وټس‌اپ د ټېلیفون شمېرې پر ځای د «کارن‌نوم» ځانګړنه فعالوي

د دې څېړنې موندنې، چې د نېچر مېډیسن په معتبره علمي مجله کې خپرې شوې، ښيي چې د بدن بیولوژیکي ژر زړېدل ښايي د ځوانو نسلونو ترمنځ د ځینو سرطانونو د زیاتېدو له مهمو لاملونو څخه وي.

څېړونکي هیله لري، چې د هغو کسانو په پېژندلو سره چې بدنونه یې له خپل اصلي عمر څخه ژر زړېږي، وکولای شي د سرطان د مخنیوي او وختي تشخیص پروګرامونه پر همدې کسانو ډېر متمرکز کړي.

دا څېړنه د امریکا د واشنګټن پوهنتون د طب پوهنځي د مالیکولي اپیډیمیولوژۍ متخصص یین کاو او د هغه همکارانو ترسره کړې ده. هغوی په بریتانیا کې د څه باندې ۱۵۰ زره بالغو کسانو او په امریکا کې د نږدې ۱۰ زره کسانو روغتیايي معلومات او د وینې معاینې ارزولي دي.

څېړونکو د بدن د زړېدو د کچې د معلومولو لپاره، د عمر تر څنګ، د وینې د معایناتو نهه بېلابېل شاخصونه هم څېړلي دي. په دغو شاخصونو کې د وینې د شکر کچه، کریټینین، البومین او د سپینې وینې د حجرو شمېر شامل وو. د دغو معلوماتو په یوځای کولو سره یې اټکل وکړ، چې د هر کس بدن له بیولوژیکي پلوه څومره زوړ شوی او بیا یې د خپلو هم‌عمره کسانو له بدنونو سره پرتله کړی دی.

په دې څېړنه کې ګډونوال د زیږېدو د کلونو له مخې په څو ډلو ووېشل شول. په بریتانیا کې د ۱۹۵۰ او ۱۹۵۴ کلونو ترمنځ زېږېدلي کسان د ۱۹۶۵ او ۱۹۷۴ کلونو ترمنځ له زېږېدلو کسانو سره پرتله شول. پایلو وښودله چې دویمې ډلې، سره له دې چې تقویمي عمر یې ورته وو، د بدن د زړېدو ډېرې نښې لرلې.

په امریکا کې هم د ۱۹۹۰ او ۱۹۹۹ کلونو ترمنځ زېږېدلو کسانو، د ۱۹۶۵ او ۱۹۶۹ کلونو ترمنځ د زېږېدلو کسانو پرتله، په اوسط ډول ۹۲سلنه زیات «د عمر واټن» درلود. د عمر واټن هغه توپیر ته ویل کېږي، چې د یوه کس د حقیقي عمر او هغه عمر ترمنځ موجود وي چې د بدن بیولوژیکي وضعیت یې د وینې د معایناتو له مخې ښيي.

د څېړنې پایلو دا هم څرګنده کړه، هغه کسان چې د عمر د واټن په شاخص کې لوړې نمرې لري، تر ۵۵ کلنۍ مخکې د سرطان د اخته کېدو له ډېر خطر سره مخ دي.

څېړونکو وموندله چې په دې شاخص کې د هر یوه واحد له زیاتوالي سره، د وختي سرطان د رامنځته کېدو احتمال نږدې ۸ سلنه لوړېږي.

یین کاو وویل، د دې څېړنې موخه دا ده، چې معلومه کړي نننی چاپېریال او د ژوند اوسنی طرز څنګه د انسان په بدن کې بیولوژیکي بدلونونه رامنځته کوي او د سرطان د خطر د زیاتېدو لامل کېږي.

