طالبانو د ټرافیک ریاست نوم د عبور او مرور شرطې په لوی ریاست بدل کړ. د طالبانو د کورنیو چارو وزارت ویاند عبدالمتین قانع تازه د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې د عبور او مرور شرطې لوی ریاست د ترافیکي پېښو د مخنیوي په موخه د یوشمېر نقلیه وسایطو پر تګراتګ محدودیتونه لګولي دي.
په دغه خبرپاڼه کې له ټولو رېکشا چلوونکو او مالکانو غوښتنه شوې، چې د لویو لارو او عامه سړکونو له تګراتګ څخه په جدي توګه ډډه وکړي. همدارنګه د تراکتورونو، ترېشل ماشینونو او نورو هغو وسایطو مالکانو ته هم ویل شوي، که وسایط یې څراغونه، اشارې او نور اړین تجهیزات ونه لري؛ نو باید د شپې لهخوا پر لویو لارو تګراتګ ونه کړي.
په خبرپاڼه کې خبرداری ورکړل شوی، که څوک دغه لارښوونې ونه مني نو د ټرافیک پولیس به له قانون سره سم چلند ورسره وکړي او سرغړونکي به د شکایت حق ونه لري. دا په داسې حال کې ده، چې په دې وروستیو کې په افغانستان کې د ترافیکي پېښو له امله د مرګژوبلې پېښې زیاتې شوې دي. د موټر چلوونکو بېاحتیاطي، د سړکونو خرابوالی او د ترافیکي قوانینو نه مراعاتول د دغه پېښو له مهمو لاملونو ګڼل کېږي.
د قزاقستان د ډاکټرانو یوه ډله کابل ته د خپلې بشري مرستندویه روغتیایي ماموریت تر بشپړېدو وروسته خپل هېواد ته ستنه شوه. د یادې ډلې یوه لوړپوړي غړي د خپلو لیدنو پربنسټ؛ د افغانستان وضعیت «جګړهییز» بللی دی.
د قزاقستان د ټپونو او هډوکو د درملنې د ملي علمي مرکز مرستیال سریک بالګازاروف چې له یادې ډلې سره کابل ته تللی و، د خپلو سترګو لیدلی حال داسي بیانوي: «موږ افغانستان ته د علمي او عملي روغتیایي مرستو د وړاندې کولو لپاره تللي وو. ټول هغه جراحي عملیات چې موږ ترسره کړل ډېر درانه او پېچلي وو؛ ځکه تاسو ښه پوهېږئ، په افغانستان کې کورنۍ جګړه دوام لري».
هغه په یوه ټلوېزیوني مرکه کې د خلکو د ټپونو په اړه زیاته کړه: «دا هېواد په دوامداره توګه له جګړهییز وضعیت سره مخ دی او ډېری ځوانان د ماینونو د چاودنو له امله د رامنځته شویو ټپونو له پایلو کړېږي».
بالګازاروف د دغه سفر د موخې په اړه وویل: «د نړۍ ډاکټران یو له بل سره توپیر نهلري. موږ د دین او عقیدې له توپیر پرته د یوې ګډې موخې لپاره سره یو شوي یو او هغه د انسانانو خدمت او مرسته ده».
دغه پلاوی د قزاقستان د جراحۍ، ټپونو او هډوکو درملنې، زړه او رګونو، ماشومانو او یورولوژۍ د برخو له مخکښو متخصصانو څخه جوړ و. دغه روغتیایي پلاوي په افغانستان کې د څو ورځني حضور پرمهال د روغتیایي مشورو، د سختو ټپيانو او د زېږون مهال نیمګړتیاوو لرونکو ناروغانو لپاره د پېچلو جراحي عملیاتو ترسره کولو ترڅنګ له افغان ډاکټرانو سره د تجربو تبادله هم وکړه او په ګډو روغتیایي کمېسیونونو کې یې ګډون وکړ.
د یاد سفر په ترڅ کې د «د قزاقستان د روغتیایي ورځو» پروګرام په چوکاټ کې افغانستان ته د بشري روغتیایي مرستو یوه جوپه هم وسپارل شوه. له دغه پلاوي د یکشنبې په ورځ (د چنګاښ ۷مه) افغانستان کې د خپل ماموریت تر بشپړېدو وروسته د قزاقستان د پلازمېنې په هوايي ډګر کې هرکلی وشو.
د ۲۰۲۲کال له اپرېل میاشتې راهیسې پاکستان د طالبانو تر واک لاندې پر افغانستان ۱۰ تر ټولو لوی بریدونه کړي دي. په دغه بریدونو کې د ۲۰۲۶کال د مارچ په میاشت کې پر کابل د روږدو کسانو د درملنې پر روغتون او پر درېیو ولایتونو د جون میاشتې وروستي بریدونه تر ټولو لوی ګڼل کېږي.
