د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د سوریې په پلازمېنې دمشق ښار کې پر ملکي وګړو برید غندلی او دا یې د هر ډول ارزښتونو خلاف عمل یاد کړی. د دمشق ښار په مرکزي سیمه کې د یوې کافې دننه د ځای پرځای شویو چاودېدونکو توکو د چاودنې له امله لږترلږه ۹ کسان وژل شوي او ۲۰ نور ټپیان دي.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت ویاند عبدالقهار بلخي د جمعې په ورځ (د چنګاښ ۱۲مه) په یوې خبرپاڼه کې ویلي، چې پر ملکي وګړو بریدونه د «اسلامي او انساني ارزښتونو» خلاف عمل دی. نوموړي د اندېښنې په ښودلو سره زیاته کړې: «د سوريې امنيت او ثبات ته دغه ډول پېښې د اندېښنې وړ ننګونه ګڼل کېږي».
د ترکیې د پارلمان غړې سرا کاديګل د دغه هېواد له بهرنیو چارو او کلتور وزیرانو غوښتي، چې د افغان ښځو او نجونو د حقونو ملاتړ او د طالبانو په بند کې د صدیقې په نوم د یوې ۱۷ کلنې پېغلې د خلاصون لپاره د انقرې د اقداماتو په اړه وضاحت ورکړي.
د ۱۷ کلنې افغانې نجلۍ صدیقې دوسیه چې د هغې د خپلوانو په وینا د جبري واده له مخالفت وروسته نږدې دوه کاله کېږي د طالبانو په بند کې ده، د افغانستان د ښځو او نجونو له حقونو د سرغړونې له موضوع سره یوځای د ترکیې پارلمان ته وړاندې شوه.
د ترکیې د کارګر ګوند استازې سرا کاديګل د بهرنیو چارو وزیر هاکان فیډان او د کلتور او ګرځندوی وزیر محمد نوري ارسوی ته په دوو رسمي لیکونو کې د افغان ښځو او نجونو د حقونو ملاتړ لپاره د ترکیې حکومت د اقداماتو په اړه د وضاحت غوښتنه کړې ده.
هغې همدارنګه د بهرنیو چارو له وزارت غوښتي، چې د صدیقې د خلاصون او زدهکړو ته د هغې د بېرته ستنېدو لپاره د ډیپلوماټیکو هڅو په اړه هم معلومات ورکړي.
کاديګل له دواړه وزیرانو ټولټال ۱۴ پوښتنې کړې او د طالبانو تر بیا واکمنېدو وروسته یې د افغان نجونو د زدهکړو د ملاتړ او همدارنګه د افغان محصلو نجونو لپاره د ترکیې د ځانګړو پروګرامونو په اړه د وضاحت غوښتنه هم کړې ده.
هغې د بهرنیو چارو او کلتور له وزیرانو غوښتنه کړې، چې په وروستیو کلونو کې د بورسیو له لارې افغان زدهکوونکو ته د ځانګړې شوې بودجې اندازه اعلان کړي. له دې وړاندې د طالبانو ویاند ذبیحالله مجاهد ویلي و، چې په بادغیس ولایت کې د ۱۷ کلنې صدیقې دوسیه د یادې ډلې لهخوا تر څېړنې لاندې ده.
د ترکیې د کارګر ګوند یادې استازې په دغه اقدام سره د تېرو پنځو کلونو په موده کې د لومړي ځل لپاره د افغانستان د ښځو او نجونو د حقونو موضوع د ترکیې د پارلمان د بحث په اجنډا کې شامله کړې. تمه کېږي، چې د ترکیې د بهرنیو چارو او کلتور وزارتونه به دغه پوښتنو ته رسمي ځوابونه وړاندې کړي.
د امریکا بهرنیو چارو وزارت ویلي، واشنګټن د ترهګریزو بریدونو پر وړاندې د پاکستان د ځاندفاع له حق څخه ملاتړ کوي. په داسې حال کې چې د پاکستان او طالبانو ترمنځ شخړې لا هم دوام لري او د ملګرو ملتونو په وینا، د پاکستان په وروستیو هوايي بریدونو کې لږ تر لږه ۲۸ ملکي وګړي وژل شوي دي.