د سرطان د سترو ننګونو د نړیوال نوښت مشر ډېوېډ سکاټ هم ویلي، چې د وختي سرطانونو د زیاتېدو کره لامل لا هم معلوم نه‌دی، خو دا ډول څېړنې ښيي چې سرطان یوازې د حجرو دننه بدلونونو پورې محدود نه‌دی، بلکې هغه بدلونونه چې د انسان په ټول بدن کې رامنځته کېږي، هم په دې ناروغۍ کې مهم رول لرلای شي.

ناسا اعلان کړی چې د ۲۰۲۶ کال د جون له ۱۱مې تر جولای ۱۹مې پورې به د امریکا د ټکساس ایالت په هيوسټن ښار کې د فوټبال د نړیوال جام د مینه‌والو په فستیوال کې ځانګړی نندارتون پرانېزي. دا نندارتون به د نړیوال جام د ټولو سیالیو پر مهال د خلکو لپاره پرانیستی وي او ګډون پکې وړیا دی.

د ناسا د جانسن فضايي مرکز مشره «وېنسا وایچ» به د جون په ۲۰مه د ارټیمس دوهم ماموریت له فضانوردانو سره لیدنه وکړي. دغه فضانوردان به د هالنډ او سویډن د لوبې مخکې د نړیوال جام په اړوند فعالیتونو کې برخه واخلي او د فستیوال په مرکزي سټېج کې به د خپلو فضايي تجربو په اړه خبرې وکړي.

فوټبال او فضا؛ له مدار تر میدان پورې علمي اړیکه

ناسا وايي چې د فوټبال او فضا ترمنځ اړیکه یوازې تر نندارتون پورې محدوده نه ده، بلکې تر مدار پورې رسېږي. د نړیوال فضايي سټیشن دننه ترسره شوې څېړنې ښيي چې د فوټبال توپ دننه د وزن وېش د هغه پر حرکت، ثبات او څرنګوالي مستقیم اغېز لري.

په ۲۰۱۹ کال کې د نړیوال فضايي سټیشن ملي لابراتوار په همکارۍ څېړونکو د بې‌وزنې فضا په شرایطو کې دا مطالعه کړې چې د توپ دننه اجزا څنګه د هغه د څرخ او حرکت مسیر بدلوي. دغه څېړنه د دې لپاره مهمه بلل شوې چې په فضا کې د اجسامو د حرکت فزیک ښه وپېژندل شي.

ځیرک فوټبال توپونه او د سینسرونو اغېز

ناسا یادونه کوي چې له ۲۰۲۲ کال راهیسې د «اډیډاس» شرکت له خوا په رسمي سیالیو کې داسې فوټبال توپونه کارول کېږي چې دننه یې الکترونیکي سینسرونه ځای پر ځای شوي وي. دا سینسرونه د توپ سرعت، موقعیت او د لوبغاړي له تماس سره سم معلومات په ریښتیني وخت کې ثبتوي.

خو د ناسا څېړونکي وايي چې دا اضافه وسایل د توپ دننه د وزن نابرابره وېش رامنځته کوي، چې دا بیا د توپ طبیعي حرکت، په ځانګړي ډول د هوا له جریان سره تعامل، بدلولای شي.

له باد تونل څخه تر نړیوالو سیالیو پورې څېړنې

د ناسا د «ایمز څېړنیز مرکز» انجنیرانو په کالیفورنیا کې د باد تونل په لابراتوار کې د ۲۰۱۴ کال د نړیوال جام لپاره جوړ شوی «برازوکا» فوټبال توپ ازمویلی و.

په دې څېړنه کې معلومه شوې چې د کم څرخ لرونکو ګوزارونو پر مهال توپ ناڅاپي او غیرمنظم حرکت کوي، چې په فوټبال کې ورته «ناڅاپي حرکت» ویل کېږي. څېړونکو همدارنګه څرګنده کړې چې د توپ د سطحې جوړښت، د پینل بڼه او د درزونو ژوروالی د توپ د حرکت ثبات یا بې‌ثباتۍ ټاکي.

