د افغانستان د ګرځندوی شرکتونو ټولنې مشر احمد سیر رحیمي وایي، د ایران «سها» هوايي شرکت افغانستان ته خپلې الوتنې پیل کړې او اوسمهال به هره اوونۍ کې څلور الوتنې د کابل ـ تهران او کابل ـ مشهد ترمنځ ترسره کېږي.
رحیمي ویلي، د دغه هوايي شرکت د فعالیت پیل د افغانستان د هوايي چلند او ګرځندوی سکټور لپاره یو مهم پرمختګ دی او هیله یې څرګنده کړې چې د ویزو خدمتونه به هم اسانه شي؛ څو افغانانو ته لازیاتې اسانتیاوې برابرې شي.
د نوموړي په وینا؛ د سها هوايي شرکت له فعالیت سره به د افغانستان او ایران ترمنځ د هوايي شرکتونو ترمنځ سالمه سیالي هم پراخه شي. هغه زیاته کړه، دامهال د ایران شپږ هوايي شرکتونه د افغانستان او ایران ترمنځ الوتنې لري.
رحیمي همداراز وویل، د افغانستان کورني هوايي شرکتونه کام ایر او اریانا افغان هوايي شرکت هم د ایران پر لارو الوتنې لري. د هغه په وینا؛ که څه هم په سیمه کې وروستیو شخړو د هوايي چلند پر سکټور اغېز کړی؛ خو په وروستیو کلونو کې د امنیت او ثبات له امله هوايي خدمتونه پراخ شوي او د افغانستان هوايي بازار د پخوا پرتله له زیاتې سیالۍ سره مخ شوی دی.
په پکتیا کې د طالبانو رسنیز دفتر وايي چې د دغه ولایت د والي په مشرۍ د سوېل ختیځ زون والیانو، امنیه قوماندانانو، د استخباراتو رییسانو او نورو چارواکو په یاد زون کې د امنیت ټنګښت په تړاو ناسته کړې او ځینې مهمې پریکړې یې کړې دي.
د یاد دفتر په وینا، د پنجشنبې په ورځ د پکتیا، پکتیکا، خوست، غزني او لوګر والیانو، امنیه قوماندانونو، د استخباراتو رییسانو او نورو طالب چارواکو په پکتیا کې د ملا مهرالله حماد په مشرۍ ناسته کړې ده.
په دې ناسته کې د سوېل ختیځ زون د امنیتي وضعیت ترڅنګ پر یو لړ نورو مسایلو هم خبرې شوې دي.
د طالبانو یاد دفتر خبر ورکړی، چې په ناسته کې په سوېل ختیځ زون کې د امنیت لا ټینګښت، اقتصاددي پراختیا، د ولسي خدمتونو د پیاوړتیا، د شریعت د احکامو پر تطبیق او د مولوي هبتالله اخوندزاده د فرمانونو پر عملي کېدو ټینګار شوی دی.
دغه غونډه داسې مهال کیږي، چې په دې وروستیو کې د پکتیکا، پکتیا او خوست ولایتونو په سرحدي ولسوالیو او له ډیورنډ کرښې سره په نږدې پرتو سیمو کې امنیتي وضعیت کړکېچن شوی او وخت ناوخت د طالبانو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ نښتې کیږي.
پاکستان تور لګوي، چې افغان طالبانو ټي ټي پي او نورو پاکستان ضد وسله والو ډلو ته په خپله خاوره کې ځای ور کوي، خو طالبان په غبرګون کې اسلام د داعش او طالبانو ضد ډلو په ملاتړ تورنوي.
د چارو شنونکي وايي، چې د وسله والو جنګیالیو پرسر د کابل او اسلام اباد ترمنځ شخړو د افغانستان د سرحدي ولایتونو او ډیورنډ کرښې امنیت ترینګلی کړی دی.
د۲۰۲۲ کال د سپټمبر پر۱۹مه، بشر نورزی په داسې حال کې له الوتکې راکوز شو، چې طالبانو یې غاړې ته د ګلونو امېلونه اچول. په هوايي ډګر کې د طالبانو مخپټو وسله والو د هغه هرکلی وکړ او د استخباراتو ځانګړې قطعې یې امنیت نیولی و.
