هېډر بار: له شرطونو پرته د طالبانو سره تعامل به هغوی ته مشروعیت ورکړي
د بشري حقونو د څار سازمان د ښځو د حقونو برخې مرستیالې مشرې هېډر بار، خبرداری ورکړی چې که اروپايي ټولنه له بشري حقونو سره د تړلو شرطونو پرته له طالبانو سره تعامل ته دوام ورکړي، دا به د طالبانو د اوسني واکمن نظام د عادي کېدو او نړیوال مشروعیت د ترلاسه کولو لامل شي.
هغې په خپل پیغام کې ویلي، اروپايي ټولنه باید له طالبانو سره هر ډول اړیکې او تعامل د بشري حقونو له روښانه او معلومو معیارونو، په ځانګړي ډول د ښځو او نجونو د حقونو له رعایت سره مشروط کړي.
بار ټینګار کړی چې د افغان ښځو او نجونو د اساسي حقونو خوندیتوب باید د طالبانو او نړیوالې ټولنې ترمنځ د هر ډول سیاسي او ډیپلوماټیکو خبرو اساسي محور وي او دغه موضوع باید د سیاسي مصلحتونو تر سیوري لاندې رانشي.
د هغې په وینا، که اروپايي ټولنه د بشري حقونو له شرطونو پرته له طالبانو سره تعامل وکړي، نو دا به د ښځو او نجونو پر وړاندې د روانو محدودیتونو د دوام تر څنګ، طالبانو ته د نړیوال مشروعیت د ترلاسه کولو زمینه هم برابره کړي.
دا په داسې حال کې ده چې د طالبانو له بیا واکمنېدو راهیسې ښځې او نجونې له زدهکړو، ډېری کاري فرصتونو او ګڼو ټولنیزو ازادیو بېبرخې شوې دي، هغه محدودیتونه چې لا هم د ملګرو ملتونو او نړیوالو بشري حقونو بنسټونو له دوامدارو نیوکو سره مخ دي.
طالبانو له واک ته رسېدو وروسته یو پراخ کمپاین پیل کړی چې د افغانستان ځوانان د طالباني تفکر پر لور جذب کړي، خو دې هڅو سره له دې چې د هېواد ستونزې نه دي اوارې کړي بلکې وضعیت یې لا نور ترینګلی کړی دی.
په تېرو دریو کلونو کې د دیني مدرسو شمېر د تېرو شلو کلونو پرتله پنځه برابره زیات شوی، چې اوس یې شمېر نږدې ۷۰۰۰ ته رسېدلی او لا هم زیاتېږي. افغانان اړ دي چې خپل اولادونه ښوونځي ته ولېږي، آن که دا ښوونځی مدرسه هم وي.
د طالبانو د پوهنې وزارت د مدرسو او دارالحفاظونو مشر عبدالرزاق صدیق رسنیو ته ویلي و: «افغانستان یوه مذهبي ټولنه ده او هر کس باید لومړنۍ او د لوړې کچې دیني زدهکړې ولري. له همدې امله موږ د دیني مدرسو وده ضروري بولو».
خو دا فکر آن د طالبانو دننه هم پراخ ملاتړ نه لري. ځینې طالب چارواکي وایي چې افغانستان یوازې طالب او ملا ته اړتیا نه لري بلکې انجینرانو او ډاکټرانو ته هم اړتیا ده. دا وضعیت نړۍ ته یو انزوا طلبه او افراطي افغانستان معرفي کوي چې نه یوازې کولتوري ستونزې لري، بلکې سیمه او نړۍ ته قوي امنیتي ګواښ هم پېښولی شي.
که څه هم افراطي فکرونه پراخېږي، خو ټکنالوژي دا وړتیا لري چې له افراطیت سره مبارزه وکړي. انټرنټ او رسنۍ هغه څه دي چې په اوسني عصر کې ورسره ځوانان په بېلابېلو ډولونو نښلول شوي دي. د شمېرو له مخې، د افغانستان ۶۷ سلنه وګړي لږ تر لږه میاشت کې یو ځل ټلوېزیون ګوري، چې دا ۱۲ میلیونه ماشومان او ۱۴ میلیونه ځوانان رانغاړي.
نجیب پیکان زیاتوي، چې تر ټولو مهمه مسئله له دې ځوانانو سره د اړیکو جوړول دي: «افغان ځوانان په دوو برخو وېشل کېدای شي. لومړی، تحصیلکرده او ناراضه ځوانان دي چې په میدان یوازې پرېښودل شوي او د بدلون ځواک یې له لاسه ورکړی. دا هغه ځوانان دي، چې که څه هم ناهیلې دي، خو د ځان ژغورلو یوازینۍ لاره د آزادې نړۍ سره همکاري ګڼي.دویم، هغه ځوانان دي چې د طالبانو په اداره کې دي؛ هغوی افراطي شوي. هر کال نیم میلیون طالبان له مدرسو فارغېږي او د افراطیت پر لور ګام اخلي.»
د حالاتو د بدلون لپاره باید له دواړو ډلو سره کار وشي. تر ټولو مهمه لاره دا ده چې د رسنیو، خبرو اترو، کنفرانسونو او مشورو له لارې د ځوانانو ترمنځ پل جوړ شي، ترڅو هغوی انتقادي فکر ته وهڅول شي او خپل بحثونه له دین او آخرت څخه ور هاخوا هم وغځوي.
دا ځوانان کار غواړي، او د کار موندلو لپاره اړیکو ته اړتیا لري. له هغو هېوادونو درس اخیستل کېدای شي، چې د ځوانانو کچه پکې لوړه ده، او دغه ځوانان د سمې لارې پر لور هڅول کېدای شي.