ناسا ټینګار کوي چې د فضا د سپړنې لپاره ترسره شوې څېړنې یوازې تر فضا پورې محدودې نه دي، بلکې د ځمکې پر ژوند، ټکنالوژۍ او نړیوالو سپورټي لوبو هم مستقیم اغېز لري.

د ادارې په وینا، هماغه فزیکي اصول چې په فضا کې د اجسامو حرکت کنټرولوي، د فوټبال په میدان کې د توپ د حرکت بڼه هم ټاکي، چې دا د ساینس او سپورټ ترمنځ د نږدې اړیکې یوه روښانه بېلګه ده.

د اماراتو حکومت د رسنیو دفتر د پنجشنبې په ورځ وویل، د نوي پرېکړه‌لیک له مخې به له ۱۵ کلونو کم عمره ماشومان د شخصي ټولنیزو رسنیو د حسابونو له جوړولو، کارولو او چلولو منع وي.

د دغه قانون له مخې، ماشومان نه شي کولای په ټولنیزو شبکو کې مطالب خپاره کړي، تبصرې ولیکي، محتوا شریکه کړي او یا هم له عامه ګروپونو سره یوځای شي.

همداراز ، د ۱۵ او ۱۶ کلونو عمر لرونکو تنکیو ځوانانو ته به د خوندیتوب ځانګړو تدابیرو تر سیوري لاندې د ټولنیزو شبکو د کارولو اجازه ورکول کېږي. په دغو تدابیرو کې د عمر له کچې سره سم د محتوا کنټرول، له نااشنا کسانو سره د اړیکو محدودول، د سکرین د وخت مدیریت او د والدینو د څارنې ځانګړنې شاملې دي.

نوي مقررات په اماراتو کې پر ټولو فعالو ټولنیزو شبکو تطبیقېږي او شرکتونه مکلف دي چې د عمر د تایید لپاره پیاوړي میکانیزمونه رامنځته کړي. په دې لړ کې به د ډیجیټلي هویت تصدیق او د مصنوعي ځیرکتیا پر بنسټ ټکنالوژي کارول کېږي.

د اماراتو حکومت ویلي چې یوازې د کاروونکو شفاهي یا شخصي ادعا به د عمر د تایید لپاره د منلو وړ نه وي.

د مقرراتو له مخې، ټولنیزې شبکې باید د ۱۵ کلونو څخه د کم عمره ماشومانو حسابونه بند کړي، د عمر د تایید د سیستمونو د تېریدو مخه ونیسي او د ماشومانو شخصي معلومات د هدفمندو اعلاناتو یا د هغوی د چلند د څار او ارزونې لپاره ونه کاروي.

د څېړنې له مخې، هغه ښځې چې له دغو درملو یې ګټه اخیستې، د سینې سرطان د رامنځته کېدو له شاوخوا ۳۰ سلنه کم ګواښ سره مخامخ وې. دا څېړنه پر څه باندې ۱۱۰ زره ښځو ترسره شوې ده.

د څېړونکو په وینا، دغه موندنې د سرطان د مخنیوي په برخه کې د پام وړ اهمیت لري او ښايي په راتلونکې کې د سرطان د مخنیوي لپاره د نوو لارو د موندلو زمینه برابره کړي.

د دې څېړنې څېړونکي وايي، که څه هم د دغو درملو کارول او د سرطان د خطر کمېدل له یو بل سره تړاو لري، خو لا هم دا نه ده ثابته شوې چې دغه درمل په مستقیم ډول د سینې سرطان مخه نیسي.

کارپوهان باور لري چې د وزن کمېدل، د بدن د التهاب راټیټېدل او د میتابولیزم ښه کېدل ښايي د سرطان د خطر په کمېدو کې رول ولري.

دوی ټینګار کوي چې اوزمپیک، وېګووي او ورته نور درمل باید یوازې د هغو طبي موخو لپاره وکارول شي چې د روغتیايي ادارو له خوا تایید شوي دي او خلک باید د ډاکټر له مشورې پرته له دغو درملو استفاده ونه کړي.