د دې صحنې په منځ کې، د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزیر هدایت الله بدري، چې له نورزي سره پخوانۍ شخصي او سوداګریزې اړیکې لري، له الوتکې لاندې د هغه هرکلي او بدرګې ته ولاړ و.
نورزي څو ورځې وروسته کابل پرېښود. د سپټمبر پر۲۴مه هغه کندهار ته ولاړ، چې د طالبانو له مشر ملا هبتالله اخوندزاده سره بیعت وکړي. په احمدشاه بابا هوايي ډګر کې یې د طالبانو ځانګړو ځواکونو د هرکلي امنیت نیولی و او وروسته منډیګک ماڼۍ ته لاړ.
له بیعت او په کندهار کې له څو ورځې تم کېدا وروسته نوموړی د سپین بولدک له لارې کوټې ته لاړ او زر بېرته افغانستان ته راوګرځېد.
د طالبانو یوې باخبره سرچینې افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې «ملاهبت الله له هغه غوښتل چې له امارت سره د کانونو او د نفتو په برخو کې کار وکړي».
ددې سرچینې د ادعا له مخې، ملاهبت الله د کانونو او پټرولیم وزارت ته شفاهي امر کړی و چې پر پخوانیو قراردادونو له سره کتنه وکړي او د وزارت ځینې مهم قراردادونه د بشر نورزي له لارې ترسره شي.
د سرچینې په وینا، بشر نورزی د طالبانو او ځینو بهرنیو کمپنیو ترمنځ د منځګړیتوب رول ادا کوي او په دې برخه کې دی خپله ځانګړې مالي ونډه لري. په دې کې د افچین شرکت نوم هم اخېستل کیږي، چې بشر نورزي له یوه چینايي شرکت سره یوځای جوړ کړی دی.
د سرو زرو په کانونو کې ونډه
د بدخشان د سرو زرو په کانونو کې یوې بوختې سرچېنې، چې له کندهار سره تړاو لري، وویل، حاجي بشر نورزی د تخار او بدخشان د طلا د کانونو او د شمال د نفتو په ځینو اقتصادي ساحو او له چینایي شرکتونو سره د کانونو په ځینو تړونونو کې ښکېل دی.
یو طالب چارواکی، چې د کانونو او پټرولیم له وزیر هدایت الله بدري او بشر نورزي سره یې بدخشان ته ګډ سفرونه کړي، ادعا کوي چې د نورزي د سفرونو پر مهال د طالبانو د دفاع وزیر ملا یعقوب نوموړي ته د سفر لپاره چورلکه په واک کې ور کوي.
د هغه په وینا، «نورزی نه یوازې د کانونو په رسمي قراردادونو کې ونډه لري، بلکې د حیرتان بندر له لارې د روسیې او ترکمنستان د تېلو د وارداتو په بهیر کې هم ښکیل دی».
په ورته ډول، د پخوانیو اړیکو له مخې ادعا کېږي چې نورزی د ملا محمد عمر له وخت څخه د طالبانو له مشرانو سره نږدې پاتې شوی او په کابل کې د طالبانو پر ځینو لوړپوړو کړیو نفوذ لري.
په افغانستان کې د دوو بهرنیو شرکتونو استازو د نوم نه ښودلو په شرط افغانستان انټرنشنل ته ویلي، «په تخار او بدخشان کې، چې د کانونو کوم تړونونه شوي او یا هم کېږي، ډېری د بشر نورزي له لارې کېږي».
د سرچینو په وینا، نورزی اوسمهال په کویټه کې د استوګنې کورونه او جایدادونه لري او د راپورونو له مخې د هغه د کورنۍ غړي هم هلته مېشت دي. یو طالب چارواکی، چې له نومښودنې ډډه کوي، ادعا کوي چې «د سفرونو پر مهال یې د نورزي په جېب کې پاکستانی شناختي کارت لیدلی» خو د افغان تذکرې لرل یې نه دي تایید شوي.