د امریکا بهرنیو چارو وزارت د پنجشنبې په ورځ (د چنګاښ ۱۱مه) په یوې اعلامیې کې ویلي، متحده ایالات د ترهګریزو بریدونو پر وړاندې د پاکستان د ځاندفاع له حق څخه ملاتړ کوي او ټینګار یې کړی، چې د پاکستان خلکو د کلونو په اوږدو کې د ترهګرۍ له امله درانه زیانونه لیدلي دي.
د دغه وزارت په اعلامیه کې راغلي: «موږ د ترهګریزو بریدونو پر وړاندې د پاکستان د ځان دفاع له حق څخه ملاتړ کوو. د پاکستان خلکو د ترهګرو له لاسه ډېر کړاوونه ګاللي دي».
دا څرګندونې داسې مهال کېږي، چې د روان کال په فبرورۍ کې د پاکستان او طالبانو ترمنځ د دواړو لورو تر منځ تر ټولو سختې نښتې وشوې او له هغې وروسته هم د دواړو غاړو ترمنځ تاوتریخوالی دوام لري.
د ملګرو ملتونو د مرستندویه پلاوي (یوناما) د معلوماتو له مخې، د پاکستان په وروستیو هوايي بریدونو کې، چې د افغانستان ډیورند کرښې ته نږدې سیمې یې په نښه کړې، لږ تر لږه ۲۸ ملکي وګړي وژل شوي او ۴۹ نور ټپیان شوي دي.
طالبانو وروسته ادعا وکړه، چې د اسلاماباد د بریدونو په غبرګون کې یې د پاکستان دننه هوايي بریدونه کړي، خو اسلاماباد ویلي، د بلوچستان په ایالت کې یې د طالبانو څلور ابتدایي بېپیلوټه الوتکې (ډرونونه) نسکورې کړې دي.
پاکستان پر طالبانو تور پورې کوي، چې د پاکستان پر ضد د بریدونو پلان جوړوونکو وسلهوالو ته په افغانستان کې پناه ورکوي، خو طالبان دا تورونه ردوي او وایي، په پاکستان کې ناامني د هغه هېواد کورنۍ ستونزه ده او اسلاماباد د خپلو امنیتي ناکامیو پړه پر افغانستان اچوي.
واشنګټن چې پاکستان د ناټو له غړیتوبه بهر مهم متحد بولي، لا هم طالبان د یوې ترهګرې ډلې په توګه ګڼي. د راپورونو له مخې، د امریکا او پاکستان اړیکې د ډونالډ ټرمپ تر بیا واکمنېدو وروسته یو ځل بیا نږدې شوې دي.
دغه څرګندونې په داسې وخت کې کېږي، چې د پاکستان او طالبانو ترمنځ کړکېچ له زیاتېدو سره د سیمې د امنیت او د ملکي وګړو د خوندیتوب په اړه نړیوالې اندېښنې هم زیاتې شوې دي.
د یادونې وړ ده، چې په دې وروستیو کلونو کې پاکستان لږ تر لږه ۱۳ ځلي پر افغانستان مرګوني هوايي بریدونه کړي او له امله یې سلګونه کسانو ته مرګژوبله اوښتې ده.
د کډوالو په چارو کې د ملګرو ملتونو عالي کمېشنرۍ (UNHCR) په خپل نوي راپور کې اعلان کړی، چې د ۲۰۲۶ کال د جنورۍ له لومړۍ څخه د جون تر ۲۷مې پورې، لږ تر لږه ۵۳۱ زره و ۸۰۰ افغان کډوال له پاکستان څخه بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.
