د ایران او طالبانو د بهرنیو چارو وزیرانو په تهران کې سره لیدلي او پر دوه اړخیزو، سیمهییزو او نړیوالو موضوعاتو یې خبرې کړې دي. ایرنا اژانس خبر ور کړی، چې دغه لیدنه د پنجشنې په ورځ شوې او دواړو چارواکو د خپلمنځي اړیکو ښه کولو او ګډو ستونزو پر حل خبرې کړې دي.
د راپور له مخې، د ایران د بهرنیو چارو وزیر سید عباس عراقچي د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي سره په دې لیدنه کې د تهران او کابل ترمنځ د همکاریو پراختیا، د سیمهییزو امنیتي مسایلو او د نړیوالو اړیکو په اړه نظرونه تبادله کړي دي.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي او ددې ډلې د رییس الوزرا اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر د یوه پلاوي په مشرۍ د ایران د وژل شوي مشر علي خامنه يي د جنازې او ښخون په مراسمو کې د ګډون لپاره تهران ته تللي دي.
د بلخ ولایت د سیمهییزو سرچینو په وینا، طالبانو په مزار شریف ښار کې د بيهقي تاریخي کتابپلورنځي ودانۍ د سوداګریز مارکیټ د جوړولو په موخه نړولې ده. دغه سیمه مخکې د اطلاعاتو او کلتور ریاست اړوند وه، خو اوس طالبانو ښاروالۍ ته سپارلې ده.
سیمهییزو سرچینو ویلي چې د پنجشنبې په ورځ د طالبانو ښاروالۍ لږ تر لږه د بيهقي کتابپلورنځي ودانۍ او شاوخوا ۲۰ نور دوکانونه وران کړي دي. د راپورونو له مخې، دوکاندارانو ته یوازې یوه ورځ وخت ورکړل شوی و چې خپل توکي وباسي.
چارواکو ویلي چې په دې ځای کې به نوی سوداګریز مارکیټ جوړ شي، خو د سرچینو په وینا، لا تر اوسه د مارکېټ جوړولو قرارداد له شرکتونو سره نهایی شوی نه دی.
یو دوکاندار وویل چې په دې سیمه کې لږ تر لږه ۲۲ دوکانونه نړول شوي او ټوله ساحه شاوخوا ۵۰۰ متره مربع ده.
دا ځمکه له کلونو راهیسې د بلخ د اطلاعاتو او کلتور ریاست پورې تړلې وه.
راپورونه دا هم وايي چې د طالبانو ښاروالي غواړي په یاده سیمه کې د «سلام مخابراتي شبکې» ودانۍ او د پوستې دفتر هم ونړوي او هغوی ته یې د تخلیې امر کړی دی.
د بيهقي کتابپلورنځي ودانۍ د مزار شریف له مهمو تاریخي نښو څخه ګڼل کېده. دا ودانۍ د اسلامي معمارۍ په بڼه جوړه شوې وه او د روضې له ودانۍ سره یې هنري تړاو درلود. د نیلي رنګ کاشیانو او مینیاتوري نقاشیو له امله یې ځانګړی تاریخي ارزښت درلود او د کارپوهانو په وینا، شاوخوا یوه پېړۍ عمر یې درلود.
د بشري حقونو یوې اتحادیې ویلي چې دا اقدام د افغانستان د فرهنګي میراث د له منځه وړلو د اندېښمنوونکي بهیر یوه برخه ده. دوی ټینګار کړی چې د تاریخي او فرهنګي نښو له منځه وړل یوازې د ودانیو ویجاړول نه دي، بلکې د یوې ټولنې د ګډې حافظې او هویت د له منځه وړلو معنا لري.
دغه بنسټ له نړیوالو بنسټونو غوښتي چې د افغانستان د فرهنګي میراث د ساتنې لپاره بیړنۍ پاملرنه وکړي.
د طالبانو اداره او مسکو پر یوه نوې طرحه کار کوي، چې له مخې یې د تاتارستان په ګډون د روسیې تېل افغانستان ته صادرېږي، هلته به په افغاني تصفیه خونو کې پروسس کېږي او بیا به د پټرولو او ډیزلو په بڼه بېرته روسیې ته لېږدول کیږي.
