د طالبانو تر واک لاندې باختر اژانس راپور ورکړی چې د دې ډلې استخباراتو د غور ولایت په شهرک ولسوالۍ کې ۱۶ قلمه تاریخي او لرغوني اثار نیولي او د دغه ولایت موزیم ته یې سپارلي دي.
طالبانو ویلي، په یادو اثارو کې ماتې مجسمې،، لوښې، سرمه کش، د ګوتو یا زینتي ډوله توکي او ځینې تزئیني ډبرې شاملې دي.
طالبانو دا نه ده، څرګنده کړي، چې د یادو اثارو د قاچاق په تړاو یې څوک نیولي او که نه.
په کندهار کې د موبایلونو یو شمېر پلورونکي او د دغه ولایت اوسېدونکي وايي چې په دولتي ادارو کې پر ځیرکو موبایلونو د طالبانو وروستي بندیز نه یوازې د هغوی کاروبارونه له مالي زیان سره مخ کړي، بلکې د عامو خلکو ورځنۍ چارې یې هم ټکنۍ کړې دي.
په کندهار کې د موبایلونو پلورونکي او ترمیموونکي وايي، په دولتي ادارو کې د ځیرکو موبایلونو پر کارولو د مولوي هبت الله اخوندزاده بندیز یې کارونه پیکه کړي دي.
موبایل پلورونکي وايي چې د ځیرکو موبایلونو په برخه کې یې میلیونونه افغانۍ پانګونه کړې ده خو اوس یې بیې ټیټې شوې دي.
همدارنګه د ځیرکو ګرځنده موبایلونو د ترمیموونکو کاروبارونه هم اغیزمن شوي دي.
په ورته مهال د پخوانیو او ساده موبایلونو پیر او پلور زیات شوی او د کندهار د موبایلونو په مارکیټ کې یې بازار تود شوی دی.
موبایل پلورونکي وايي، د ساده موبایلونو ډیری پېرونکي یې د دولتي ادارو کارکوونکي دي.
په کندهار ښار کې اوس د دولتي ادارو د کارکوونکو ترڅنګ ګڼ عام کسان هم ساده موبایلونه کاروي.
د کندهار د دولتي ادارو کارکوونکي وايي، له رسمیاتو وروسته ځیرک موبایلونه کاروي، ځکه یوازې همدا موبایلونه دي، چې له دې لارې له ورځینو پېښو او حالاتو ځان خبروي.
یواځیني کسان چې ډېر ځیرک موبایلونه کارکوي، ځوانه طبقه ده او یا هم هغه کسان دي چې له دولتي ادارو سره سر او کار نه لري.
د طالبانو مشر مولوي هبت الله اخوندزاده د یوه شفاهي حکم لهمخې، په ټولو دولتي ادارو کې د ځیرکو موبایلونو پر کارولو بندیز لګولی دی. شنونکي وايي، طالبان د معلوماتو د خپرېدو او د ویډیوګانو او انځورونو د اخیستلو له وېرې دا ډول محدودیتونه لګوي، خو بیه یې عام خلک او د هېواد د ننه سوداګر پرې کوي.
د افغانستان بانک د ملګرو ملتونو د پرمختیايي پروګرام (UNDP) له استازي سټیفن روډریګز سره د هغه د دندې د پای ته رسېدو په مناسبت مخه ښه وکړه. په دې ناسته کې دواړو لوریو د وړو مالي تمویلونو، د مالي خدمتونو د پراختیا او د اقتصادي همکاریو د دوام پر اهمیت ټینګار کړی.
د افغانستان بانک د خبرپاڼې له مخې،د طالبانو د بانک لومړي مرستیال صدیق الله خالد په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د پرمختیايي فعالیتونو او په ځانګړي ډول د وړو مالي تمویلاتو په برخه کې د سټیفن روډریګز له هڅو او ددې ادارې هڅې او ژمنتیا وستایلې.
خالد زیاته کړې چې یاد بانک غواړي د اسلامي مالي تمویلاتو خدمتونه د افغانستان ټولو سیمو ته وغځوي او د هېواد د اقتصادي پرمختګ او د فقر د کمولو په برخه کې رغنده رول ولوبوي.
د طالبانو د معلوماتو له مخې، په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د پرمختیايي پروګرام استازي، سټیفن روډریګز د وړو مالي تمویلاتو د پیاوړتیا په برخه کې د افغانستان بانک همکاري او ژمنتیا وستایله او هیله یې څرګنده کړه چې په دې برخه کې همکارۍ دوام ومومي.
سټیفن روډریګز د ۲۰۲۳ کال د مې په ۳۱مه په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د پرمختیايي پروګرام (UNDP) د استازي په توګه خپله دنده پیل کړه. هغه شاوخوا درې کاله د دې ادارې د استازي په توګه په افغانستان کې دنده وکړه او ټاکل شوې چې پر ځای یې نوی استازی وټاکل شي.
دوو لوړ پوړو ایراني سرچینو ویلي چې تهران هوډ لري پر هرمز تنګي خپل کنټرول په نړیواله کچه رسمي کړي او غواړي پر هغو بېړیو چې خلیج ته داخلېږي یا ترې وځي، د تګ راتګ فیسونه وضع کړي.
