له امنیتي ګواښونو سره، سره د هرمز تنګي له لارې د کښتیو تګ‌راتګ دوام لري

د راپور له مخې؛ د ايران د بهرنيو چارو وزارت مرستيال کاظم غريب‌ابادي ويلي، د ايران د کارپوهانو يو پلاوی هم دوحې ته ځي او ټاکل شوې ده چې هلته د دوو ورځو لپاره پاتې شي. هغه ټينګار کړی، چې د ايراني پلاوي غړي به له امريکايي استازو سره ليدنه ونه کړي.

د امريکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ دوشنبې (د چنګاښ ۸مه) پر «ټروت سوشال» خواله رسنۍ ليکلي: «ايران د غونډې غوښتنه کړې. دغه غونډه به سبا په دوحه کې ترسره شي».

ټرمپ د غونډې د ګډونوالو يا د احتمالي اجنډا په اړه نور جزیيات نه‌وو ورکړي؛ خو د سپينې ماڼۍ وياندې کارولين ليويټ څو ساعته وروسته د «فاکس اېنډ فرېنډز» په خپرونه کې وويل، چې د ټرمپ ځانګړی استازی سټيو وېټکاف او د امريکا د ولسمشر زوم جرډ کوشنر به په دغه غونډه کې د ګډون لپاره قطر ته ولاړ شي.

سره له دې ايراني چارواکو په راتلونکو ورځو کې د تهران او واشنګټن ترمنځ د هر ډول مستقيمو يا تخنيکي خبرو د ترسره کېدو راپورونه رد کړي. د ايران د بهرنيو چارو وزارت مرستيال او د دغه هېواد مخکښ مرکچي کاظم غريب‌ابادي ويلي، که څه هم له قطر سره سلامشورې، د مقابل لوري د ژمنو د عملي کېدو څار په ګډون خبرې روانې دي؛ خو د ځينو رسنيو هغه راپورونه چې ګواکې په دوحه کې به د تخنيکي کاري ډلو خبرې ترسره شي، ناسم دي.

ټرمپ ویلي چې د ایران د اټومي پروګرام موضوع «ډېره ساده» ده او واشنګټن د تهران له لوري د اټومي وسلو د ترلاسه کولو مخالف دی.

هغه په یوه بیان کې ویلي: «د دوحې ناسته ښايي مهمه وي یا نه وي؛ باید انتظار وکړو. اصلي موضوع د ایران اټومي وسله ده. موږ نه غواړو ایران اټومي وسلې ترلاسه کړي او ایران به هم اټومي وسلې ترلاسه نه کړي.»

بل لوري ته، د ایران ولسمشر مسعود پزشکیان ویلي چې د تفاهم اصل دوه‌اړخیز دی او که امریکا خپلو ژمنو ته ژمن پاتې شي، تهران هم خپلو وعدو ته ژمن پاتې کېږي.

هغه زیاته کړې چې د فشار او ګواښونو پر ځای د عقلانیت او انساني کرامت پر بنسټ تصمیم نیول د ایران اساسي دریځ دی.

پزشکیان ویلي: «د تفاهم اصل متقابل دی؛ که امریکایي لوری خپلو ژمنو ته وفادار پاتې شي، موږ هم خپلو وعدو ته ژمن یو. زموږ چلند د بې‌منطقه ګواښونو پر وړاندې عقلانیت او د انساني کرامت پر بنسټ ولاړ دی، او د اړتیا پر مهال به قاطع دریځ غوره کړو.»

د دواړو مشرانو دا څرګندونې داسې مهال کېږي چې د واشنګټن او تهران ترمنځ د اړیکو په اړه بحثونه او سیاسي ترینګلتیاوې دوام لري.

د چک جمهوریت اساسي قانون محکمې تېره اونۍ په یوه لنډمهالي حکم کې ویلي وو چې حکومت باید ولسمشر ته په سرمشریزه کې د ګډون اجازه ورکړي.