د ملګرو ملتونو عالي کمېشنرۍ د پنجشنبې په ورځ (د چنګاښ ۱۱مه) د یوه راپور په خپرولو سره زیاته کړې، په دغو ستنو شویو کسانو کې ۱۵۸ زره او ۳۰۰ تنه د یادې ادارې تر ملاتړ لاندې ستانه شوي او لږ تر لږه ۶۱ زره او ۸۰۰ نور په جبري توګه له پاکستان څخه شړل شوي دي. دغه بنسټ ټینګار کړی، چې د کډوالو د بېرته ستنېدو لړۍ د طالبانو او اسلاماباد ترمنځ د مخ په زیاتېدونکو ترینګلتیاوو او نښتو په منځ کې دوام لري.
په راپور کې راغلي، چې د ستنو شویو کډوالو لویه برخه ښځې او ماشومان جوړوي، داسې چې د ټولو راستنېدونکو ۵۰ سلنه ښځې او نجونې او ۵۵ سلنه یې ماشومان دي. د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ ویلي، چې له تېر کال راهیسې یې په کابل، کندهار او جلالاباد کې له څه باندې ۷۵۳ زرو کسانو سره نغدي مرستې کړي او یوازې په ۲۰۲۶ کال کې یې له ۱۵۸ زرو څخه زیاتو ستنو شویو کډوالو ته د مرستو رسولو لړۍ روانه ساتلې ده.
د دغو کورنیو شاوخوا ۳۴ سلنه یې د ښځو له خوا اداره کېږي او ۱۴ سلنه یې لږ تر لږه یو معلول غړی لري.
د احصایو له مخې، د ستنېدونکو کډوالو ۸۹ سلنه پښتانه، ۳ سلنه تاجک، ۲ سلنه هزاره او ۱ سلنه ازبک دي، چې د زدهکړو په کچه کې یې ۷۸ سلنه مشران هېڅ رسمي زدهکړې نه لري.
د ستنېدونکو ډېره برخه د تورخم له لارې (۸۴ سلنه) او سپین بولدک له لارې (۱۰ سلنه) هېواد ته داخل شوي، چې ډېری یې په ننګرهار، کابل، لوګر، کندهار او کندوز ولایتونو کې د مېشتېدو نیت لري.
دغې بېسارې ستنېدنې د افغانستان پر لا دمخه نازک بشري وضعیت دروند بار اچولی دی.
له بلې خوا، په دغه راپور کې راغلي، چې په ۲۰۲۶ کال کې د افغانستان دننه د ناامنیو او نښتو له امله لږ تر لږه ۶۹ زره کسان په کور دننه بېځایه شوي دي. په دغو بېځایه شویو کورنیو کې ۷۳ سلنه یې ښځې او ماشومان دي، چې تر ټولو لومړنۍ اړتیاوې یې سرپناه (۷۳ سلنه)، خوراکي خوندیتوب (۵۲ سلنه) او روغتیايي خدمات (۴۵ سلنه) ښودل شوي دي.
همدا رنګه په پاکستان کې د بېاسناده افغانانو د نیولو، بندي کولو او د کورونو د تخلیې لړۍ په خیبر پښتونخوا او بلوچستان کې د دغه هېواد د کورنیو چارو وزارت د پرېکړې له مخې لا هم په شدت سره روانه ده.
د افغانستان د رسنیو د ملاتړ سازمان (امسو) په هېواد کې د خبریالانو او د رسنیو د کارکوونکو د نیولو او په بند کې د ساتلو د لړۍ پر دوام سخته اندېښنه ښودلې او دا کار یې د بیان د ازادۍ او د رسنیو د نړیوالو اصولو جدي نقض بللی دی.
دغه سازمان د پنجشنبې په ورځ (د چنګاښ ۱۱مه) د یوې اعلامیې په خپرولو سره ویلي، چې د دغو خبریالانو نامعلومه برخلیک په هېواد کې د وېرې او سانسور فضا رامنځته کړې او د هغوی مسلکي فعالیتونه یې په ټپه درولي دي.
د دغه بنسټ د معلوماتو لهمخې، د «تمدن» په نوم د یوه خصوصي ټلویزیون مدیر مسوول محمد رحمتي او د هغه همکار محمدرضا له شاوخوا دوو اونیو راهیسې د طالبانو په بند کې دي. رحمتي ته نږدې سرچینو تایید کړې، چې د هغه روغتیايي حالت د اندېښنې وړ دی او سمدستي طبي پاملرنې ته اړتیا لري.
