د امریکا د ځمکپوهنې سازمان (یواېسجياېس) د معلوماتو لهمخې، د چهارشنبې په شپه د ریښتر په کچه ۵،۵ درجې زلزلې د افغانستان ځينې سیمې ولړزولې. د دغه سازمان په وینا، د دغې زلزلې مرکز بدخشان ولایت وو. له دې سره سم، دغه زلزله د پاکستان په ځينو سیمو کې هم احساس شوې ده.
د امریکا د ځمکپوهنې سازمان یا یواېسجياېس د معلوماتو لهمخې، دغه زلزله نن شپه په سیمهییز وخت ۱۰ او ۲۷ دقیقې رامنځته شوې ده.
د ورکړل شویو معلوماتو لهمخې، دغه زلزله د ځمکې په ۲۱۶ اعشاریه ۷ کیلومترۍ تل کې رامنځته شوې او مرکز یې هم د بدخشان د جُرم ولسوالۍ د سویل لویدیځ په ۵۰ کیلومترۍ کې موقعیت درلود.
لا تر اوسه د دغې زلزلې له امله د احتمالي اوښتو زیانونو په تړاو څه نهدي ویل شوي.
له دې سره سم، دغه زلزله په پاکستان کې هم احساس شوې، خو هلته هم د احتمالي اوښتو زیانونو په تړاو څه معلومات نهدي ورکړل شوي.
د افغانستان د بشري حقونو د خپلواک کمیسیون پخوانۍ مشرې شهرزاد اکبر د حقیقي درسي ټولګیو پر اهمیت ټینګار کړی او ویلي یې دي چې راډیو هېڅکله د یوه رښتیني درسي ټولګي د لېوالتیا او شور ځای نه شي نیولی. هغې په افغانستان کې د نجونو د زده کړو پر وړاندې د شته خنډونو په اړه اندېښنه ښودلې ده.
اغلې اکبر زیاته کړې چې په ټولګي کې د لوست د تشرېح کولو پر مهال د ښوونکي غږ، د زده کوونکو پوښتنې او پر توره تخته د تباشیر غږ هغه څه دي چې د زده کړو برخه کې مهم تمامېږي. د هغې په وینا، دا ځانګړتیاوې او درسي فضا یوازې په حقیقي ټولګي کې شتون لري او له لیرې لارې نه شي رامنځته کېدای.
د بشري حقونو دغه پخوانۍ چارواکې په افغانستان کې د نجونو د زده کړو پر وړاندې روان وضعیت د پنځه کلن ظلم په توګه یاد کړی دی. د طالبانو له خوا پر نجونو او ښځو د لګول شویو بندیزونو له امله له تېرو څو کلونو راهیسې په میلیونونو افغان نجونې له خپلو بنسټیزو حقونو بې برخې شوې دي.
که څه هم په تېرو کلونو کې د نجونو لپاره د راډیو، تلویزیون او آنلاین لارو د زده کړو ځینې هڅې شوې دي، خو فعالان او کورنۍ وایي چې دغه لارې د ښوونځیو او پوهنتونونو بدیل نه شي کېدای. هغوی له نړیوالې ټولنې غواړي چې د افغان نجونو د تعلیمي حقونو د بیا ترلاسه کولو لپاره پر طالبانو فشارونه زیات کړي.
د افغانستان لپاره د پاکستان پخواني استازي اصف دراني ویلي، نړیواله ټولنه باید په څرګند ډول هغه سیاسي، امنیتي او د بشري حقونو شرطونه اعلان کړي چې د طالبانو د رسمیت پېژندنې لپاره اړین ګڼل کېږي.
هغه ویلي، د طالبانو د واکمنۍ نږدې پنځه کاله تېرېږي، خو لا هم دې بنسټیزې پوښتنې ته روښانه ځواب نه شته چې ولې طالبان په رسمیت نه دي پیژندل شوي.
دراني د چارشنبې په ورځ پر اېکس خواله رسنۍ کې لیکلي، که د طالبانو رسمیت پېژندنه د ځانګړو سیاسي، امنیتي او بشري حقونو د معیارونو له پوره کولو سره تړلې وي، نو نړیواله ټولنه باید دغه شرطونه په شفاف او څرګند ډول بیان کړي.
