بقايي: په راتلونکو ورځو کې له امریکايي لوري سره د لیدنې پلان نه لرو

د معترضانو د کورنیو په وینا؛ ټاکل شوې وه چې د برما هوټل په سیمه سریاب کې سوله‌ییز احتجاج ترسره شي، خو د اعتراض له پیلېدو مخکې پولیس او امنیتي ځواکونه سیمې ته رسېدلي وو.
د دوی په خبره؛ د احتجاج له پیل سره سم امنیتي ځواکونو د معترضانو د خورولو هڅه وکړه او له دې سره سم یوشمېر د بلوڅ یووالي کمیټې غړي يې ونيول. تر نیولو وروسته معترضانو د بشیر څلور لاره وتړله او خپل احتجاجي پرلت يې پیل کړ.

هغوی ویلي، تر هغه چې ټول نیول شوي کسان خوشې نه‌شي پرلت به دوام ولري. معترضانو د کوټې له اوسېدونکو، د بشري حقونو له بنسټونو، وکیلانو، سیاسي فعالانو او مدني ټولنې غوښتي، چې له دوی سره یوځای شي او د عدالت، اساسي حقونو او د قانون حاکمیت ملاتړ وکړي.

د یادونې وړ ده، چې د روانې اوونۍ د یکشنبې په ورځ نادیه بلوڅ او یوشمېر نورو سیاسي فعالانو د کوټې پرېس کلب مخې ته د ورکو کسانو په احتجاجي کمپ کې یوه مطبوعاتي غونډه وکړه.
د غونډې پرمهال ناديه بلوڅ د ماهرنګ بلوڅ او صبغت‌الله شاه بلوڅ د عمري بند سزا د عدالت له بنسټیزو اصولو سره په ټکر کې وبلله او ادعا یې وکړه، چې بلوچستان کې د سیاسي فعالانو، د بشري حقونو د مدافعینو او نیوکه کوونکو غږونو د ځپلو لپاره منظمه تګلاره روانه ده.
د همدې خبري غونډې له پای ته رسېدو وروسته پولیسو د پښتون ژغورنې غورځنګ د مرکزي کمېټې غړی زبیر شاه اغا هم ونيوه او نامعلوم ځای ته یې ولېږداوه.

د راپور له مخې؛ د ايران د بهرنيو چارو وزارت مرستيال کاظم غريب‌ابادي ويلي، د ايران د کارپوهانو يو پلاوی هم دوحې ته ځي او ټاکل شوې ده چې هلته د دوو ورځو لپاره پاتې شي. هغه ټينګار کړی، چې د ايراني پلاوي غړي به له امريکايي استازو سره ليدنه ونه کړي.

د امريکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ دوشنبې (د چنګاښ ۸مه) پر «ټروت سوشال» خواله رسنۍ ليکلي: «ايران د غونډې غوښتنه کړې. دغه غونډه به سبا په دوحه کې ترسره شي».

ټرمپ د غونډې د ګډونوالو يا د احتمالي اجنډا په اړه نور جزیيات نه‌وو ورکړي؛ خو د سپينې ماڼۍ وياندې کارولين ليويټ څو ساعته وروسته د «فاکس اېنډ فرېنډز» په خپرونه کې وويل، چې د ټرمپ ځانګړی استازی سټيو وېټکاف او د امريکا د ولسمشر زوم جرډ کوشنر به په دغه غونډه کې د ګډون لپاره قطر ته ولاړ شي.

سره له دې ايراني چارواکو په راتلونکو ورځو کې د تهران او واشنګټن ترمنځ د هر ډول مستقيمو يا تخنيکي خبرو د ترسره کېدو راپورونه رد کړي. د ايران د بهرنيو چارو وزارت مرستيال او د دغه هېواد مخکښ مرکچي کاظم غريب‌ابادي ويلي، که څه هم له قطر سره سلامشورې، د مقابل لوري د ژمنو د عملي کېدو څار په ګډون خبرې روانې دي؛ خو د ځينو رسنيو هغه راپورونه چې ګواکې په دوحه کې به د تخنيکي کاري ډلو خبرې ترسره شي، ناسم دي.

