوداګرو، صنعتکارانو او پېژندل شویو کاروباري کسانو له لارې افغانستان ته صادرېږي یا ترانزیټ کېږي او همدوی په افغانستان کې د دغو توکو اصلي عرضه کوونکي ګڼل کیږي.

د نورستانیانو قومي شورا مسوولانو نن یکشنبه، د چنګاښ پر ۷مه، افغانستان انټرنشنل ته ویلي چې د طالبانو د نورستان سیمه‌ییز مسوولان دې د دغه ولایت د سیاحت لپاره یو منظم، روښانه او قانوني میکانیزم جوړ کړي، څو د سیلانیانو تګ راتګ د امنیتي، اداري او کلتوري معیارونو له مخې تنظیم شي.

د قومي شورا غړو ټینګار کړی چې نورستان د افغانستان له هغو ولایتونو څخه دی چې ځانګړی طبیعي جوړښت، لرغونی کلتور او حساس ټولنیز ارزښتونه لري، له همدې امله د سیاحت پراختیا باید د داسې اصولو پر بنسټ وي چې هم د ځايي خلکو عزت، دودونه او کلتوري حریم خوندي کړي او هم د راغلو سیلانیانو لپاره روښانه لارښوونې او مسوولیتونه مشخص کړي.

د دوی په وینا، سیاحت د کلتوري تبادلې بهیر دی او سیلانیان باید د سیمې د دودونو، ټولنیزو ارزښتونو، حساسیتونو او محلي قواعدو په اړه مخکې له مخکې عامه پوهاوی ترلاسه کړي.

هغوی زیاتوي چې د کلتوري پوهاوي نشتوالی ځینې وخت د ناسمو چلندونو، شخړو او امنیتي پېښو لامل ګرځي.

قومي مشرانو دغه راز غوښتنه کړې چې طالبان باید د سیاحت د تنظیم لپاره داسې چوکاټ رامنځته کړي چې د جواز ورکولو سیستم، د وسلو کنټرول، د سیلانیانو ثبت او د هغوی د تګ راتګ نظارت پکې شامل وي، څو د احتمالي امنیتي پېښو مخه ونیول شي.

د دوی په باور، د سیلانیانو او ځايي اوسېدونکو دواړو د حقونو او شتمنیو خوندي کول اساسي اړتیا ده.

قومي مشران ټینګار کوي چې د سیاحتي فعالیتونو پر مهال باید د عامه نظم ساتنه، د شخصي ملکیتونو درناوی او د چاپېریالي زیانونو مخنیوی تضمین شي، ځکه د بې‌نظمۍ په صورت کې نه یوازې د خلکو ژوند او مال ته خطر پېښېږي، بلکې د نورستان د سیاحت اوږدمهاله اعتبار هم زیانمنوي.

دغه غوښتنې وروسته له هغې مطرح کېږي چې د تېر لوی اختر په ورځو کې د نورستان په مرکز پارون اړوند اشټیوي کلي کې د سیلانیانو د هوایي ډزو له امله یو کس وژل شوی و.

د راپورونو له مخې، هغه مهال په ټولنیزو رسنیو کې خپرو شویو ویډیوګانو ښودله، چې ځینې سیلانیان په پارون کې هوايي ډزې کوي او د ډزو غږونه له بېلابېلو سیمو اورېدل کېږي.

که څه هم د طالبانو سیمه‌ییزو مسوولانو په تېر اختر کې ویلي وو چې سیلانیان باید د داخلېدو پر مهال خپلې وسلې وسپاري، خو د راپورونو له مخې دغه شرط په بشپړ ډول عملي نه شو، چې له امله یې د قومي شورا اندېښنې لا زیاتې شوې دي.

د اریانا اجراییه ریس بخت الرحمن شرافت ویلي، چې دغه الوتکه په هره الوتنه کې د شاوخوا ۲۹۰ مسافرو او ۲۵ مټریک ټنه سوداګریزو توکو د لېږد وړتیا لري.