د ځینو سرچینو له مخې، شاوخوا ۶۵ کلن نورزی د پاکستان له استخباراتي کړیو سره د نږدې اړیکو له امله د سرو زرو د غیر قانوني لېږد او قاچاقي شبکو مدیریت پرغاړه لري. د دغو سرچینو په وینا، « د بشر نورزي یو زوی د طلا په قاچاق کې رول لري او په خپلو زرهي موټرو کې طلا د کندهار له لارې پاکستان ته قاچاق کوي».
دې سرچینې وویل، چې نورزي تر خوشې کېدو وروسته جوته پانګه نه لرله، خو په وروستیو کلونو کې یې د شتمنۍ د زیاتوالي ادعا شوې چې د کانونو او نفتو له قراردادونو سره تړاو ورکول کېږي.
نورزي او د هغه زوی دغه ادعاوې نه دي تایید کړې.
د قدرت په مرکز کې یخ بادونه
د افغانستان په شمالي ولایتونو کې د سرو زرو او نفتو پر کانونو وروستۍ شخړې د طالبانو مشرتابه، په ځانګړې توګه هبت الله اخوندزاده ته زیانناکې تمامې شوې دي. دې شخړو نه یوازې دا، چې د طالبانو د کانونو د قراردادونو شفافیت تر پوښتنې لاندې راوستی، بلکې ددې ډلې په لیکو کې یې خپلمنځي شخړې او د عوایدو د سرچینو پر سر ناندرۍ هم را پارولې دي.
ملاهبت الله ته ځینې نږدې سرچینې په دې باور دي، چې د کانونو د کیندنې او عوایدو پر سر د هغه او بشر نورزي ترمنځ اړیکې په دې وروستیو کې سړې شوې دي.
د سرچینو په وینا، د سرو زرو کانونو او د نفتو د استخراج په برخو کې د بشر نورزي ځینې خپلسرۍ ددې لامل شوې، چې ملاهبت الله په نږدې ورځو کې د کانونو او نفتو په برخو کې ځینې نوې پرېکړې وکړي او د هغه واکونه محدود کړي.
ملا هبت الله اخوندزاده په دې وروستیو کې یو فرمان صادر کړ، چې د کانونو او سرو زرو د مینځنې په برخه کې یې ځینې قیودات وضع کړي، خو په دغو قیوداتو کې مشخص داسې څه نه ښکاري، چې د بشر نورزي چارې محدودې کړي. د دغه فرمان یوه ماده د کانونو قراردادونه د طالبانو د کانونو په وزارت پورې تړي، چې وزیر یې د بشر نورزي تر ټولو نږدې ملګری ګڼل کیږي.
هبت الله اخوندزاده د بشر نورزي د ډلې پر غیر قانوني کیندنو او بهر ته د پانګې پر لیږدونې ناخوښه دی.
له یو طالب چارواکي څخه مو پوښتنه وکړه، چې ولې ملاهبت الله بشر نورزي ته دومره واک ورکړ؟ د هغه ځواب دا و، چې « د هغه پر تندي دا نه وو لیکلي، چې هغه به خیانت کوي».
د یاد طالب چارواکي په وینا، «ملاهبت الله په دې خبر شوی چې بشر نورزی خپله پانګه پاکستان ته لېږدوي او د بدخشان په مرکز فیض اباد کې یې ځینې کسان په دې ګومارلي، چې طلا او نورې قیمتي ډبرې له غیر قانوني کېندونکو واخلي او بیا یې وروسته په غیرقانوني ډول قاچاق کوي. د امارت خزانې ته هم ونډه نه تحویلوي».
بشر نورزی د طالبانو په واکمنۍ کې هېڅ رسمي دنده نه لري خو په ډېرو رسمي غونډو کې د قومي مخور په نامه ګډون کوي. هغه د دیني زده کړو له پلوه مولوي یا شیخ نه دی او ځان سوداګر بولي.
په کندهار کې یوه پخواني افغان چارواکي افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې بشر نورزي د کانونو او نفتو له تړونونو وروسته په کمه موده کې د کندهار په میوند ولسوالۍ کې د شاوخوا یو میلیون امریکايي ډالرو په لګښت یوه دیني مدرسه جوړه کړې او ددې مدرسې سرپرستي هم پخپله کوي.
