تخار کې د طالبانو امنیه قوماندانۍ اعلان کړی چې په تېرو درېیو میاشتو کې یې په دغه ولایت کې لږ تر لږه ۴۳۳ کسان د بېلابېلو جنايي جرمونو په تور نیولي دي. د دغې قوماندانۍ د معلوماتو له مخې، یاد کسان د تخار په مرکز او اړوندو ولسوالیو کې نیول شوي دي.
د طالبانو د امنیه قوماندانۍ په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې په نیول شویو کسانو کې د قتل، غلا، وهلو ډبولو او د انسان تښتونې په قضیو کې ښکېل تورن شامل دي. همدارنګه ویل شوي چې یو شمېر نور کسان د قاچاق، جعل او تزویر، قمار او د نامشروع اړیکو د لرلو په تور تر څارنې لاندې نیول شوي او توقیف ځایونو ته لېږدول شوي دي.
د تخار د امنیه قوماندانۍ مسوولینو زیاته کړې، چې د دغو ټولو نیول شویو کسانو دوسیو ته د رسېدنې لپاره لومړنۍ څېړنې او پلټنې بشپړې شوې دي. خبرپاڼه زیاتوي، د نیول شویو کسانو دوسیې د وروستیو پرېکړو او قانوني ګامونو د پورته کولو په موخه اړوندو طالب عدلي او قضايي ارګانونو ته سپارل شوې دي.
دا په داسې حال کې ده، چې په تخار او یو شمېر نورو شمالي ولایتونو کې د جنايي جرمونو او غلاو په اړه د سیمې د اوسېدونکو اندېښنې زیاتې شوي او د طالبانو سیمه ییز چارواکي وایي د امنیت د ټینګښت لپاره یې په بېلابېلو سیمو کې خپل کنټرول او ګزمې زیاتې کړې دي.
د اروپايي پارلمان غړې هانا نیومن ویلي، له جرمني څخه افغانستان ته د افغان کډوالو ستنول یوه «احمقانه» پرېکړه ده او دا کار اروپا د طالبانو د فشارونو او باجغوښتنې پر وړاندې زیانمنوي.
نیومن، چې د جرمني تبعه هم ده، د چهارشنبې په ورځ له افغانستان انټرنشنل سره په مرکه کې وویل، جرمني د طالبانو د باجغوښتنې پر وړاندې تسلیم شوی او نه غواړي چې نور اروپايي هېوادونه هم همدا لاره خپله کړي.
هغې وویل، هغه افغانان چې په جرمني کې پر جرمونو محکوم شوي، باید هماغلته خپلې قانوني سزاوې تېرې کړي، نه دا چې خوشې او افغانستان ته ولېږدول شي.
د هغې په وینا، طالبان به دغه کسان زنداني نه کړي او جرمني د هغوی په لېږلو سره په افغانستان کې د ښځو امنیت له جدي ګواښ سره مخ کوي او د جنسي تاوتریخوالي ګواښ زیاتوي.
د اروپايي پارلمان دغې غړې زیاته کړه، افغانستان ته د افغانانو ایستل نه یوازې امنیتي ستونزې رامنځته کوي، بلکې اروپا د طالبانو د سیاسي فشارونو او امتیاز غوښتنو پر وړاندې هم کمزورې کوي.
هغې د دې پوښتنې په ځواب کې چې ولې د جرمني دریځ بدل شوی او دا هېواد له طالبانو سره د خبرو اترو پیل کوونکی لومړنی اروپايي هېواد شو، وویل چې جرمني د هغې په ټکو «د طالبانو په پوپولیستي دام کې» ایسار شوی دی.
د نیومن په وینا، اوس په جرمني کې غالب نظر دا دی چې افغان نارینه، که هرې پایلې ولري، باید د جرمونو له محکومېدو وروسته له هېواده وایستل شي.
هغې همداراز په بن کې د افغانستان د قونسلګرۍ او په برلین کې د سفارت د چارو طالبانو ته د سپارلو په اړه اندېښنه څرګنده کړه او ویې ویل، دې اقدام د هغو افغانانو ژوند له خطر سره مخ کړی چې د طالبانو له واکمنۍ تښتېدلي دي.