په کابل کې د روسیې د سوداګریز مرکز مسوول رستم حبیب الله ددغه هېواد رسنیو ته ویلي، چې د افغانستان د نفتو د تصفیې فابریکو کلنی ظرفیت له یو میلیون ټنو زیات دی او ټاکل شوې ده چې د روسي شرکتونو په همکارۍ دوه نورې سترې د نفتو د تصفیې فابریکې هم جوړې شي.
د هغه په وینا، په افغانستان کې د نفتو هغه څاګانې بېرته فعالېږي چې د پخواني شوروي اتحاد له دورې راهیسې تړلې وې.نوموړي ویلي، چې که څه هم د نفتو تولید مخ په زیاتېدو دی، خو لا هم د هېواد د موجودو تصفیه خونو د بشپړ ظرفیت د فعالولو لپاره بسنه نه کوي.
رستم حبیب الله ویلي، دواړه لوري د نفتو او سون توکو د متقابلې تبادلې پر میکانیزم کار کوي، خو د احتمالي هوکړې د وخت او حجم په اړه یې نور جزییات نه دي ورکړي.
دا خبرې داسې مهال کېږي چې روسیه د سون توکو د وارداتو د پراخولو هڅه کوي.
د راپور له مخې، روسیې ته له هند څخه د ۶۰ ټنه پټرولو بار وړونکي دوه ټانکرونه لېږدول کېږي، ۵۰ ټنه نور به له قزاقستان څخه ور رسېږي او مسکو له بېلاروس څخه د سون توکو د پېرلو لپاره هم چمتووالی ښودلی دی.
د چاپېریال او انرژۍ د برخې شنونکي خبرداری ورکوي چې د نفتو د تصفیې صنعت، که له نړیوالو چاپېریالي معیارونو سره سم مدیریت نه شي، هوا، اوبه او خاورې ککړولی شي.
د ازبکستان د سرخان دریا ولایت والي وایي، افغان سوداګر غواړي د شته نړیوالو هوايي کرښو له لارې یو ځانګړی « زرغون دهلیز» رامنځته شي، چې د دواړو هېوادونو ترمنځ سوداګري لا اسانه شي. اولګبیک قاسموف وايي، له افغانستان سره پر پوله یې د ترانزیټي دهلیزونو شمېر ۱۲ ته لوړ شوی.
د سرخان دریا والي اولګبېک قاسموف د ازبکستان له۲۴ ټلویزیون سره په مرکه کې ویلي چې دغه وړاندیز په اصولوکې منل شوی او د موضوع د عملي ارزونې لپاره به ځانګړې کمیسیون جوړ شي.
قاسموف وویل چې د جولای په لومړۍ نېټه د ازبکستان ولسمشر شوکت میرضیایف د ټرانس-افغان رېل پټلۍ د لوژستیکي سیستم ستونزې او حللارې وڅېړلې.
د هغه په وینا، په دې غونډه کې د پولې هاخوا د لوژستیک د پراختیا، د امتیازاتو د ورکولو او د لوژستیکي مرکز لپاره د ځمکې د بېلولو مسوده هم تر بحث لاندې راغله.
هغه څرګنده کړه چې له افغانستان سره د ازبکستان په پوله کې د ترانزیټي دهلیزونو شمېر له څلورو څخه ۱۲ ته لوړ شوی دی.
د هغه په وینا، د لېږد ظرفیت هم له ۳۵۰ او۴۰۰ لاریو څخه ۱۰۰۰ او۱۲۰۰ لاریو ته رسېدلی او د رېل پټلۍ له لارې د واګونونو د انتقال ظرفیت له ۲۵۰ څخه نږدې ۵۰۰ واګونونو ته لوړ شوی دی.
د ازبکستان د سرخان دریا والي زیاته کړې چې د اوبو له لارې د بار وړلو کچه هم لوړه شوې ده.
د نوموړي په وینا، تېر کال له ۲۵۰ زره ټنه څخه زیات مالونه له دې لارې انتقال شوي وو، خو یوازې د روان کال په لومړیو شپږو میاشتو کې دا شمېر شاوخوا ۲۲۰ زره ټنو ته رسېدلی، چې د پام وړ زیاتوالی ښيي.
د زرغون دهلیز په اړه قاسموف وویل چې افغان سوداګر غواړي داسې میکانیزم جوړ شي چې له مخې یې دوی د ازبکستان له موجوده نړیوالو هوايي کرښو څخه تر ځانګړو شرایطو لاندې ګټه واخلي.