هغه له امریکايي زندان نه تر خوشې کېدو وروسته، اوس بېرته په یوه شتمنه څېره بدل شوی او خپلو نږدې کسانو او ساتونکو ته لوړ معاشونه ور کوي او ځینو ته یې د ودونو لګښتونه هم ور کړي دي.
د طالبانو دننه سرچینې وايي، ملاهبت الله د یوه امریکايي زنداني په بدل کې د نورزي خوشې کېدل د یو امتیاز په توګه ومنل او هغه ته یې د افغانستان په کانونو او نفتو کې د ونډې ورکولو اجازه ورکړه. دا پرېکړه د هغه د پخوانیو خدماتو په درناوي هم تعبیرېږي، ځکه نورزی د طالبانو د لومړیو کلونو په سختو ورځو کې له ملا محمد عمر سره نږدې پاتې شوی و او د وسلو، موټرسایکلونو او مالي مرستو په برابرولو سره یې د دې ډلې د بنسټ په پیاوړتیا کې ونډه لرله.
د ملا محمد عمر په کړۍ کې د نورزي رول څه و؟
حاجي بشر نورزی په ۱۹۶۱ کال کې د افغانستان په کندهار ولایت کې زېږېدلی دی. هغه له۱۹۷۹ څخه تر ۱۹۸۹ پورې د شوروي اتحاد د اشغال پر ضد جګړه کې برخه اخیستې وه. نوموړي طالبانو ته چاودېدونکي مواد، وسلې او ملېشه يي جنګیالي برابرول. نورزي له ملا محمد عمر سره د ۱۹۸۰یمو کلونو په ترڅ کې هغه مهال وپېژندل چې دواړو د مولوي خالص د ګوند په یوه جبهه کې ګډه جګړه کوله.
د۱۹۹۰مو کلونو په منځ کې، چې طالبان په افغانستان کې واک ته رسېدل، د رپوټونو له مخې، نورزي د پاکستاني استخباراتو په مرسته له ملا عمر سره مرسته وکړه چې د طالبانو مشري په لاس کې واخلي.
وروسته هغه طالبانو ته وسلې برابرولې، چې کلاشنکوف، راکټ لانچرونه، د ټانک ضد وسلې او موټر پکې شامل وو او همداراز یې د نشهيي توکو د عوایدو یوه برخه هغوی ته ورکوله.
په ۲۰۰۱ کال کې، چې امریکا په افغانستان کې پوځي عملیات پیل کړل، نورزي د ملا عمر په غوښتنه ۴۰۰ خپل جنګیالي ورکړل، څو د متحدې جبهې پر ضد د مزار شریف په جګړه کې برخه واخلي.
د دې په بدل کې طالبانو نورزي ته اجازه ورکړه چې د نشهيي توکو کاروبار له خڼد او ځنډ پرته روان وساتي.
ویل کېږي چې نورزی د ۲۰۰۱ کال د سپتمبر د۱۱مې له پېښو وروسته په کوټه کې و او ژر وروسته افغانستان ته ستون شو. د ۲۰۰۱ کال په نومبر کې هغه په سپین بولدک کې له هغو کسانو سره ولیدل چې ځانونه یې امریکایي پوځي چارواکي معرفي کړي وو.
د هغه د پخواني وکیل په وینا، نورزی کندهار ته بوتلل شو او هلته ترې امریکایانو شپږ ورځې اښتنې پوښتنې وکړې. هغه ورسره د همکارۍ موافقه وکړه او خوشې شو. وروسته د ۲۰۰۲ کال د جنوري په پای کې هغه په ۱۵ موټرو کې د طالبانو پټې وسلې، چې شاوخوا ۴۰۰ د الوتکې ضد توغندي پکې شامل وو، امریکایانو ته وسپارل.
د سرچینو په وینا، چې د امنیتي دلایلو له امله یې هویت پټ ساتل کیږي، امریکايي ځواکونو د حاجي بشر نورزي د لومړنۍ نیول کېدا پر مهال له هغه نه له ملا محمد عمر سره د اړیکو، د هغه د استوګنځای او د نشهيي توکو د قاچاق په اړه پوښتنې کولې، خو نورزي دغو پوښتنو ته منفي ځواب ورکړی و.