د هغې په خبره، د دغو استازولیو له لارې طالبان د هغو افغانانو معلوماتو او شخصي اسنادو ته لاسرسی موندلی شي چې له دې ډلې تښتېدلي دي، او دا وضعیت ښايي طالبانو ته دا زمینه برابره کړي چې خپل مخالفان حتی له افغانستانه بهر هم په نښه کړي.
نیومن د طالبانو د یوه پلاوي بروکسل ته د بلنې په اړه هم وویل، پوهېږي چې دې اقدام ډېری افغانان ناهیلي کړي دي.
هغې ټینګار وکړ چې تخنیکي خبرې باید په کابل کې ترسره شي او هېڅ اړتیا نه وه چې د طالبانو پلاوی یوه اروپايي هېواد ته وبلل شي.
د اروپايي پارلمان دغې غړې وویل، اروپايي ټولنې پنځه کاله وړاندې له طالبانو سره د تعامل لپاره روښانه شرطونه ټاکلي وو، چې په کې د بشري حقونو درناوی، د ټولګډونه حکومت جوړول، بشري مرستو ته د ټولو لاسرسی او د ترهګرو ډلو لپاره د خوندي پناه ځایونو د مخنیوي تضمین شامل وو.
هغې زیاته کړه، د طالبانو تر واکمنۍ لاندې دغه ټول معیارونه لا پسې خراب شوي، نو ځکه نه پوهېږي چې ولې اوس له طالبانو سره د چلند لپاره «بېل معیار» غوره شوی دی.
نیومن دا هم وویل چې د اروپايي ټولنې هغه کمیسیون، چې د طالبانو پلاوی یې بروکسل ته وربللی و، د اروپايي پارلمان له لوري د وضاحت ورکولو لپاره وربلل شوی، څو څرګنده کړي چې په دغو لیدنو کې کومې موضوعګانې مطرح شوې، د طالبانو ځوابونه څه وو او د خبرو پایلې څه دي.
په تهران کې د طالبانو د سفارت سرپرست فضلمحمد حقاني د ایران اسلامي جمهوریت د عالي دیوان له مشر حجت الاسلام جعفر منتظري سره کتلي او په ایران کې یې د مېشتو افغان کډوالو او بندیانو پر ستونزو خبرې کړې دي.
په دې لیدنه کې دواړو لورو د دوه اړخیزو اړیکو پر پراختیا او د شته ستونزو پر حل ټینګار وکړ.
د طالبانو د سفارت د خبرپاڼې له مخې، په دې کتنه کې په ایران کې د افغان سوداګرو د بانکي حسابونو د بندېدو موضوع په تفصیلي توګه وڅېړل شوه. فضلمحمد حقاني له ایراني لوري وغوښتل چې د افغان کډوالو او سوداګرو ستونزو ته جدي پاملرنه وکړي او د هغوی د بانکي حسابونو د خلاصولو لپاره اسانتیاوې برابرې کړي.
په دغه کتنه کې د افغان بندیانو د وضعیت په اړه هم خبرې وشوې او د طالبانو استازي د هغوی د حقوقي او قانوني ستونزو د هواري غوښتنه وکړه. د اسلامي جمهوریت د عاالي دیوان رییس جعفر منتظري په دې لیدنه کې د دواړو هېوادونو ترمنځ پر همکارۍ ټینګار وکړ او ژمنه یې وکړه چې د افغان کډوالو او سوداګرو ستونزې به وڅېړي.
د طالبانو سفارت ویلي چې د دا ډول لیدنو هدف د دواړو لورو ترمنځ د اړیکو پیاوړي کول او د هغو ستونزو هوارول دي چې په ایران کې مېشت افغانان ورسره مخامخ دي. دا په داسې حال کې ده چې په ایران کې مېشت افغان کډوال تل د بانکي خدماتو د نشتوالي او نورو ټولنیزو محدودیتونو له امله شکایت کوي.