ولسمشر پیټر پاول، چې پخوانی جنرال او د ناټو د پوځي کمېټې پخوانی مشر دی، ویلي د هېواد د دود له مخې باید د ناټو په غونډو کې د چک پلاوي مشري ولسمشر وکړي او دی حق لري د مشرانو په رسمي غونډو کې ګډون وکړي.

خو لومړي وزیر اندری بابیش ویلي، د اوکراین او دفاعي لګښتونو په څېر مهمو موضوعاتو کې د ولسمشر او حکومت دریځونه سره توپیر لري، نو ځکه باید د پلاوي مشري حکومت وکړي.

دواړه مشران په ځانګړي ډول د ناټو د دفاعي لګښتونو او له اوکراین سره د مرستو پر سر اختلاف لري.

د بابیش حکومت د دفاعي بودجې له لوړولو ډډه کړې او تمه ده چې سږ کال هم د ناټو هغه هدف پوره نه کړي چې له مخې یې غړي هېوادونه باید د خپل ناخالص کورني تولید لږ تر لږه دوه سلنه پر دفاع ولګوي.

د ایران د ولسمشرۍ ماڼۍ د خبرپاڼې له مخې، پزشکیان دغه څرګندونې په قم ښار کې له شیعه دیني مرجع ایت‌الله علوي بروجردي سره په لیدنه کې کړې دي.

هغه ویلي، دولت یې هڅه کوي د ډیپلوماسۍ او رغنده نړیوالو اړیکو له لارې د هېواد لاسته‌راوړنې وساتي، خو ځینې کړۍ د کورني یووالي د کمزوري کولو او د مذاکراتو د بهیر د زیانمنولو هڅه کوي.

د ایران ولسمشر زیاته کړې، ځینې کسان نه یوازې د ملي ګټو د پرمختګ پر وړاندې خنډونه جوړوي، بلکې د دولت او د مرکچي پلاوي پر غړو د «د ولایت ضد»، «د دین ضد» او «وطن‌پلورونکو» په څېر تورونه هم لګوي.

ټاکل شوې د جولای په ۷ او ۸مه، ترکیه د ناټو د ۳۲ غړو هېوادونو د مشرانو او همدارنګه د خلیج او اسیا ـ ارام سمندر د شریکانو د استازو کوربه وي.

اردوغان په استانبول کې د ناټو د غړو هېوادونو د پارلمان غړو یوې غونډې ته وویل، چې د سرمشریزې اصلي موخه باید د غړو هېوادونو د امنیتي اندېښنو درناوی، د ناټو د یووالي پیاوړتیا او د ګډې همکارۍ روحیه وي.

هغه زیاته کړه، چې د غونډې ګډونوال به د ایران، اوکراین او غزې جګړې هم وڅېړي.

د ترکیې ولسمشر له ناټو وغوښتل چې د دفاعي صنعت پر سوداګرۍ لګېدلي محدودیتونه لرې کړي او د امنیتي بار د وېش په برخه کې عادلانه چلند غوره کړي.

اردوغان وویل، سره له دې چې ترکیه د ناټو د دفاعي لګښتونو د هدفونو د پوره کولو لپاره خپله ونډه ادا کوي، خو د اروپا د امنیت په برخه کې د دغه هېواد مهم رول ځینې وخت له پامه غورځول کېږي.

هغه ټینګار وکړ چې ترکیه غواړي د اروپا د ټولو دفاعي او امنیتي نوښتونو برخه شي.

ترکیه له اوږدې مودې راهیسې شکایت کوي، چې امریکا او یو شمېر اروپايي هېوادونو د سیمه‌ییزو اختلافونو او له روسیې سره د انقرې د اړیکو له امله پر دفاعي صنعت محدودیتونه او بندیزونه لګولي، چې د انقرې په وینا، د ناټو د یووالي روحیه زیانمنوي او د دفاعي صنعت د پرمختګ مخه نیسي.