جولای ۲۰۲۱؛ د سقوط وروستۍ نښې

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند طاهر اندرابي د پنجشنبې په ورځ په اونیز خبري کنفرانس کې هغه اوازې رد کړې چې ګواکې د دواړو هېوادونو د استازولیو ډیپلوماتیکې کچې کې بدلون راغلی دی.

دا څرګندونې وروسته له هغې وشوې چې په وروستیو کې دواړو هېوادونو د یو بل د استازو د احضارولو پر مهال د «شارژدافیر» اصطلاح وکارول شوه، حال دا چې پاکستان او طالبانو په ۲۰۲۵ کال کې د خپلو استازولیو مشران د سفیر تر کچې لوړ کړي وو.

اندرابي د یوې پوښتنې په ځواب کې وویل: «په کابل او اسلام اباد کې د دواړو هېوادونو د استازولیو او د استازو په ډیپلوماتیک حیثیت کې هېڅ بدلون نه دی راغلی او وضعیت هماغه دی چې مخکې و».

د راپورونو له مخې، د دواړو هېوادونو د استازولیو د کچې لوړولو په بهیر کې چین د اړیکو د پیاوړتیا لپاره د منځګړیتوب او هڅونې رول لوبولی و.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند د پاکستان، افغانستان او ازبکستان د ټرانس افغان اورګاډي او نورو ګډو اقتصادي پروژو د راتلونکې په اړه وویل چې دا مهال تازه معلومات نه لري او وروسته به یې شریک کړي.

هغه ټینګار وکړ چې د پاکستان اساسي دریځ لا هم دا دی چې د افغانستان خاوره باید د پاکستان پر ضد د ترهګریزو بریدونو لپاره ونه کارول شي.

اندرابي زیاته کړه، تر هغه چې دا امنیتي ستونزه هواره نه شي، تګ راتګ او سوداګري به اغېزمنه پاتې شي او له همدې امله به د ټرانس افغان اورګاډي او د کاسا- ۱۰۰۰ په څېر ګډو اقتصادي پروژو پرمختګ هم له خنډونو سره مخ وي.

د طالبانو د ویاند مرستیال حمدالله فطرت د پنجشنبې په ورځ، د چنګاښ په ۱۱مه د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې ملا محمد حسن اخوند د ټولګټو چارو وزارت رهبرۍ، د خصوصيي شرکتونو مسوولانو او کارکوونکو ته د یاد سړک د چارو پر وخت او په ښه کیفیت بشپړولو سپارښتنه کړې ده.

د طالبانو رییس الوزرا ویلي، چې د یاد سړک په بشپړېدو سره به ترانسپورتی اسانتیاوې، ټرانزیټ، د خلکو په تګ راتګ او د سیمي په اقتصادي پیاوړتیا کې مهم بدلون، سهولت او پرمختګ راشي.

طالبانو ویلي، چې د کابل ـ جلال اباد دویم سړک په دریو برخو کې جوړیږي، چې د کابل له لوري د ۳۲ کلومتره د دویم سکشن رغنیزې چارې شاوخوا ۲۰ سلنه پرمختګ لري، د ننګرهار له لوري د ۲۲ کیلومتره لومړي سکشن چارې هم روانې دي او د درېیم سکشن د سروې او ډیزاین چارې هم روانې دي، چې له بشپړېدو وروسته به یې عملي کارونه پیل شي.

سیمه‌ییزو سرچینو ویلي چې د پنجشنبې په ورځ د طالبانو ښاروالۍ لږ تر لږه د بيهقي کتابپلورنځي ودانۍ او شاوخوا ۲۰ نور دوکانونه وران کړي دي. د راپورونو له مخې، دوکاندارانو ته یوازې یوه ورځ وخت ورکړل شوی و چې خپل توکي وباسي.

چارواکو ویلي چې په دې ځای کې به نوی سوداګریز مارکیټ جوړ شي، خو د سرچینو په وینا، لا تر اوسه د مارکېټ جوړولو قرارداد له شرکتونو سره نهایی شوی نه دی.

یو دوکاندار وویل چې په دې سیمه کې لږ تر لږه ۲۲ دوکانونه نړول شوي او ټوله ساحه شاوخوا ۵۰۰ متره مربع ده.