د اسلامي جمهوریت او طالبانو ترمنځ اړیکې د عملي همکارۍ او ژورې بېاعتمادۍ ترکیب دی، چې په کې د هلمند د اوبو پر سر اختلاف د تر ټولو لویې جنجالي نقطې په توګه پاتې شوی او په ۲۰۲۳ کال کې د دواړو لورو ترمنځ د درنو نښتو لامل هم شو. له بلې خوا، په کابل کې د اسلامي جمهوریت سفیر علیرضا بیکدلي په دې وروستیو کې ویلي چې د دوی اړیکې په یو رغونکي مسیر کې دي، خو په ورته وخت کې له ایران څخه د افغان کډوالو د جبري ایستلو لړۍ لا هم په چټکۍ سره دوام لري.
پخوانی جهادي قومندان حضرت علي له افغانستان انټرنشنل - پښتو سره په مرکه کې ویلي، پاکستان په افغانستان کې طالبان واک ته رسولي او په باور یې، که پاکستان د «جوړولو» فکر درلودلای، نو اوس به له پاکستان سربېره په افغانستان او نورو ګاونډیو هېوادونو کې ستونزې نهوای.
پخواني جهادي قومندان او د جمهوري نظام پر مهال د ولسي جرګې پخواني غړي حضرت علي له افغانستان انټرنشنل سره په ځانګړې مرکه کې په افغانستان او سیمه کې د ستونزو اصلي لامل پاکستان وباله او زیاته یې کړه: «زما په فکر پاکستان همدا طالبان راوستي دي. پاکستان د جوړولو فکر نهلري، که د جوړولو فکر یې درلودلای؛ نه به په افغانستان او نه به هم په پاکستان او نه به هم په ګاونډیو ملکونو کې ستونزې وای».
د دغه پخواني جهادي قومندان په اند، پاکستان له افغانستان سره دوه اصلي ستونزې یوه یې د ټيټيپي ډله او بله یې د ډیورند کرښې اړوند مسایل دي او وايي، ټيټيپي ډله په پاکستان کې ده او هلته مرکزونه لري او له همغه ځایه پر پاکستاني ځواکونو بریدونه کوي.
حضرت علي زیاتوي: «له پخوا راهیسې پاکستان له افغانستان سره دوه اصلي ستونزې لري؛ یوه ستونزه یې ټيټيپي او بله ستونزه یې ډېورند خط دی. ټيټيپي اوس په پاکستان کې خاوره کې ده، هلته مرکزونه لري، هره ورځ جنګونه له هماغه ځایه کوي».
نوموړی د افغانستان په تړاو د پاکستان د «خیر رسولو» توقع نهلري او زیاتوي: «پاکستان تل زموږ ډېر سیاسي او قومي مشران ترور کړي دي. موږ ته چې نن سبا څومره تلفات رسېدلي او اوس زموږ په څېر ډېر هېوادوال له هېواده بهر دي، نو دغه ټول تکلیفونه د پاکستان له طرفه رارسېدلي دي».
هغه د پاکستان له لوري د ځینو پخوانیو افغان سیاستوالو بلنې ته په اشارې سره وايي: «اوس دغه افغانان [د پاکستان له لوري بلل شوي افغان سیاستوال] ولې فکر نهکوي، چې دا هماغه پاکستان دی چې طالب یې قدرت ته رسولی دی».
دغه پخوانی جهادي قومندان پاکستان د ډلو ټپلو د جوړولو مرکز او دا چاره په ټوله کې د اسلاماباد پروژهيي چارې بولي او همداراز وايي: «موږ مجاهدین چې کله قدرت ته ورسېدلو، موږ پسې یې طالبان پیدا کړل، طالبانو پسې یې داعش او لشکر طیبه او نور ګروپونه پیدا کړي. پاکستان په دې برخه کې پروژې اخلي او پر افغانستان یې عملي کوي».