دغه راز له هغه څخه له القاعدې شبکې سره د احتمالي اړیکو په اړه هم پوښتنې شوې وې. نورزی له درې ورځني توقیف وروسته خوشې شو او د امنیتي اندېښنو له امله پاکستان ته ولاړ.
وروسته، د ۲۰۰۵ کال په شاوخوا کې، د پاکستان د استخباراتي کړیو او ځینو امریکايي استازو له لوري هڅې وشوې چې هغه امریکا ته په سفر قانع کړي، په دې باور چې ګواکې دا سفر به له امریکايي چارواکو سره د هغه د اړیکو د بیا رغونې لپاره وي. د همدې هڅو په پایله کې هغه امریکا ته ولاړ.
۱۱ ورځې د امریکا په مجلل هوټل کې
د ۲۰۰۵ کال په اپرېل کې حاجي بشر نورزی د نیویارک ښار د منهاټن په ۳۷مه کوڅه کې د «Embassy Suites» هوټل په یوه خوندي پوړ کې و. له کابله تر نیویارک پورې د هغه اوږد سفر په باور و چې واشنګټن دی د یوه احتمالي همکار او داسې کس په توګه بللی، چې د طالبانو له سقوط وروسته د افغانستان د وضعیت په اړه مهم معلومات لري.
په راتلونکو یوولسو ورځو کې، هغه له هوټله ونه وت. امریکایي استخباراتي او عدلي چارواکو هره ورځ ورسره لیدل او د افغانستان د جګړې، د ملا محمد عمر او اسامه بن لادن د احتمالي پټنځایونو او د اپینو او هیرویینو د قاچاق د شبکو په اړه یې ترې پوښتنې کولې. نورزي باور درلود چې هغه د امریکا لپاره ګټور معلومات وړاندې کوي او دا به د همکارۍ یوه نوې دروازه پرانیزي.
خو د هغه دغه انګېرنه ډېر ژر سرچپه راوخته.
کله چې له هوټل نه د وتلو لپاره تیارېده، د امریکا د نشهيي توکو ضد ادارې یوه افسر ورته وویل چې نیول کېږي.
فدرالي څارنوالانو مخکې له مخکې مهر شوی تورلیک صادر کړی و او نورزی اوس د نشهيي توکو د نړیوال قاچاق د یوې پراخې دوسیې په مرکز کې ولاړ و.
نورزي وروسته وویل چې هغه دا خبره جدي نه وه ګڼلې او فکر یې کاوه چې ټوکه کوي. وروسته هغه د نیویارک په یوه زندان کې وساتل شو او د اوږدې محاکمې انتظار یې کاوه.
د ۲۰۰۵ کال د اپرېل په ۲۵مه د نیویارک د جنوبي ولسوالۍ د متحده ایالاتو لوی څارنوال ډېوېډ این. کېلي او د نشه يي توکو ضد ادارې (DEA)د نیویارک دفتر ځانګړي مشر جان پي. ګیلبراید اعلان وکړ چې بشر نورزی نیول شوی دی. پر هغه تور لګېدلی و چې امریکا ته یې د شاوخوا ۵۰ میلیونه ډالرو په ارزښت هیرویین قاچاق کړي دي.
د امریکا ولسمشر جورج ډبلیو بوش د ۲۰۰۴ کال د جون پر لومړۍ نېټه نوموړی د نړۍ د مخدره موادو دمطلوبو قاچاقچیانو په لېست کې شامل کړی و.
د هغه له نیول کېدو وروسته د ډي اي اې مشرې کارن پي. ټانډي وویل: «د بشر نورزي نننۍ نیونه د افغان او امریکایي وګړو لپاره ستر بری دی. موږ یو ستر قاچاق وړونکی نیولی، چې د سلګونو کیلوګرامه هیرویینو قاچاق یې تنظیم کړی و او افغانان یې ډېر وخت ځورولي دي».
