په سویډن کې د تره لوڼو او زامنو ترمنځ واده منع اعلان شو

د سوریې د نوي پارلمان ۷۰ وروستي غړي د بشارالاسد له دورې وروسته د احمد شرع په حکم ټاکل شوي، راتلونکې اونۍ به د پارلمان د لومړۍ غونډې لپاره لاره هواره کړي. د دغه ټاکنو په پایله کې د یاد هېواد د ۲۱۰ کسیز پارلمان بشپړ جوړښت د انتقالي دورې لپاره بشپړ شوی دی.
ویل کېږي، د دغه څوکیو لپاره دوه پر درېیمه برخه کسان مخکې د سیمه‌ییزو ټاکنو له لارې ټاکل شوي وو او اوس پاتې درېیمه برخه یې په مستقیم ډول د ولسمشر له‌خوا ډکېږي.

په دغه ۷۰ نویو ټاکل شویو کسانو کې ۱۵ ښځې او ۱۳ د بشارالاسد د دورې سیاسي بندیان شامل دي. د ټاکنو د عالي کمیټې مشر محمد طه احمد وویل، دغه نوملړ د «قربانۍ او تجربې غږ» ترکیب دی او د سوریې د ۱۴ ولایتونو څخه بېلابېلې ډلې او سیمه‌ییز مشران په‌کې شامل دي.

ورته مهال د دغه پارلمان جوړېدل له ستونزو خالي نه‌دي؛ په سویډا کې د تېرکال د فرقه‌‌یي شخړو له امله ټاکنې لا نه‌دي ترسره شوې او په شمالي سیمو کې هم له ځنډ سره مخ شوې دي.

له بلې خوا له ۲۰ څخه زیات کُردي سیاسي ګوندونو او ۱۴ مدني ډلو د دغه سیسټم پر وړاندې نیوکه کړې او د ولسمشر له لوري د پارلمان د یو پر درېیمه برخه غړو مستقیم ټاکل یې د پارلمان د خپلواکۍ کمزوري کېدو لامل بللی دی.

سره له دې د ملګرو ملتونو ځانګړي استازي مرستیال کلاډیو کورډونه د سوریې انتقالي دوره حساسه بللې او ټینګار یې کړی، چې د دغه پارلمان پیل د نویو قوانینو د تصویب او د ټولنې د ټولو برخو د غږ اورېدو لپاره ډېر مهم او حیاتي ارزښت لري.

د کییف ښاروال ویټالي کلیچکو په ټېلیګرام کې د یوه پیغام په خپرولو سره ویلي، چې د شوچینکو په مرکزي بولیوارډ کې د یوه هوټل چت اور اخیستی دی. پر خواله رسنیو په خپرو شویو انځورونو کې هم د ودانۍ په پورتنۍ برخه کې د اور لمبې ښکاري.

کلیچکو په یوه بل پیغام کې ویلي، چې کییف د ډرون برید ترڅنګ د بالستیک توغندیو پر مټ هم په نښه شوی دی. هغه زیاته کړې، چې د ښار په یوه مرکزي سیمه کې لږترلږه پنځه کسان ټپیان شوي دي.
د رویټرز خبریال هم راپور ورکړی، چې د کییف په بېلابېلو سیمو کې څو پرله‌پسې چاودنې اورېدل شوې دي. د کییف ښاروال په وینا؛ په یوه نهه پوړیزه استوګنیزه ودانۍ کې چې د دغه بریدونو له امله زیانمنه شوې، یوشمېر اوسېدونکي بند پاتې دي.
هغه دارنګه وویل، چې د یوې بلې لوړې استوګنیزې ودانۍ چت هم اور اخیستی دی. ورته مهال د ټېلیګرام په نارسمي چېنلونو کې خپرو شویو انځورونو ښودلې، چې ګڼ شمېر ښاریان د مټرو په تمځایونو کې راټول شوي دي؛ څو له بریدونو څخه د خوندي پاتې کېدو لپاره په دغه ځایونو کې پناه واخلي.

دغه برید داسې مهال شوی، چې د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زېلېنسکي څو ساعته وړاندې د استخباراتي راپورونو په حواله خبرداری ورکړی و چې ښايي روسیه د شپې له‌خوا برید وکړي.
هغه دارنګه ویلي، د اېرلنډ پلازمېنې ډوبلین ښار ته خپل سفر چې د اروپايي ټولنې د شورا د شپږ میاشتنۍ دوراني مشرۍ د پیل په مراسمو کې د ګډون لپاره ترسره شوی و؛ تر ټاکلې مودې مخکې پای ته رسوي.

د ملګرو ملتونو سرمنشي د چهارشنبې په ناوخته (د چنګاښ ۱۰مه) په خپله اېکس‌پاڼه ویلي: «زه په بشپړ ډول، په کلکه او له کوم استثنا پرته، په نړیواله کچه د اعدام د سزا د بشپړې لغو کولو ژمنې ته وفادار پاتې یم».