پاکستان په دې وروستیو کې د طالبانو یو شمېر مخالف سیاستوال څو ځلي پاکستان ته د بېلابېلو غونډو په پلمه غوښتي او یو شمېر افغان سیاستوالو هم دغه بلنه په ورین تندي منلې او حضرت علي هم په دې تړاو وايي: «د پاکستان حکومت له ما څو ځلي غوښتنه کړې، چې ورسره کار وکړم، خو هېڅکله به له داسې خلکو سره کار ونهکړم، چې د افغانستان په بربادولو او همداراز د ملت په وینو کې یې لاسونه ککړ وي».
د هغه په باور، پاکستان اوس له افغان سیاستوالو استفاده کوي او څرګندوي: «پاکستان اوس ۱۰ کسیز ګروپونه جوړوي او بیا ترې استفاده کوي».
دغه پخوانی جهادي قومندان پاکستان د خپل ولس د امنیت په ساتنه کې ناکامه بولي او په ډاګه وايي: «پاکستان غواړي خپل امنیت پر افغانستان وساتي. ټيټيپي بل ځای نهشته، هغه په پاکستان کې ده. هغه [پاکستان] خپل امنیت نهشي ساتلی او اوس مسوولیت پر افغانستان اچوي».
دغه څرګندونې په داسې حال کې دي، چې په افغانستان کې د طالبانو له بیا واک ته رسېدو وروسته په ظاهره د هرې ورځې په تېرېدو سره د طالبانو او پاکستان تر منځ اړیکې خرابېږي او تر اوسه یې پر یو بل او ان د یو بل پر پلازمېنې څو ځلي بریدونه کړي دي.
پاکستان ادعا لري، چې ټيټيپي ډله په افغانستان کې ده او له هغه ځایه پر پاکستان خپل بریدونه طرحه او عملي کوي، خو طالبان بیا د پاکستان دغه ادعا ردوي او وايي، چې ټيټيپي ډله په پاکستان کې ده او د امنیت مسئله یې د اسلاماباد کورنۍ چاره بللې او طالبان بیا ادعا لري، چې داعش ډله په پاکستان خاوره کې ده او له پاکستان څخه پر افغانستان خپل بریدونه تنظمیوي.
د دغو دوو هېوادونو تر منځ د سولې په موخه د منځګړو له لوري څو ځلي په قطر، ترکیې، سعودي عربستان او چین کې غونډې شوي، خو لا تراوسه یې د پام وړ لاسته راوړنې نهدرلودې.
د افغانستان د بشري حقونو مرکز ویلي، چې طالبانو د محرم په ورځو کې لږ تر لږه ۵۵ شیعه ماتمکوونکي په کابل کې نیولي او په بېلابېلو ولایتونو کې یې د عاشورا او محرم پر مراسمو پراخ محدودیتونه لګولي دي.
دغه بنسټ په خپله اعلامیه کېویلي چې طالبانو لږ تر لږه ۴۶ کسان د کابل له یوې تکیهخانې او نهه نور کسان د ماتم د بیرغونو او مذهبي نښو د پورته کولو په تور په خپلسري ډول نیولي دي.
د افغانستان د بشري حقونو مرکز ادعا کړې چې دغه کسان د طالبانو د عدلیې وزیر په امر نیول شوي او د هغه په شخصي زندان کې ساتل کېږي.
د اعلامیې له مخې، طالبانو د کابل پر څو جوماتونو او حسینیو، چې د امام حسن مجتبی جومات، محمدیه جومات او د ګلزار شهدا حسینیه هم پکې شامل دي، چاپې وهلې دي. دغه بنسټ زیاتوي چې د افغانستان د شیعه علماوو شورا له استازو سره، چې د ستونزو د حل لپاره د خبرو اترو په موخه ورغلي وو، هم ناسم چلند شوی دی.
دغه مرکز ویلي چې په هرات ولایت کې طالبانو د محرم د مراسمو پر مهال په سړکونو کې د عزادارۍ، د علمونو او مذهبي نښو د لېږدولو مخه نیولې او یوازې یې د عاشورا په ورځ په ټاکل شویو ځایونو کې محدودې مذهبي غونډې اجازه کړې ده.
د اعلامیې له مخې، د هرات استازو څو ځله له طالبانو څخه د مراسمو د ترسره کولو اجازه غوښتې، خو له مخالفت سره مخ شوي دي.