د نیویارک په فدرالي محکمه کې د خلاص شوي تورلیک له مخې، له ۱۹۹۰ کال راهیسې بشر نورزي د هيرويینو د قاچاق د یوه نړیوال سازمان مشري کوله چې له افغانستان او پاکستان څخه یې د امریکا په ګډون نورو هېوادونو ته تولید شوي هیرویین لېږدول.
پر نورزي تور و، چې له ۱۹۹۰ کال راهیسې یې په نیویارک ښار کې د نشه يي توکو د وېش یوه شبکه لرله چې د هغه تولید شوي هیروین یې پلورل. په ۲۰۰۸ کال کې د نیویارک مشهور جنایي وکیل ایوان فشر د هغه دفاع وکړه.د امریکا سرپرست څارنوال وویل چې د حاجي بشر نورزي نړیواله شبکه د طالبانو هغه رژیم تمویل کړ چې افغانستان یې د نړیوالې ترهګرۍ په مرکز بدل کړی و او دا میراث تر نن ورځې پورې سیمه بې ثباته کوي. څارنوال وویل چې دا حکم د نورزي اوږده جرمي سابقه پای ته رسوي.
په ۲۰۰۸ کې هغه مجرم وپېژندل شو او د ۲۰۰۹ کال د اپرېل په ۳۰ نېټه قاضي ډیني چین هغه ته د عمري بند سزا واوروله.
نورزي په محکمه کې وویل چې هغه امریکا ته د استخباراتي همکارۍ په نامه په ټګۍ برګۍ راوستل شوی و. د هغه په وینا، امریکایي اجنټانو هغه ته د خوندي تګ ژمنه ورکړې وه، خو کله چې نیویارک ته ورسېد، لومړی یې په هوټل کې تر ۱۱ ورځو پورې پوښتنې ترې وکړې او وروسته یې ونیوه.
د هغه له نیول کېدو وروسته، د نشهیي توکو د نړیوالې شبکې مشري جمعه خان ته ورسېده، چې هغه هم په ۲۰۱۰ کال کې ونیول شو.
په ۲۰۲۰ کال کې راپورونه ورکړل شول، چې د ټرمپ اداره د هغه د خوشې کولو په اړه غور کوي، ځکه د افغانستان د سولې خبرې روانې وې.
د ملګرو ملتونو استوګنې ادارې (UN-Habitat) ویلي، د اټکل له مخې به په افغانستان کې تر ۲۰۶۰ کال پورې له هرو دوو کسانو یو په ښار کې ژوند کوي. یادې ادارې خبراری ورکړی، چې د هېواد ډېری ښارونه لاهم د دغه چټکې ښاري پراختیا لپاره چمتو نهدي.
د ملګرو ملتونو یادې ادارې د پنجشنبې په ورځ (د چنګاښ ۱۱مه) ویلي، که خوندي او مناسب چاپېریال ته لومړیتوب ورکړل شي؛ نو کېدای شي داسې ښارونه جوړ شي چې هر څوک پهکې د ښه او باکیفیته ژوند له فرصتونو برخمن وي.
له دې سره به د خلکو یوه لویه برخه له کلیوالو سیمو څخه ښارونو ته کډه کوي او په ښارونو کې به د نفوس شمېر په چټکۍ سره لوړ شي. د ملګرو ملتونو دغه اداره باور لري، که ښارونه د دغه چټک بدلون لپاره چمتو نهشي؛ نو ښاري اوسېدونکي به د کورونو کمښت، د پاکو اوبو او روغتیايي خدمتونو نشتوالي، ترافیکي ستونزو، ککړتیا او د بنسټیزو خدمتونو له کمښت سره مخ شي.
ډېری ښاري اوسېدونکي ټینګار کوي، چې ښاري پلان جوړونه، خوندي استوګنځایونه، د څښاک اوبه، د فاضله اوبو سیستم، ښوونځي، روغتیايي مرکزونه او د عامه ترانسپورټ پراختیا د ښاري ژوند د کیفیت د ښهوالي لپاره اړینه ده.
د ملګرو ملتونو د اټکلونو له مخې؛ د نړۍ د نفوس ډېره برخه به په راتلونکو لسیزو کې په ښارونو کې ژوند کوي او افغانستان هم له همدې چټک ښاري بدلون سره مخ هېوادونو کې شمېرل کېږي.