دا ځمکه له کلونو راهیسې د بلخ د اطلاعاتو او کلتور ریاست پورې تړلې وه.

راپورونه دا هم وايي چې د طالبانو ښاروالي غواړي په یاده سیمه کې د «سلام مخابراتي شبکې» ودانۍ او د پوستې دفتر هم ونړوي او هغوی ته یې د تخلیې امر کړی دی.

د بيهقي کتابپلورنځي ودانۍ د مزار شریف له مهمو تاریخي نښو څخه ګڼل کېده. دا ودانۍ د اسلامي معمارۍ په بڼه جوړه شوې وه او د روضې له ودانۍ سره یې هنري تړاو درلود. د نیلي رنګ کاشیانو او مینیاتوري نقاشیو له امله یې ځانګړی تاریخي ارزښت درلود او د کارپوهانو په وینا، شاوخوا یوه پېړۍ عمر یې درلود.

د بشري حقونو یوې اتحادیې ویلي چې دا اقدام د افغانستان د فرهنګي میراث د له منځه وړلو د اندېښمنوونکي بهیر یوه برخه ده. دوی ټینګار کړی چې د تاریخي او فرهنګي نښو له منځه وړل یوازې د ودانیو ویجاړول نه دي، بلکې د یوې ټولنې د ګډې حافظې او هویت د له منځه وړلو معنا لري.

دغه بنسټ له نړیوالو بنسټونو غوښتي چې د افغانستان د فرهنګي میراث د ساتنې لپاره بیړنۍ پاملرنه وکړي.

په کابل کې د روسیې د سوداګریز مرکز مسوول رستم حبیب الله ددغه هېواد رسنیو ته ویلي، چې د افغانستان د نفتو د تصفیې فابریکو کلنی ظرفیت له یو میلیون ټنو زیات دی او ټاکل شوې ده چې د روسي شرکتونو په همکارۍ دوه نورې سترې د نفتو د تصفیې فابریکې هم جوړې شي.

د هغه په وینا، په افغانستان کې د نفتو هغه څاګانې بېرته فعالېږي چې د پخواني شوروي اتحاد له دورې راهیسې تړلې وې.نوموړي ویلي، چې که څه هم د نفتو تولید مخ په زیاتېدو دی، خو لا هم د هېواد د موجودو تصفیه خونو د بشپړ ظرفیت د فعالولو لپاره بسنه نه کوي.

رستم حبیب الله ویلي، دواړه لوري د نفتو او سون توکو د متقابلې تبادلې پر میکانیزم کار کوي، خو د احتمالي هوکړې د وخت او حجم په اړه یې نور جزییات نه دي ورکړي.

دا خبرې داسې مهال کېږي چې روسیه د سون توکو د وارداتو د پراخولو هڅه کوي.

د راپور له مخې، روسیې ته له هند څخه د ۶۰ ټنه پټرولو بار وړونکي دوه ټانکرونه لېږدول کېږي، ۵۰ ټنه نور به له قزاقستان څخه ور رسېږي او مسکو له بېلاروس څخه د سون توکو د پېرلو لپاره هم چمتووالی ښودلی دی.

د چاپېریال او انرژۍ د برخې شنونکي خبرداری ورکوي چې د نفتو د تصفیې صنعت، که له نړیوالو چاپېریالي معیارونو سره سم مدیریت نه شي، هوا، اوبه او خاورې ککړولی شي.

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت د پنجشنبې په ورځ، د چنګاښ ۱۱مه ویلي، چې سرحدي ځواکونو یې په تېره یوه اونۍ کې د کندهار په نړۍوال هوايي ډګر کې ۳۱۱۰ کیلوګرامه ومان بوټي چې په نشه‌يي توکو کې کارول کېږي، نیولي.

د یاد وزارت په وینا، په کابل نړۍوال هوايي ډګر او د اسلام کلا او سپین بولدک په کمېساریو کې هم د بېلابېلو جرمونو په تړاو ۴۵ کسان نیول شوي دي.

طالبانو ویلي، یاد کسان یې د نشه‌يي توکو د قاچاق، د جعل او تزویر او نورو جرمونو په تورونو نیولي دي.

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت ویلي، چې د اسلام کلا په کمېسارۍ کې یې د ۴۹۰ میلیونه ایراني تومانو د قاچاق مخه هم نیولې ده.