د ۲۰۲۶کال په مارچ میاشت کې پر کابل د روږدو کسانو د درملنې پر روغتون او د همدې کال د جون میاشتې پر ۲۸مه پر کونړ، پکتیا او پکتیکا ولایتونو د پاکستان دوه تر ټولو لوی هوايي بریدونه ګڼل کېږي، چې د مړو او ټپیانو شمېر پهکې په بېسارې ډول لوړ دی.
د یوناما او نړۍوالو راپورنو له مخې؛ یوازې د ۲۰۲۶کال د مئ تر میاشتې پورې ملکي تلفات تر زرو کسانو اوړي. د یوناما په وینا؛ په دغه تلفاتو کې ۷۲ ښځې، ۴۸ نجونې، ۹۵ هلکان او ۵۵۴ نارینه شامل دي چې وژل شوي او یا هم ټپیان شوي دي.
خو د لومړنیو معلوماتو له مخې؛ د یکشنبې په شپه ناوخته پر کونړ، پکتیا او پکتیکا ولایتونو د پاکستان په هوایي برید کې تر ۴۰ زیات کسان وژل شوي او تر ۲۵۰ ډېر ټپيان دي. ځايي سرچینې او طالبان وايي، چې د مړو او ټپیانو شمېر لاهم د زیاتوالي په حال کې دی.
د افغانستان انټرنشنل د وروستیو معلوماتو له مخې؛ پاکستان د ۲۰۲۲کال (د اپرېل په ۱۰مه) پر خوست او کونړ ولایتونو بریدونه وکړل. د ۲۰۲۴کال د مارچ په میاشت کې پر خوست او پکتیکا ولایتونو هم بریدونه وشول. د همدې کال د ډسمبر په میاشت کې د پکتیکا برمل ولسوالي هم د پاکستان د هوایي بریدونو او توغندیزو بریدونو له لارې په نښه شوه.
د ارزونو له مخې؛ پاکستان د ۲۰۲۵کال (د اکتوبر په ۹مه ) د خیبر توپان عملیاتو په نوم پر کابل، خوست، ننګرهار او پکتیکا هم بریدونه وکړل. د دواړه خواوو ترمنځ د نښتو پرمهال پاکستان د ۲۰۲۶کال د فبرورۍ په میاشت کې پر ننګرهار، پکتیکا او خوست هم بریدونه کړي. په همدې میاشت کې کابل، کندهار، پکتیا او ختیځ ولایتونه یو وار بیا د پاکستان تر بریدونو لاندې راغلل.
د دواړه خواوو ترمنځ د نښتو پرمهال پاکستان د ۲۰۲۶کال د فبرورۍ په میاشت کې پر ننګرهار، پکتیکا او خوست هم بریدونه کړي. په همدې میاشت کې کابل، کندهار، پکتیا او ختیځ ولایتونو بیا د پاکستان تر بریدونو لاندې راغلل.
پاکستان د ۲۰۲۶ کال د جون ۱۰مه د افغانستان پر کونړ، خوست او پکتیا ولایتونو هوايي بریدونه وکړل او وروستی برېد یې تېره شپه بیا هم پر کونړ، پکتیا او پکتیکا ولایتونو ترسره کړ.
تر بریدونو وروسته د افغانستان ځایي اوسېدونکو، طالبانو او د بشري حقونو نړۍوالو سازمانونو ویلي، د پاکستان په بریدونو کې ملکي وګړي، د هغوی کورنۍ او شخصي تاسیسات په نښه شوي.
د پاکستان دغه ټول ۱۰ لوی بریدونه پر کابل، خوست، کونړ، پکتیکا، پکتیا، کندهار، ننګرهار او یوشمېر نورو ولایتونو شوي دي. پاکستان د دغه بریدونو په ترسره کولو ادعا کړې، چې په افغانستان کې یې بلوڅ بېلتون پاله ډله، د پاکستاني طالبانو تحریک جنګیالي او د هغوی پټن ځایونه په نښه کړي. واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته که څه هم د دغه بریدونو ټولټال مرګ ژوبلې کره شمېره نهدی روښانه؛ خو دغه شمېر سلګونو ته رسېږي.
له ۲۰۲۱کال وروسته واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته د پاکستان او یادې ډلې ترمنځ پر ډیورنډ کرښه اړیکې له نویو امنیتي کړکېچونو سره مخ شوې. اسلاماباد ادعا کوي، چې د پاکستان ضد وسلهواله ډله تحریک طالبان پاکستان د افغانستان له خاورې فعالیت کوي او د پاکستان دننه بریدونه تنظیموي.