د بشري حقونو د نړۍوالو بنسټونو او په ځانګړې توګه د بښنې نړۍوال سازمان د راپورونو له‌مخې، د نړۍ په کچه تر ټول ډېر اعدامونه په چین، ایران، سعودي عربستان، مصر او امریکا کې ترسره کېږي، خو په ځینو هېوادونو کې بیا د اعدام سزا لغو شوې ده.

د ایران اړوند د «هه‌نګاو» په نوم د بشري حقونو سازمان د راپورونو پر بنسټ، ایران یوازې په ۲۰۲۴ کال کې له ایرانیانو سربېره ۸۰ افغان بندیان او په ۲۰۲۵ کال کې له ایرانیانو سربېره ۸۵ افغانان هم د بېلابېلو تورونو له امله پرته له دې چې مدافع وکیلانو ته لاسرسی ولري، اعدام کړي دي.

د دغې لویې لارې رغنیزې چارې تېر کال وروسته له هغې ودرول شوې چې چین، د امنیتي اندېښنو له امله، خپل وګړي د تاجیکستان له سرحدي سیمو وایستل.

تېر کال په دوو جلا بریدونو کې یو شمېر چینايي وګړي په تاجیکستان کې ووژل شول او ټپیان شول.

د لومړي برید پر مهال، چې د عقرب په میاشت کې ترسره شو، ناپېژاندو وسله‌والو د تاجکستان د شمس‌الدین شاهین ولسوالۍ د زربوز درې په سیمه کې پر یوې چینايي ډله برید وکړ. په دغه برید کې یو چینايي وګړی ووژل شو او پنځه نور کسان، چې څلور یې چینایان وو، ټپیان شول.

څو اوونۍ وروسته، د تاجکستان د بهرنیو چارو وزارت اعلان وکړ چې د لیندۍ د پنځمې په شپه د ختلان ولایت د شمس‌الدین شاهین ولسوالۍ د «شاهین ایس ایم» شرکت د کارکوونکو پر کمپ بل برید شوی دی.

د تاجکستان د بهرنیو چارو وزارت ویلي وو، دا برید د افغانستان له خاورې ترسره شوی، چې په پایله کې یې درې چینايي وګړي ووژل شول او یو بل ټپي شو.

دغه وزارت هغه مهال ویلي وو چې په برید کې په افغانستان کې مېشتې «جرمي ډلې» لاس لري او دا یې په کلکو ټکو غندلی و.

اوس، د دغو بریدونو له څه باندې اوو میاشتو وروسته، د تاجکستان چارواکو بیجینګ ته ډاډ ورکړی چې د چینايي کارګرو د خوندیتوب لپاره به امنیتي تدابیر نور هم پیاوړي کړي.

د تاجکستان د دفاع وزارت هم اعلان کړی چې د دغه هېواد امنیتي ځواکونه او چینايي ځواکونه به د روان کال په سپټمبر میاشت کې په تاجکستان کې ګډ پوځي تمرینونه ترسره کړي.

تاجکستان او چین د روان کال په مې میاشت کې د دوستۍ تړون لاسلیک کړی، چې د هغه په تعقیب له چینايي شرکتونو سره د شاوخوا اته میلیارده ډالرو په ارزښت د اقتصادي او پراختیايي تړونونو د لاسلیک زمینه هم برابره شوې ده.

ساتو له فرانسوي مجلې «لو پوان»سره په مرکه کې ویلي، په داسې حال کې چې د ایران خلک د جګړې او کورني ځپنې دواړو درانه لګښتونه پرې کوي، د دې کړکېچ د حل په هېڅ ډیپلوماټیک بهیر کې ونډه نه لري.

هغې ټینګار کړی چې د ایران ولس د جګړې او سیاسي فشارونو اصلي زیانمن شوی اړخ دی، خو د تهران او واشنګټن د روانو مذاکراتو پر مهال د هغوی غوښتنې او اندېښنې له پامه غورځول کېږي.

د ملګرو ملتونو دغې ځانګړې راپور ورکوونکې دا هم ویلي چې د ایران حکومت تر اوسه دې هېواد ته د هغې د سفر اجازه نه ده ورکړې، څو د بشري حقونو وضعیت له نږدې وڅېړي.

مای ساتو زیاته کړې چې د ایران پر چارواکو دوامدار نړیوال فشار کولای شي «ریښتینې او ملموسې اغېزې» ولري او د بشري حقونو د وضعیت په ښه کېدو کې مرسته وکړي.

د نوموړې څرګندونې داسې مهال کېږي چې د ایران او امریکا ترمنځ د اړیکو د ترینګلتیا د کمولو او د دواړو لورو د اختلافاتو د حل لپاره ډیپلوماټیکې هڅې روانې دي.