په زرغون دهلیز کې د سوداګرۍ او مسافرو تګ راتګ اسانه کیږي او د سرحدي او اداري خنډونو پر ځای انتقال په چټکو او لږو کړنلارو ترسره کیږي.
قاسموف همدارنګه وویل چې بل مهم بحث د افغانستان د کرنیزو او عضوي محصولاتو د صادراتو او بیا صادرولو ستونزې وې، چې په اړه یې هم عملي وړاندیزونه منل شوي او د حل لپاره به کاري ډله جوړه شي.
له پېښو سره د طالبانو د مبارزې ادارې رییس ملا نورالدین ترابي په پراختيايي چارو کې د ملګرو ملتونو د سرمنشي د ځانګړي استازي له مرستیال سره په لیدنه کې ویلي، چې مرستندویه بنسټونه باید له سیاسي ملاحظاتو پرته خپلو بشري همکاریو او مرستو ته دوام ورکړي.
د طالبانو یادې ادارې ویلي، چې د ملګرو ملتونو د سرمنشي د ځانګړي استازي مرستیال برونو لیمارکیس له ملا نورالدین ترابي سره په لیدنه کې د دوه اړخیزو همکاریو د پراختیا، د پېښو د مدیریت په برخه کې د لا زیاتي همغږۍ او د پرمختیايي او وقایوي پروژو د پلي کېدو په اړه خبرې کړې دي.
ملا ترابي له برونو لیماکیس څخه غوښتنه کړې چې د بېړنیو مرستو ترڅنګ دې د اوږدمهالو او پرمختیايي پروژو په برخه کې هم همکارۍ زیاتې کړي.
همدارنګه ترابي د یادې لیدنې پرمهال ټینګار کړی، چې تمویلوونکي بنسټونه او موسسې دې د خپلو پروژو له طرحې او پلي کېدو مخکې له طالبانو سره مشوره او همغږي وکړي.
په ورته مهال د ملګرو ملتونو د سرمنشي د ځانګړي استازي مرستیال زیاته کړې چې په افغانستان کې د بشري اړتیاوو کچه لا هم لوړه ده او ډاډ یې څرګند کړی چې د بشري مرستو د دوام ترڅنګ به د بنسټیزو او اوږدمهاله پروژو د پلي کېدو پر وړاندې شته خنډونه هم لرې کړي.
ایراني چارواکي وايي، چې ۲۵۰۰ افغانانو ته د علي خامنه يي د جنازې او ښخون په مراسمو کې د ګډون لپاره د دوغارون له پولې د ننوتلو ویزې صادرې شوې دي. د دغو ویزو اعتبار اووه ورځې دی او افغان مېلمانه د چنګاښ د ۱۴مې او ۱۵مې نېټې ترمنځ ایران ته په قانوني ډول داخلېدای شي.
د ایران د خراسان رضوي ولایت د بهرنیو اتباعو او کډوالو چارو عمومي رییس جعفر سیدابادي ویلي چې د دغو ویزو اعتبار اووه ورځې دی او افغان وګړي د چنګاښ د ۱۴مې او ۱۵مې نېټې ترمنځ ایران ته په قانوني ډول ننوتلی شي.
د نوموړي په وینا، هغه افغانان چې د دوغارون له لارې ایران ته ننوځي او د خامنه يي د جنازې په مراسمو کې د ګډون لپاره مشهد ته ځي، باید د چنګاښ د ۲۰مې او ۲۱مې نېټې ترمنځ بېرته د همدې ځمکنۍ پولې له لارې افغانستان ته ستانه شي.
هغه زیاته کړې، چې د مشهد ښار په ۱۲ بېلابېلو ځایونو کې د افغان مېلمنو د هرکلي، استوګنې او مېلمستیا لپاره اسانتیاوې برابرې شوې دي.
د تایباد ولسوال حسین جمشیدي ویلي، د دوغارون په پوله کې ترانسپورټي شرکتونو اړتیا وړ بسونه او کرایي موټر د افغان مېلمنو د لېږد لپاره چمتو کړي دي.
هغه زیاته کړې چې د افغان مېلمنو د ورتګ پر مهال به د خیریه بنسټونو او ځایي خلکو په همکارۍ د دوغارون په پوله کې د هغوی د هرکلي او مېلمستیا لپاره ځایونه هم جوړ شي.
ایراني چارواکي وايي، د افغان اتباعو معلومات به د دوغارون په پوله کې ثبتېږي او د دوی تر بېرته وتلو پورې به تر څار لاندې وي.