پاکستاني چارواکو په وار، وار له طالبانو غوښتنه کړې، چې د ټيټيپي پټنځایونه لهمنځه یوسي؛ خو د طالبانو حکومت دغه ادعاوې ردوي او وایي، چې د افغانستان خاوره د بل هېواد پر وړاندې نه کارول کېږي.
د طالبانو ویاند ذبیحالله مجاهد پر افغانستان د پاکستان له بریدونو شاوخوا ۵ ساعته وروسته غبرګون وښود. نوموړي د افغانستان پر درېیو ولایتونو د پاکستان بمبارۍ «جنایت، یرغل او وحشت» بللی دی. هغه زیاته کړې، په دې بریدونو کې د ښځو او ماشومانو په ګډون لسګونه کسانو ته مرګژوبله اوښتې ده.
ذبیحالله مجاهد د دوشنبې په سهار وختي (د چنګاښ ۸مه) په خپله اېکسپاڼه د افغانستان پر پکتیا، پکتیکا او کونړ ولایتونو د پاکستان د تېرې شپې هوايي بریدونه غندلي او هغه یې «جنایت» او «وحشت» بللی دی.
هغه د پاکستان پوځ «متجاوز» بللی او په وینا یې، په دې بمباریو کې د ښځو او ماشومانو په ګډون لسګونه کسانو ته مرګژوبله اوښتې ده، خو د کره شمېر په تړاو یې څه نهدي ویلي.
مجاهد زیاته کړې: «تیره شپه یو ځل بیا پاکستاني متجاوز پوځ د افغانستان د پکتیکا ګیان، د پکتیا څمکنیو او د کونړ په منورې ولسوالیو کې په ملکي خلکو بمبارونه وکړل چې لسګونه تنه ملکيان ښځې او ماشومان یې شهیدان او ټپیان کړي دي».
د پاکستان د اطلاعاتو وزیر عطاالله تارړ د یکشنبې په نیمه شپه (د چنګاښ ۸مه) پر افغانستان له بریدونو وروسته وویل، دغه بریدونه یې په خیبرپښتونخوا، بلوچستان او کراچۍ کې د شویو بریدونو په غبرګون کې کړي دي. هغه ادعا کړې، چې په دې بریدونو کې د وسلهوالو پټنځایونه په نښه او ۲۹ وسله وال وژل شوي دي.
د ملګرو ملتونو پرمختیايي پروګرام (یو این ډي پي) د اروپايي ټولنې په مالي ملاتړ په افغانستان کې د ښځینه سوداګرو او د ښځو تر مشرۍ لاندې د کوچنیو کاروبارونو د ملاتړ لپاره د ۱۶،۹ میلیونه ډالرو په ارزښت د یوه نوي پروګرام د پیل خبر ورکړی دی.
د دغو بنسټونو په وینا، د دې پروګرام موخه د ښځو د معیشت پیاوړتیا، د کوچنیو سوداګریو ساتنه او پراختیا، او په افغانستان کې د سیمهییزو اقتصادونو د کمزوري کېدو مخنیوی دی.
دا پروګرام د «ابادي» په نوم د یوې پراخې اقتصادي طرحې برخه ده، چې د افغانستان اقتصادي بحران ته د ځواب ویلو لپاره طرحه شوې او ټاکل شوې ده په راتلونکو دوو کلونو کې له اتو میلیونو څخه ډېر کسان تر خپل پوښښ لاندې راولي.
د ملګرو ملتونو د معلوماتو له مخې، د دې پروګرام له لارې به له ۲۳ زره او ۴۰۰ څخه زیاتې ښځینه سوداګرې هم مستقیمه ګټه واخلي.
د پروګرام له مخې، هغه ښځې چې د افغانستان په رسمي او غیررسمي اقتصادي سکټورونو کې فعالیت کوي، مالي مرستو، مسلکي روزنو او تخنیکي ملاتړ ته به لاسرسی ومومي، څو وکولای شي خپل کاروبارونه وساتي، تولیدات زیات کړي او د سیمهییزو بازارونو په پیاوړتیا کې اغېزناک رول ولوبوي.
اروپايي ټولنې ویلي، دا پروګرام یوازې اقتصادي ملاتړ نه دی، بلکې د روغتیا، تغذیې، د څښاک پاکو اوبو، حفظالصحې، زدهکړو او خوړو خوندیتوب په څېر مهمو برخو ته هم ځانګړې پاملرنه کوي، ترڅو د اقتصادي بحران له امله پر خلکو رامنځته شوي بشري فشارونه راکم شي.
په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د پرمختیايي پروګرام استازي، عبدالله الدردري، د اروپايي ټولنې له مالي ملاتړ څخه مننه کړې او ویلي یې دي چې د ښځو تر مدیریت لاندې د کوچنیو سوداګریو دوام د سیمهییز اقتصادي ثبات لپاره خورا مهم دی.