د رویټرز د رپوټ له مخې، ایران هڅه کوي چې د دې کنټرول د اوږدمهالي رسميت ضمانت ترلاسه کړي او د تهران مرکچیان به له واشنګټن سره په روانو خبرو کې نور اختلافات تر هغه وخته نه شاربي، چې دا مساله نه وي حل شوې.
یو لوړ پوړی ایرانی چارواکی وايي چې که نور هېوادونه یې ونه مني، تهران به په زور هم خپل شرطونه عملي کړي او دوی به حتا که دا کار له امریکا سره د بیا جګړې لامل شي، هم کوي.
دویم ایراني چارواکي ویلي چې ایران له امریکا او اسراییل سره د احتمالي لویې جګړې له مخنیوي وروسته، اوس د دا د ځان لپاره یو تاریخي فرصت بولي.
خو د سینټ اندروز پوهنتون د معاصر تاریخ پروفیسور علي انصاري وايي ممکن ایران په دې محاسبه کې تېروتنه وکړي.
هغه وايي، « د دې شخړې د بیا راپورته کېدو احتمال تر هغه ډېر لوړ دی چې خلک فکر کوي، ځکه هېڅ لوری ځان مات شوی نه ګڼي.»
په افغانستان کې د ایران سفیر، عليرضا بیکدلي ویلي چې تهران غواړي له کابل سره خپلې سوداګریزې او اقتصادي اړیکې پراخې او پیاوړې کړي.
بیکدلي چې په کابل کې یې د طالبانو د صنعت او کانونو د پنځم نړیوال نندارتون پر مهال خبرې کولې، ویلي، چې د دواړو هېوادونو ترمنځ د ترانزیټي لارو په پراخېدو سره اقتصادي همکارۍ هم زیاتې شوې دي.
بیکدلي زیاته کړې، چې ایراني شرکتونو په دې نندارتون کې له ګډون هرکلی کړی او خپل صنعتي او ودانیز محصولات یې نندارې ته وړاندې کړي دي.
په افغانستان کې د ایران سفیر ټینګار کړی چې ایران له افغانستان سره د اقتصادي همکاریو دوام ته ژمن دی او دا بهیر به دوام ولري.
د طالبانو د صنعت او کانونو پنځم نړیوال نندارتون په کابل کې د دولتي ادارو او خصوصي سکټور په ګډون جوړ شوی، چې د افغانستان او یو شمېر نورو هېوادونو لسګونه شرکتونه پکې برخه لري.
د طالبانو د ریاستالوزرا اداري مرستیال عبدالسلام حنفي وايي، چې ګاونډيان دې خپل پرمختګ د افغانستان په تخریب کې نه لټوي. هغه زیاته کړه :«هغه هېوادونه چې مخکې یې دلته په جګړه کې پانګونه کوله اوس دې د کانونو، انرژۍ او نورو برخو کې پانګونه وکړي، چې دواړه خواوو ته یې ګټه ورسېږي».
عبدالسلام حنفي د صنعت او کانونو اونۍ پنځم نړۍوال نندارتون په پرانیستې مراسمو کې وویل، چې ګاونډي هېوادونه دې له افغانستان سره ستونزې د خبرو له لارې حل کړي او خپله انرژي دې د جګړې او تخریب پر ځای په پرمختګ او د ملتونو په جوړولو ولګوي.
هغه دا هم ویلي: «هیڅ ګاونډی نهشي کولی بل لهمنځه یوسي، ان که یو پیاوړی او بل کمزوری هم وي». نوموړي د کوم هېواد نوم وانهخسیت؛ خو د خبرو ډېره اشاره یې پاکستان او د هغه هېواد وروستیو بریدونو ته وه.
نوموړي یو ځل بیا وویل، دوی له ګاونډیو، سیمهییزو او ټولو هېوادونو سره پر متقابل احترام ولاړې اړیکې غواړي او خبرداری یې ورکړ که څوک په افغانستان کې مداخله او یا تېری کوي دوی به یې دفاع کوي.
حنفي په همدې مراسمو کې ویلي، چې افغانستان دامهال د کانونو بېلابېلې زېرمې لري او د کورنیو پانګهوالو ترڅنګ بهرني سوداګر دې په دې برخه کې پانګونه وکړي. نوموړي ویلي، هڅه کوي افغانستان د وارداتي پر ځای په صادراتي هېواد بدل کړي.
حنفي زیاته کړه، چې دامهال په افغانستان کې د واک او زور جزیرې یې ختمې کړې او د نشهيي توکو په وړاندې یې مبارزه هم جدي ده. د هغه په خبره؛ دامهال یې په افغانستان کې سل سلنه د نشهيي توکو کښت او قاچاق لهمنځه وړی او سرغړونکو سره جدي چلند کېږي.
هغه زیاته کړه: «د افغانستان په هیڅ نقطه کې هیڅ کس او ډلې ته اجازه نهشته، چې د یوه ذره نشهيي توکو کښت او یا قاچاق وکړي؛ که څوک سرغړونه کوي د میاشتو او کلونو بند سزا به ويني».
هغه وویل، له نشهيي توکو سره د مبارزې په برخه کې له یوشمېر ننګونو سره هم مخ دي او هغه کسان یې په وړاندې مخالفت کوي چې د نشهيي توکو د کر او قاچاق ګټې یې زیانمنې شوې دي. نوموړي له نړۍوالو یو وار بیا غوښتي، چې افغان کروندګرو ته د بدیلو کښتونو په برابرولو کې همکاري وکړي.