د افغانستان د بشري حقونو مرکز ویلي چې د بلخ، بامیان او غزني ولایتونو څخه هم د محرم پر مراسمو د محدودیتونو او د جوماتونو او حسینیو د مسوولانو د نیولو ورته راپورونه ترلاسه شوي دي.
دغه بنسټ ټینګار کړی چې دا اقدامات د شیعهوو، اسماعیلیهوو او صوفيانو د مذهبي ازادۍ د محدودولو د هغې پراخې او منظمې تګلارې برخه ده چې طالبان یې د خپلې واکمنۍ پر مهال عملي کوي.
د افغانستان د بشري حقونو مرکز ویلي، د امام حسین (رض) د ماتم د مراسمو محدودول، چې د ټولو مسلمانانو له لوري درناوی ورته کېږي، د اسلامي رحمت او یووالي له روحیې سره په ټکر کې دي.
دغه بنسټ زیاته کړې، اسلام د اسلامي امت پر همکارۍ او ګډ ژوند ټینګار کوي او د مذهب پر بنسټ هر ډول تبعیضي او تفرقهاچوونکی چلند د عدالت له اصولو سره په ټکر کې دی.
د اعلامیې له مخې، حتی د حنفي فقهې په ښوونو کې، چې طالبان د هغې د پیروۍ ادعا کوي، خپلسري نیونې، د نورو د مذهبي شعایرو سپکاوی او د مذهبي مراسمو د ترسره کولو مخنیوی شرعي بنسټ نه لري.
د افغانستان د بشري حقونو مرکز له طالبانو غوښتي چې د شیعهګانو او نورو مذهبي اقلیتونو پر مذهبي مراسمو لګېدلي غیرضروري محدودیتونه ژر تر ژره لرې کړي، د هغوی مذهبي ځایونو او نښو ته درناوی وکړي او د پخواني معمول له مخې د مذهبي مراسمو د ترسره کولو اجازه ورکړي.
طالبانو تر اوسه د یاد راپور او ادعاوو په اړه څه نه دي ویلي، خو دې ډلې له بیا واکمنېدو وروسته د محرم د مراسمو پر ترسره کېدو پراخ محدودیتونه وضع کړي او په بېلابېلو شیعه مېشتو سیمو کې یې د ماتم بیرغونه راټول او له منځه وړي دي.
په سویس کې د جنیوا د زرغون ګوند مشرې مریم یونس ابنر د اروپايي ټولنې له لوري د طالبانو بېشرطه سفر د شرم وړ بللی دي. هغې له افغانستان انټرنشنل سره په مرکه کې وویل چې اروپایي ټولنې په دې کار سره د افغان ښځو له حقونو سترګې پټې کړې دي.
مریم یونس ابنر د افغانستان انټرنشنل ته وویل چې طالبانو د افغانانو په ځانګړي ډول د ښځو بنسټیز حقونه په سختۍ سره نقض کړي دي. هغې زیاته کړه چې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې اوسنی افغانستان پر یو خلاص او لوی زندان بدل شوی دی.
د جنیوا د زرغون ګوند مشرې وویل چې اروپا له افغان ښځو سره خیانت وکړ او په هېڅ صورت یې باید د طالبانو غړي اروپا ته نه وی بللي. هغې روښانه کړه چې اوسمهال په افغانستان کې نجونې د زدهکړو او ښوونځیو ته د تګ حق نه لري او نه هم په عامه ځایونو کې په ازاده توګه ګرځېدلی شي چې اروپايي ټولنې باید له دغه ډلې سره د دغه سرغړونو له امله تعامل نه وی کړی.
نوموړې اندېښنه وښوده چې له طالبانو سره د نړیوالې ټولنې او اروپا عادي چلند او هغوی ته د ډیپلوماټیکو پروتوکولونو ورکول د زغم وړ نه دي. د هغې په وینا، افغان ښځې په ټولنه کې له هر ډول ټولنیز ځای او حقونو بېبرخې شوې دي او دا حالت پر ښځو د فشارونو د زیاتېدو لامل شوی دی.