د رسنیو د ملاتړ سازمان په زندان کې د یوه ناروغ خبریال ساتل د رسنیو د خوندیتوب له اصولو سره په ټکر کې او «غیر انساني» چلند بللی دی.
د افغانستان د رسنیو د ملاتړ سازمان همدارنګه د نورو خبریالانو او رسنیزو فعالانو لکه بشیر هاتف، شکیب احمد نظري، وحید فرهادي، ابوذر صارم سرپلي، عزیز وطنوال او احمد جاوید نیازي نیول او بندي کول په کلکه غندلي دي. دغه بنسټ له طالبانو غوښتي چې د محمد رحمتي، محمدرضا او د نورو ټولو یادو خبریالانو برخلیک روښانه او هغوی سمدستي او له کوم شرط پرته خوشې کړي.
یاد سازمان د دې خبرې په ټینګار سره چې خبریالي «جرم» نهدی بلکې د ټولنې د روښانولو او د حقایقو د څرګندولو وسیله ده، له نړیوالو بنسټونو، ملګرو ملتونو او د رسنیو د ازادۍ له مدافعانو غوښتي، چې په افغانستان کې د خبریالانو د حقونو د خوندیتوب او د هغوی د خوشې کولو لپاره پر طالبانو خپل فشارونه زیات کړي.
د بښنې نړیوالې ډلې او د بشري حقونو نورو سازمانونو هم په وار وار په افغانستان کې د بیان د ازادۍ پر محدودیتونو اندېښنه ښودلې ده. د بېلابېلو نړیوالو راپورونو له مخې، افغانستان د مطبوعاتو د ازادۍ په نړیوال شاخص کې په ۱۷۵م ځای کې دی او د طالبانو تر واکمنۍ لاندې د رسنیو او خبریالانو فعالیتونه له سختو محدودیتونو او سانسور سره مخ دي.
پخواني ولسمشر حامد کرزي ته نږدې سرچینې وایي، چې طالبانو هغه ته د ایران د پخواني رهبر علي خامنهيي د رسمي جنازې په مراسمو کې د ګډون اجازه نهده ورکړې او د پخواني ولسمشر کرزي پر ځای یو بل پخوانی افغان چارواکی د هغه د استازي په توګه تهران ته لېږل شوی دی.
د پخواني ولسمشر حامد کرزي دفتر ته نږدې سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې طالبانو د افغانستان پخواني ولسمشر حامد کرزي ته اجازه نهده ورکړې، چې په ایران کې د ایران د پخواني رهبر د جنازې په مراسمو کې ګډون وکړي، بلکې پر ځای یې د کابل پخوانی والي او د کرزي د حکومت سلاکار عبدالجبار تقوی د کرزي د استازي په توګه د دې مراسمو لپاره تهران ته استول شوی دی.
په ایران کې د دولتي رسنیو د راپورونو له مخې، د خامنهيي د جنازې رسمي مراسم د دوشنبې په سهار د چنګاښ په ۱۵مه په تهران کې پیلېږي او د بېلابېلو ښارونو په کچه د «وداع» مراسم هم پلان شوي دي. ویل کېږي، چې د هغه مړی به د چنګاښ په ۱۸مه په مشهد کې خاورو ته وسپارل شي.
د طالبانو له واک ته رسېدو وروسته پخوانی ولسمشر حامد کرزی په کابل کې پاتې شوی، خو د هغه سیاسي فعالیتونه او بهرني سفرونه له محدودیتونو سره مخ شوي دي.
له بلې خوا، طالبانو هم د ایران د پخواني رهبر د جنازې په مراسمو کې د ګډون لپاره یو لوړپوړی پلاوی تهران ته استولی چې مشري یې د ریاست الوزرا اقتصادي مرستیال عبدالغني برادر کوي. د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي هم د دې پلاوي برخه دی.
تر اوسه طالبانو په رسمي ډول د حامد کرزي د سفر د مخنیوي په اړه څه سپیناوی نهدی کړی.