هغه ټینګار کړی چې ابهام ناڅرګندتیا رامنځته کوي، خو د شرطونو روښانتیا کولی شي د نړیوالو غوښتنو د عملي کېدو لپاره زمینه برابره کړي.
دراني د ملګرو ملتونو د امنیت شورا ته هم اشاره کړې او ویلي یې دي چې د امریکا او ناټو له وتلو سره د افغانستان په اړه د نړیوالې ټولنې مسوولیت نه دی پای ته رسېدلی. د نوموړي په وینا، د امنیت شورا اړوند پرېکړهلیکونه لا هم نافذ دي او نړیواله ټولنه مکلفه ده چې افغانستان یو ځل بیا د ترهګرو ډلو پر خوندي پناهځای بدل نه شي.
د پاکستان پخواني استازي همداراز غوښتنه کړې چې د ملګرو ملتونو د بندیزونو اړوند کمېټې باید په افغانستان کې د ترهګرو ډلو د حضور او فعالیتونو په اړه بېطرفه او د شواهدو پر بنسټ ارزونه وړاندې کړي او د دغو ډلو شتون نه کم وښيي او نه یې سیاسي کړي.
اصف دراني زیاته کړې، طالبان چې د افغانستان عملي واکمنان دي، باید ترهګرو سازمانونو ته د پناه نه ورکولو او له ګاونډیو هېوادونو سره د نړیوالو اصولو له مخې د اړیکو د تنظیمولو په اړه خپلو ژمنو ته ځواب ویونکي واوسي.
اصف دراني همدارنګه ویلي، افغانستان د یوې اصولمحورې، روڼې او حسابورکوونکې نړیوالې پالیسۍ مستحق دی، نه د هغه په وینا، د «ستراتیژیکې چوپتیا». هغه زیاته کړې چې طالبان، د افغانستان د عملي واکمنانو په توګه، باید ترهګرو ډلو ته د پناه نه ورکولو او له ګاونډیو هېوادونو سره د نړیوالو اصولو له مخې د اړیکو د تنظیمولو په اړه خپلو ژمنو ته هم ځواب ویونکي واوسي.
د طالبانو رییس الوزرا ملا محمد حسن اخوند د افغانستان او سیمه؛ فرصتونه او ننګونې سیمنار ته په خپل پیغام کې ویلي، چې افغانستان له اقتصادي، نظامي او سیاسي پلوه خپلواک دی او هغه مهال له خپل ستراتیژیک موقعیت څخه استفاده کولای شي چې فرصتونه او ننګونې یې تشخیص کړل شي.
نوموړي په خپل پیغام کې یوځل بیا د سرتاسري امنیت ادعا کړې ده او وايي چې افغانستان اوس له هره پلوه یو خپلواک هېواد دی.
نوموړي زیاته کړې:«دا خپلواکۍ موږ ته فرصت راکوي چې د هېواد او ولس په ګټه داسې پرېکړې وکړو چې هېواد مو له ستونزو، یرغلونو او بحرانونو څخه خوندي او د تلپاتې سولې او پرمختګ پر لور روان کړو.»
ملا حسن اخوند په خپل پیغام کې ویلي چې افغانستان د سیمهییز اتصال، سوداګرۍ، ټرانزیټ، انرژۍ او پانګونې په برخه کې پراخ فرصتونه لري.
نوموړي ټینګار کړی چې د سیمې د هېوادونو ترمنځ د اقتصادي همکاریو د پراختیا او د انرژۍ د لېږد د پروژو پرمختګ کولای شي افغانستان د سیمهییزو همکاریو په یوه مهم محور بدل کړي.
د نوموړي په پیغام کې له ګاونډیو او د سیمې له هېوادونو سره د متقابل احترام، ښه ګاونډیتوب، اقتصادي همکارۍ او متوازنو اړیکو د پراختیا پر سیاست ټینګار شوی او ویلي یې دي چې ګاونډي او د سیمې هېوادونه دې له افغانستان سره خپلې سوداګریزې اړیکې نورې هم پراخې کړي.