تر دې مخکې، یوې بلې څېړنې ښودلې وه چې د چاغښت ضد مشهور درمل«اوزمپیک» د اشتها د کنټرول تر څنګ د مغز پر هغو برخو هم اغېز لرلی شي چې د خوړو، انګېزې او روږدو چلندونو سره تړاو لري.

واشنګټن پوسټ په یوه تازه راپور کې ویلي چې د وزن کمولو مشهور درمل «اوزمپیک» او ورته نور درمل ښايي یوازې د اشتها په کمولو او د وزن په راټیټولو بسنه ونه کړي، بلکې د انسان د مغز په جوړښت او فعالیت کې هم بدلونونه رامنځته کړي.

دغه درمل د خوړو له خوړلو وروسته په بدن کې د مړښت احساس پیاوړی کوي او د اشتها په کمولو کې مرسته کوي.
د کلراډو ایالتي پوهنتون یوې څېړونکې الیسن شاپیرو ویلي چې د درملنې مخکې او وروسته د ګډونوالو د مغزو انځورونه د پام وړ توپیرونه ښيي. د هغې په وینا، په ځینو مواردو کې د مغز د بېلابېلو برخو ترمنځ اړیکې یوازې د څو میاشتو په موده کې بدلې شوې دي.
راپور زیاتوي چې اوزمپیک او ورته درمل په لومړي سر کې د شکرې ناروغۍ او چاغښت د درملنې لپاره جوړ شوي وو، خو اوس داسې نښې نښانې لیدل کېږي چې ښايي د مغز پر هغو برخو هم اغېز ولري چې د انعام احساس، انګېزې، د خوړو عادتونه او حتا ځینې روږدي چلندونه تنظیموي.
څېړونکي وايي چې لا هم د دغو درملو د اوږدمهاله اغېزو په اړه پراخو علمي څېړنو ته اړتیا شته، خو لومړني شواهد ښيي چې د وزن کمولو دغه درمل د بدن د میتابولیزم تر څنګ د مغز په فعالیت کې هم مهم بدلونونه رامنځته کولای شي.
اوس مهال په ټوله نړۍ کې میلیونونه کسان د چاغښت او شکرې د درملنې لپاره له اوزمپیک او ورته درملو ګټه اخلي او ساینسپوهان هڅه کوي معلومه کړي چې دغه درمل د مغز پر جوړښت او چلندونو څه ډول اغېزې پرېږدي.

ناسا په یوه تازه خبر کې ویلي چې د ارټیمس۳ماموریت لپاره غوره شوي ستورمزلي به سبا خلکو ته معرفي شي. دا ماموریت د سپوږمۍ د سپړنې د نوې مرحلې مهمه برخه ګڼل کېږي.

ناسا ویلي، په دې ماموریت کې به ستورمزلي د سوداګریزې سپوږمکۍ لینډرونو سره د نږدې کېدو او نښلولو ازموینې ترسره کړي، چې دا به د راتلونکو سپوږمۍ ماموریتونو لپاره مهم تخنیکي تمرین وي.

ناسا همدارنګه له خلکو پوښتنه کړې چې که د ارټیمس۳له ستورمزلو سره مخامخ خبرې کولی شي، نو څه پوښتنه به ترې کوي؟ څو د فضا د سپړنې په اړه عامه علاقه زیاته شي.

په یوه بله خپره شوې صحنه کې، ناسا د ستورمزلې جیسیکا مییر له خوا اخیستل شوی ښکلی وخت‌تیریدونکی انځور هم خپور کړی، چې پکې د سپېس ایکس ډریګن فضايي بېړۍ له فضا څخه د ځمکې پر سر د سویلي څراغونو رنګینې څپې ښکاري.

ناسا وایي دا انځور د سپېس ایکس د کرو-۱۲ ماموریت پر مهال اخیستل شوی او د ځمکې د قطبي رڼاګانو یو نادر او زړه راښکونکی لید وړاندې کوي.