ټرمپ ویلي چې د ایران د اټومي پروګرام موضوع «ډېره ساده» ده او واشنګټن د تهران له لوري د اټومي وسلو د ترلاسه کولو مخالف دی.

هغه په یوه بیان کې ویلي: «د دوحې ناسته ښايي مهمه وي یا نه وي؛ باید انتظار وکړو. اصلي موضوع د ایران اټومي وسله ده. موږ نه غواړو ایران اټومي وسلې ترلاسه کړي او ایران به هم اټومي وسلې ترلاسه نه کړي.»

بل لوري ته، د ایران ولسمشر مسعود پزشکیان ویلي چې د تفاهم اصل دوه‌اړخیز دی او که امریکا خپلو ژمنو ته ژمن پاتې شي، تهران هم خپلو وعدو ته ژمن پاتې کېږي.

هغه زیاته کړې چې د فشار او ګواښونو پر ځای د عقلانیت او انساني کرامت پر بنسټ تصمیم نیول د ایران اساسي دریځ دی.

پزشکیان ویلي: «د تفاهم اصل متقابل دی؛ که امریکایي لوری خپلو ژمنو ته وفادار پاتې شي، موږ هم خپلو وعدو ته ژمن یو. زموږ چلند د بې‌منطقه ګواښونو پر وړاندې عقلانیت او د انساني کرامت پر بنسټ ولاړ دی، او د اړتیا پر مهال به قاطع دریځ غوره کړو.»

د دواړو مشرانو دا څرګندونې داسې مهال کېږي چې د واشنګټن او تهران ترمنځ د اړیکو په اړه بحثونه او سیاسي ترینګلتیاوې دوام لري.

د چک جمهوریت اساسي قانون محکمې تېره اونۍ په یوه لنډمهالي حکم کې ویلي وو چې حکومت باید ولسمشر ته په سرمشریزه کې د ګډون اجازه ورکړي.

ولسمشر پیټر پاول، چې پخوانی جنرال او د ناټو د پوځي کمېټې پخوانی مشر دی، ویلي د هېواد د دود له مخې باید د ناټو په غونډو کې د چک پلاوي مشري ولسمشر وکړي او دی حق لري د مشرانو په رسمي غونډو کې ګډون وکړي.

خو لومړي وزیر اندری بابیش ویلي، د اوکراین او دفاعي لګښتونو په څېر مهمو موضوعاتو کې د ولسمشر او حکومت دریځونه سره توپیر لري، نو ځکه باید د پلاوي مشري حکومت وکړي.

دواړه مشران په ځانګړي ډول د ناټو د دفاعي لګښتونو او له اوکراین سره د مرستو پر سر اختلاف لري.

د بابیش حکومت د دفاعي بودجې له لوړولو ډډه کړې او تمه ده چې سږ کال هم د ناټو هغه هدف پوره نه کړي چې له مخې یې غړي هېوادونه باید د خپل ناخالص کورني تولید لږ تر لږه دوه سلنه پر دفاع ولګوي.

د ایران د ولسمشرۍ ماڼۍ د خبرپاڼې له مخې، پزشکیان دغه څرګندونې په قم ښار کې له شیعه دیني مرجع ایت‌الله علوي بروجردي سره په لیدنه کې کړې دي.

هغه ویلي، دولت یې هڅه کوي د ډیپلوماسۍ او رغنده نړیوالو اړیکو له لارې د هېواد لاسته‌راوړنې وساتي، خو ځینې کړۍ د کورني یووالي د کمزوري کولو او د مذاکراتو د بهیر د زیانمنولو هڅه کوي.

د ایران ولسمشر زیاته کړې، ځینې کسان نه یوازې د ملي ګټو د پرمختګ پر وړاندې خنډونه جوړوي، بلکې د دولت او د مرکچي پلاوي پر غړو د «د ولایت ضد»، «د دین ضد» او «وطن‌پلورونکو» په څېر تورونه هم لګوي.