تحریک طالبان پاکستان (ټي ټي پي) د «خیبر عملیاتو» تر نامه لاندې د ۲۰۲۶ کال د جون میاشتې د پوځي فعالیتونو راپور خپور کړی او ادعا یې کړې چې په دې موده کې یې د پاکستان په بېلابېلو سیمو کې ۳۳۶ بریدونه کړي دي.
د دې ډلې د خپاره شوي راپور له مخې، تر ټولو ډېر بریدونه په جنوبي وزیرستان کې شوي، چې شمېر یې ۹۲ ته رسېږي. له هغې وروسته شمالي وزیرستان کې ۵۱، باجوړ کې ۲۶، پېښور کې ۲۳، بنو کې ۲۱، ډېره اسماعیل خان کې ۲۰ او ټانک کې ۱۷ بریدونه ثبت شوي دي.
ټي ټي پي ادعا کړې چې په دغو بریدونو کې د پاکستان د امنیتي ځواکونو ۳۵۴ غړي وژل شوي او ۴۱۴ نور ټپیان شوي، چې د دوی په وینا، د مرګژوبلې ټولیز شمېر ۷۶۸ کسانو ته رسېږي. دغې ډلې همداراز ویلي، ۵۱ امنیتي کسان یې نیولي دي.
په راپور کې راغلي چې د بریدونو ډېره برخه د سنایپر، چریکي، لاسي بمونو، هدفي، کمین او توغندیزو بریدونو په بڼه ترسره شوې ده.
ټي ټي پي همداراز ادعا کړې چې په دغو عملیاتو کې یې د پاکستان د پوځ، سرحدي ځواکونو، پولیسو، د ترهګرۍ ضد ادارې او استخباراتي شبکو ته زیانونه اړولي دي.
د راپور له مخې، په بریدونو کې ۶۱ پوځي او ملکي وسایط، ۵۴ امنیتي کامرې، د اوبو، انرژۍ او مخابراتو ۲۵ تاسیسات او یو شمېر نور پوځي تجهیزات هم ویجاړ شوي دي.
د ټي ټي پي دغه ادعاوې تر اوسه د پاکستان حکومت یا پوځ نه دي تایید کړې.
د ملي امنیت شورا پخواني سلاکار او د پخواني ولسمشر صبغتالله مجددي زوی عصمتالله مجددي، چې په دې وروستیو کې د طالبانو په بلنه کابل ته ستون شوی، ویلي، چې د طالبانو په راتګ سره غله ورک شول. د ټولنیزو شبکو کاروونکو د هغه پر څرګندونو نیوکې کړې دي.
هغه د طالبانو د یو شمېر لوړپوړو غړو په حضور کې په یوه غونډه کې وویل: «په پخواني حکومت کې موږ په داسې فساد او ګډوډۍ کې ښکېل وو چې د خلاصون هېڅ لاره یې نه درلوده. دا اعتبار تاسو (طالبانو) ته درکوو چې ستاسو له راتګ سره غله ورک شول».
نوموړي وروسته د طالبانو د رهبرۍ ستاینه وکړه چې د ده د بېرته ستنېدو زمینه یې برابره کړې ده. خو د طالبانو له ځواکونو یې شکایت هم وکړ او ویې ویل چې د مجددي پر کور یې چاپه وهلې او د دوی د کورنۍ د ناراحتۍ لامل شوي دي.
عصمتالله مجددي په داسې حال کې د پخواني حکومت د فساد خبره کوي چې د مجددي کورنۍ د امریکا او ناټو د شل کلن حضور پر مهال د افغانستان له تر ټولو اغېزناکو او بانفوذه سیاسي کورنیو څخه وه.
صبغتالله مجددي خپله د نوي افغان نظام په جوړېدو کې مهم رول درلود. هغه د اساسي قانون د لویې جرګې مشري وکړه. یو کال وروسته، په ۱۳۸۳ لمریز کال کې، پخواني ولسمشر حامد کرزي هغه د «د سولې د ټینګښت کمېسیون» مشر وټاکه. دغه کمېسیون د امریکا او ناټو په ملاتړ فعالیت کاوه او د رسمي قضايي او اجرایوي ادارو له چوکاټه بهر یې د دودیزو جرګو له لارې شخړې هوارولې.