په همدې حال کې، د اروپايي ټولنې د نړیوالو مشارکتونو کمېشنرې، یوتا اورپیلاینن، ویلي چې اروپايي ټولنه د افغانستان خلک نه دي هېر کړي او د هغوی د لومړنیو اړتیاوو ملاتړ ته به دوام ورکړي.
هغې زیاته کړې چې دغه پروژې د روغتیا، زدهکړو، اوبو او معیشت په څېر مهمو برخو کې د خلکو د ژوند د ښه کېدو لپاره مهم رول لري.
د ملګرو ملتونو پرمختیايي پروګرام خبرداری ورکړی چې پر ښځو د کار او اقتصادي فعالیتونو محدودیتونه د افغانستان پر اقتصاد جدي منفي اغېزې لرلی شي او حتی د هېواد د ناخالص کورني تولید د پام وړ کمښت لامل کېدای شي.
د دې ادارې د شمېرو له مخې، شاوخوا ۸۰ سلنه اقتصادي فعالیتونه په افغانستان کې په غیررسمي سکټور کې ترسره کېږي او ښځې د غیرکرنیز غیررسمي سکټور د کاري ځواک له ۷۱ سلنې څخه ډېره برخه جوړوي.
د طالبانو دفاع وزیر له مسکو سره د نظامي- تخنیکي همکاریو له هوکړې وروسته ویلي وو، نور به پاکستان پر افغان خاوره د برید جرئت ونهکړي، خو پاکستان له یادو څرګندونو وروسته په تېره میاشت کې پر افغانستان ۲ ځلي بریدونه وکړل. لومړی برید د غبرګولي پر ۲۰مه او دویم برید یې نن شپه ترسره کړ.
د طالبانو دفاع وزیر له مسکو سره د نظامي- تخنیکي همکاریو له هوکړې وروسته، د غبرګولي پر ۹مه په کابل هوايي ډګر کې ویلي وو، چې نور به پاکستان د افغانستان پر خاوره د برید جرئت ونهکړي، خو پاکستان له دغو څرګندونو ۱۱ ورځې وروسته (د غبرګولي ۲۰مه) د افغانستان پر کونړ، خوست او پکتیا ولایتونو هوايي بریدونه وکړل.
د طالبانو ویاند ذبیحالله مجاهد د بریدونو په پخلي سره ویلي یې وو، چې په یادو بریدونو کې ۱۱ ماشومان، یوه ښځه او یو سپین ږیری وژل شوي او د ښځو او ماشومانو په ګډون ۱۴ نور ټپيان شوي دي.
کابلوف وايي چې د روسیې او طالبانو تړون د روسي تجهیزاتو د ترمیم لپاره دی | افغانستان انټرنشنل پښتو
پاکستان له لومړي بریده ۱۸ ورځې وروسته (یکشنبه د چنګاښ ۷مه) بیا ځلي د افغانستان پر درېیو ولایتونو کونړ، پکتیا او پکتیکا ولایتونو هوايي بریدونه وکړل.
د سرچینو په وینا، یوازې د پکتیا پر څمکنیو ولسوالۍ د پاکستان په هوايي بریدونو کې څه باندې ۴۰ کسان ټپیان شوي، خو د تلفاتو او همداراز په نورو سیمو کې د پاکستان د بریدونو له امله د اوښتې احتمالي مرګژوبلې په تړاو تر اوسه کره معلومات نهدي خپاره شوي.
خو د پاکستان د اطلاعاتو وزیر عطاالله تارړ د دغو تازه بریدونو په تړاو ویلي، د خیبر پښتونخوا، بلوچستان د بېګناه خلکو او په سند کې د رینجرز پر نظامي اډې د شویو بریدونو په غبرګون کې د ډیورند کرښې په اوږدو کې پر کونړ، پکتیا او پکتیکا ولایتونو «پلان شوي» بریدونه کړي دي. هغه ادعا لري، چې په دې بریدونو کې د وسلهوالو پټنځایونه په نښه او ۲۹ «خوارج» وژل شوي دي.
طالبانو لا تراوسه د پاکستان د دغو بریدونو په غبرګون کې څه نهدي ویلي.
د نظامي چارو شنونکي وايي، د پاکستان هوايي بریدونو وښودله چې یوازې سیاسي څرګندونې او توندې ویناوې د پوځي ګواښونو د مخنیوي لپاره بسنه نه کوي.
طالبانو او په ځانګړې توګه دفاع وزیر ملا یعقوب د تېرو بریدونو پرمهال د غچ اخیستنې ګواښونه کول، خو د دغو دوو ورستیو بریدونو په تړاو یې په زغرده څه نهدي ویلي.