شرافت د دې الوتکې ترلاسه کول د هېواد د هوايي چلند د شبکې د پیاوړتیا لپاره مهم ګام بللی.

د اریانا افغان شرکت د معلوماتو له مخې، ټاکل شوې دغه الوتکه سر له دوشنبې ورځې خپلې نړیوالې الوتنې پیل کړي.

نوري د سرپل ولایت د کوهستاناتو ولسوالۍ له اوسېدونکو سره په یوې ولسي غونډه کې د خبرو پر مهال وویل، اوس مهال په افغانستان کې داسې نظام حاکم دی چې ټولې چارې یې د اسلامي شریعت تر چتر لاندې پر مخ وړل کېږي.

هغه زیاته کړې چې د افغانستان ولس د اسلامي نظام ملاتړ کوي او له طالبانو سره یې ملاتړ د زور او جبر پر بنسټ نه دی. د هغه په وینا، افغانان په خپله خوښه او رضا د طالبانو تر څنګ ولاړ دي.

د طالبانو د سرحدونو، قومونو او قبایلو چارو وزیر همدارنګه ادعا کړې چې د طالبانو له واکمنېدو وروسته ټول تنظیمونه، کورني اختلافات، د غچ اخیستنې پېښې او جګړې پای ته رسېدلې او په ټول هېواد کې امنیت ټینګ شوی دی.

نوري د سرپل له خلکو غوښتي چې د ده په وینا، د «پردیو تبلیغاتو او استخباراتي کړیو» تر اغېز لاندې دې نه راځي او د هېواد وضعیت د واقعیتونو پر بنسټ وارزوي.

نوري د خپلو خبرو په یوه برخه کې ویلي، هغه کسان چې د ده په وینا، د تېرو شلو کلونو پر مهال یې د افغانستان د خلکو پر وړاندې خپلې موخې ازمویلې، باید د ازاد او خپلواک افغانستان د ازادۍ شعارونه ور نه کړي.

دا په داسې حال کې ده چې یو شمېر نړیوالو بنسټونو او د بشري حقونو سازمانونو په افغانستان کې د بیان ازادۍ، او مدني حقونو د د وضعیت په اړه اندېښنه څرګنده کړې ده.

همدارنګه، په وروستیو میاشتو کې په ځینو ولایتونو، په ځانګړي ډول هرات کې، د طالبانو د ځینو سیاستونو پر ضد د اعتراضونو او د هغو د ځپلو راپورونه هم خپاره شوي دي.

بلخوا ځیني نیوکه کونکي وایي چې د طالبانو کړنې او سیاستونه نه اسلامي بڼه لري او نه هم زمونږ له کلتور سره تړاو لري.

د یاد وزارت د روږدو د درملنې د ملي پروګرام ریس انعام الله عمار، وایي چې له دې ډلې شاوخوا ۴ زره کسانو ته د درملنې پر مهال د حرفوي او روزنیزو زده کړو زمینه هم برابره شوې وه.

د هغه په وینا، د روږدو کسانو درملنه یوازې د حکومت مسولیت نه دی، بلکې د نړیوالو ادارو، اړوندو بنسټونو او عامو خلکو ګډ مسولیت دی چې په دې برخه کې همکاري وکړي.

دا په داسې حال کې ده چې د روغتیا نړیوال سازمان د جون په ۲۶مه د نشه‌یي توکو پر وړاندې د مبارزې د نړیوالې ورځې په مناسبت په کابل کې ویلي و چې په افغانستان کې د روږدو کسانو د مخنیوي، درملنې او بیا رغونې په برخه کې خپلو مرستو او ژمنو ته دوام ورکوي.

دغه سازمان ویلي چې د نشه‌یي توکو کارول پر افغان کورنیو او ټولنو جدي روغتیايي، ټولنیزې او اقتصادي اغېزې لري او هڅه کوي چې اړمنو کسانو ته د روغتیا خدمات ورسوي.