هغه همدارنګه د مشرانو جرګې د پنځلسمې دورې رییس هم و. که څه هم د ډېر عمر له امله ډېر وخت غونډو ته نه حاضرېده، خو د دې څوکۍ له ټولو امتیازونو برخمن و. حامد کرزي هغه د انتصابي سناتورانو په نوملړ کې هم شامل کړ او وروسته سناتورانو د مشرانو جرګې د رییس په توګه وټاکه. نوموړی تر ۱۳۹۰ لمریز کال (۲۰۱۱ میلادي) پورې په همدې دنده پاتې شو.
د صبغتالله مجددي له تر ټولو جنجالي ماموریتونو څخه یو هم د ۱۳۹۲ لمریز کال د لړم په میاشت کې له امریکا سره د امنیتي او ستراتیژیک تړون په اړه د مشورتي لویې جرګې مشري وه.
دغه لویه جرګه د شاوخوا ۲۵۰۰ استازو په ګډون جوړه شوې وه، چې له امریکا سره د امنیتي تړون په اړه پرېکړه وکړي.
مجددي د جرګې په پای کې د دې تړون ملاتړ وکړ او ان د هغه وخت له ولسمشر حامد کرزي سره، چې د تړون په اړه یې خپل شرایط لرل، د اختلاف پړاو ته ورسېد. هغه ګواښ وکړ چې که تړون لاسلیک نه شي، افغانستان به پرېږدي.
مجددي له امریکا سره د امنیتي او ستراتیژیک تړون له کلکو پلویانو ګڼل کېده او باور یې درلود، چې د دې تړون لاسلیکېدل به د طالبانو د ځپلو او د افغانستان د امنیت د ټینګښت زمینه برابره کړي. په مقابل کې، حامد کرزی بل نظر درلود. هغه ویل، دا د منلو وړ نه ده چې امریکا دې په خپلو پوځي اډو کې په امن کې وي، خو جګړه دې لا هم د افغانستان په کوڅو او کلیو کې روانه وي.
یو پخوانی افغان امنیتي چارواکی وايي، امریکا او ناټو په منظم ډول له صبغتالله مجددي مالي ملاتړ کاوه. د هغه په وینا، د مجددي مذهبي نفوذ او پر حامد کرزي او نورو دولتي چارواکو یې اغېز، د امریکا لپاره د هغه رضایت په یوه لومړیتوب بدل کړی و. دغه چارواکی دا ادعا هم کوي چې مجددي د حامد کرزي له مالي ملاتړ څخه هم برخمن و.
د شخصي دندو ترڅنګ، صبغتالله مجددي په پخواني حکومت کې وزیران، والیان او خپل نږدې کسان په بېلابېلو دولتي بستونو کې لرل. زوی یې هم په مهمو امنیتي دندو کې کار کاوه او ویل کېږي چې د دولتي چارواکو په ګومارنو کې یې هم اغېزناک رول درلود.
د صبغتالله مجددي له مړینې وروسته، د هغه بل زوی ذبیحالله مجددي د کورنۍ سیاسي او تشکیلاتي مشري پر غاړه واخیسته او د کورنۍ امتیازات او نفوذ هم هغه ته ولېږدېدل. خو اوس عصمتالله مجددي د پخواني حکومت چارواکي «غله» او «فاسد» بولي او د طالبانو ملاتړ کوي، په داسې حال کې چې پلار یې د طالبانو له سختو مخالفانو څخه و.
د ټولنیزو شبکو یو شمېر کاروونکو پر نوموړي نیوکې کړې او وايي، چې که په جمهوري نظام کې پراخ فساد موجود و، نو د مجددي کورنۍ هم د قدرت په جوړښت کې د خپل پراخ حضور او نفوذ له امله د دې فساد یوه برخه ګڼل کېدای شي.