د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ ادارې (اوچا) خبرداری ورکړی، چې د روان کال ورښتونه، سره له دې چې په ځینو سیمو کې یې د خلکو او کروندګرو لپاره لنډمهاله هیلې راژوندۍ کړي، خو د افغانستان د اوبو ژور بحران او د پرلهپسې پنځو کلونو وچکالۍ اغېزې لا هم پر خپل ځای پاتې دي.
اوچا په خپل تازه راپور کې ویلي، چې د هېواد په بېلابېلو ولایتونو کې ګڼې کورنۍ لا هم د څښاک او کرنیزو اوبو له کمښت سره مخ دي او د اقلیمي بدلون دوامداره اغېزې د خلکو پر ژوند او معیشت فشارونه لا زیاتوي.
د راپور له مخې، که څه هم وروستیو بارانونو د اوبو ځینې سرچینې تر یوه بریده بیا رغولې، خو دا پرمختګ د هغو زیانونو د جبران لپاره بسنه نهکوي، چې د پنځو پرلهپسې وچکالیو په ترڅ کې رامنځته شوي دي.
اوچا ټینګار کړی، چې د اقلیم بدلون او د اوبو د سرچینو کمښت لا هم د افغانستان د بشري وضعیت له مهمو ننګونو څخه دي او د راتلونکي فصل په اړه هم جدي اندېښنې موجودې دي.
په همدې حال کې، د اقلیمي او بشري چارو کارپوهان وایي، چې د ځمکنیو اوبو کچه ټیټه شوې او د کرنې او مالدارۍ سکتور له سخت زیان سره مخ شوی دی. د دوی په باور، د دې ستونزې د هواري لپاره یوازې موسمي ورښتونه بسنه نه کوي، بلکې د اوبو د مدیریت، د اوبو لګولو د بنسټیزو پروژو، د اقلیم د بدلون پر وړاندې د چمتووالي او دوامدارو نړیوالو مرستو ته اړتیا ده.
کارپوهان خبرداری ورکوي، که د اوبو د بحران د مدیریت لپاره اوږدمهاله او عملي ګامونه وانخیستل شي، افغانستان به د خوړو د ناامنۍ، اقتصادي ستونزو او د اقلیمي بدلون له لا سختو اغېزو سره مخامخ پاتې شي.
طالبانو له واک ته رسېدو وروسته یو پراخ کمپاین پیل کړی چې د افغانستان ځوانان د طالباني تفکر پر لور جذب کړي، خو دې هڅو سره له دې چې د هېواد ستونزې نه دي اوارې کړي بلکې وضعیت یې لا نور ترینګلی کړی دی.
په تېرو دریو کلونو کې د دیني مدرسو شمېر د تېرو شلو کلونو پرتله پنځه برابره زیات شوی، چې اوس یې شمېر نږدې ۷۰۰۰ ته رسېدلی او لا هم زیاتېږي. افغانان اړ دي چې خپل اولادونه ښوونځي ته ولېږي، آن که دا ښوونځی مدرسه هم وي.
د طالبانو د پوهنې وزارت د مدرسو او دارالحفاظونو مشر عبدالرزاق صدیق رسنیو ته ویلي و: «افغانستان یوه مذهبي ټولنه ده او هر کس باید لومړنۍ او د لوړې کچې دیني زدهکړې ولري. له همدې امله موږ د دیني مدرسو وده ضروري بولو».
خو دا فکر آن د طالبانو دننه هم پراخ ملاتړ نه لري. ځینې طالب چارواکي وایي چې افغانستان یوازې طالب او ملا ته اړتیا نه لري بلکې انجینرانو او ډاکټرانو ته هم اړتیا ده. دا وضعیت نړۍ ته یو انزوا طلبه او افراطي افغانستان معرفي کوي چې نه یوازې کولتوري ستونزې لري، بلکې سیمه او نړۍ ته قوي امنیتي ګواښ هم پېښولی شي.
که څه هم افراطي فکرونه پراخېږي، خو ټکنالوژي دا وړتیا لري چې له افراطیت سره مبارزه وکړي. انټرنټ او رسنۍ هغه څه دي چې په اوسني عصر کې ورسره ځوانان په بېلابېلو ډولونو نښلول شوي دي. د شمېرو له مخې، د افغانستان ۶۷ سلنه وګړي لږ تر لږه میاشت کې یو ځل ټلوېزیون ګوري، چې دا ۱۲ میلیونه ماشومان او ۱۴ میلیونه ځوانان رانغاړي.
نجیب پیکان زیاتوي، چې تر ټولو مهمه مسئله له دې ځوانانو سره د اړیکو جوړول دي: «افغان ځوانان په دوو برخو وېشل کېدای شي. لومړی، تحصیلکرده او ناراضه ځوانان دي چې په میدان یوازې پرېښودل شوي او د بدلون ځواک یې له لاسه ورکړی. دا هغه ځوانان دي، چې که څه هم ناهیلې دي، خو د ځان ژغورلو یوازینۍ لاره د آزادې نړۍ سره همکاري ګڼي.دویم، هغه ځوانان دي چې د طالبانو په اداره کې دي؛ هغوی افراطي شوي. هر کال نیم میلیون طالبان له مدرسو فارغېږي او د افراطیت پر لور ګام اخلي.»
د حالاتو د بدلون لپاره باید له دواړو ډلو سره کار وشي. تر ټولو مهمه لاره دا ده چې د رسنیو، خبرو اترو، کنفرانسونو او مشورو له لارې د ځوانانو ترمنځ پل جوړ شي، ترڅو هغوی انتقادي فکر ته وهڅول شي او خپل بحثونه له دین او آخرت څخه ور هاخوا هم وغځوي.
دا ځوانان کار غواړي، او د کار موندلو لپاره اړیکو ته اړتیا لري. له هغو هېوادونو درس اخیستل کېدای شي، چې د ځوانانو کچه پکې لوړه ده، او دغه ځوانان د سمې لارې پر لور هڅول کېدای شي.