د هرات لپاره د طالبانو د امنیه قومندانۍ مسوولین وايي، ۳ کسان یې د الکولي مشروباتو د تولید او خرڅلاوی په تړاو نیولي دي. د دغې قومندانۍ ویاند زیاتوي، دغه کسان د هرات ښار د دویمې امنیتي حوزې له شاوخوا سیمو په یو لړ موخهییزو عملیاتو کې نیول شوي دي.
د هرات لپاره د طالبانو امنیه قومندانۍ د چهارشنبې په ورځ (د چنګاښ ۱۰مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، په دې موخهییزو عملیاتو کې یوه اندازه تولید شوي الکولي مشروبات، تخمیر شوي مواد او اړوند نور وسایل هم ترلاسه شوي دي.
خبرپاڼه کاږي، دغه کسان به له لومړنیو څېړنو وروسته د قانوني طی مراحلو لپاره اړوندو ارګانونو ته وسپارل شي.
د یوه بل خبر لهمخې، د هرات ښار د شپږمې امنیتي حوزې له اړوندو سیمو دوه غلا شوي موټر له ترلاسه کېدو وروسته اصلي مالکانو ته سپارل شوي او په تړاو یې یو کس هم نیول شوی دی.
چینايي کارګرو له څو میاشتو ځنډ وروسته، چې د خونړیو امنیتي بریدونو له امله رامنځته شوی و، د تاجکستان او افغانستان پولې ته نږدې د دوشنبې–کولما لویې لارې د یوې برخې د جوړولو چارې بېرته پیل کړې دي.
د دغې لویې لارې رغنیزې چارې تېر کال وروسته له هغې ودرول شوې چې چین، د امنیتي اندېښنو له امله، خپل وګړي د تاجیکستان له سرحدي سیمو وایستل.
تېر کال په دوو جلا بریدونو کې یو شمېر چینايي وګړي په تاجیکستان کې ووژل شول او ټپیان شول.
د لومړي برید پر مهال، چې د عقرب په میاشت کې ترسره شو، ناپېژاندو وسلهوالو د تاجکستان د شمسالدین شاهین ولسوالۍ د زربوز درې په سیمه کې پر یوې چینايي ډله برید وکړ. په دغه برید کې یو چینايي وګړی ووژل شو او پنځه نور کسان، چې څلور یې چینایان وو، ټپیان شول.
څو اوونۍ وروسته، د تاجکستان د بهرنیو چارو وزارت اعلان وکړ چې د لیندۍ د پنځمې په شپه د ختلان ولایت د شمسالدین شاهین ولسوالۍ د «شاهین ایس ایم» شرکت د کارکوونکو پر کمپ بل برید شوی دی.
د تاجکستان د بهرنیو چارو وزارت ویلي وو، دا برید د افغانستان له خاورې ترسره شوی، چې په پایله کې یې درې چینايي وګړي ووژل شول او یو بل ټپي شو.
دغه وزارت هغه مهال ویلي وو چې په برید کې په افغانستان کې مېشتې «جرمي ډلې» لاس لري او دا یې په کلکو ټکو غندلی و.
اوس، د دغو بریدونو له څه باندې اوو میاشتو وروسته، د تاجکستان چارواکو بیجینګ ته ډاډ ورکړی چې د چینايي کارګرو د خوندیتوب لپاره به امنیتي تدابیر نور هم پیاوړي کړي.
د تاجکستان د دفاع وزارت هم اعلان کړی چې د دغه هېواد امنیتي ځواکونه او چینايي ځواکونه به د روان کال په سپټمبر میاشت کې په تاجکستان کې ګډ پوځي تمرینونه ترسره کړي.
تاجکستان او چین د روان کال په مې میاشت کې د دوستۍ تړون لاسلیک کړی، چې د هغه په تعقیب له چینايي شرکتونو سره د شاوخوا اته میلیارده ډالرو په ارزښت د اقتصادي او پراختیايي تړونونو د لاسلیک زمینه هم برابره شوې ده.