د خامنه‌یي د جنازې په مراسمو کې د ګډون لپاره تر ۱۶۰۰ ډېر افغانان ایران ته رسېدلي

د اسوشیټډ پرېس د راپور له مخې، د مړینې په سند کې د مرګ اصلي لامل «د انافیلاکټیک شاک او د سالنډۍ شدید برید» ښودل شوی دی. په سند کې همداراز راغلي چې د میتامفیتامین زهرجنې نښې، د زړه ناروغي او د سګرټو کارول هم د هغه په مړینه کې اغېزمن عوامل بلل شوي دي.

د محمد نذیر پکتیاوال مړینې پراخ غبرګونونه راپارولي، ځکه نوموړي شاوخوا لس کاله په افغانستان کې د امریکا له ځانګړو ځواکونو سره دنده ترسره کړې وه. هغه په ۲۰۲۱ کال کې د افغانستان له سقوط وروسته امریکا ته ولېږدول شو، خو د نیول کېدو پر مهال یې د پناه غوښتنې دوسیه لا نه وه منل شوې.

د دوشنبې په ورځ د افغان ایواک بنسټ مشر، شان ون‌ډایور، او د امریکا د کانګرس دوو غړو د ټکساس له چارواکو وغوښتل چې د پکتیاوال د عدلي طب راپور خپور کړي. دغه راپور تر اوسه د روانو جنایي څېړنو د احتمالي اغېز له امله محرم ساتل شوی دی.

ون‌ډایور ویلي باید روښانه شي چې کومه ماده د شدید حساسیت لامل شوې، څنګه د پکتیاوال بدن ته رسېدلې او ولې د مړینې په سند کې د ټپي کېدو نېټه د هغه له نیول کېدو یوه ورځ مخکې ثبت شوې ده.

همداراز د امریکا د ډیموکرات ګوند سناتور ریچارډ بلومنټال ویلي چې د کورني امنیت له وزارت څخه به د کالبدشکافۍ د راپور د خپرولو غوښتنه وکړي. هغه ټینګار کړی چې د پکتیاوال کورنۍ حق لري د هغه د مړینې حقیقت وپېژني.

بل لور ته، د امریکا د کډوالۍ او ګمرک ادارې د پکتیاوال د نیولو دفاع کړې او ادعا یې کړې چې نوموړی مخکې د خوراکي مرستو د درغلۍ او غلا په تور نیول شوی و، خو په هېڅ یوه قضیه کې محکوم شوی نه و.

د دغې ادارې په وینا، پکتیاوال د توقیف مرکز ته د لېږد پر مهال د کومې ناروغۍ یا د درملو د حساسیت شتون رد کړی و، خو څو ساعته وروسته یې د ساه لنډۍ او د سینې درد شکایت وکړ او روغتون ته ولېږدول شو.

د ادارې د معلوماتو له مخې، د بل سهار روغتیايي کارکوونکو د هغه د ژبې پړسوب ولید، د اپي‌نېفرین ستن یې ورته وکاروله، خو شاوخوا ۴۰ دقیقې وروسته یې مړینه اعلان شوه.

خو د پکتیاوال کورنۍ د هغه په بدن کې د میتامفیتامین د شتون ادعا په کلکه ردوي. د کورنۍ وکیل او ملاتړو ویلي چې دویمه کالبدشکافي هم د وینې د نمونې د نشتوالي له امله نه ده توانېدلې دغه ادعا تایید یا رد کړي.

د پکتیاوال مېرمنې هم ویلي، د نیول کېدو پر مهال یې هڅه وکړه د خپل مېړه د سالنډۍ سپرې د کډوالۍ مامورانو ته وسپاري، خو هغوی له اخیستو انکار وکړ.

د نوموړي ورور د امریکايي چارواکو موندنې رد کړې او ویلي یې دي: «دا کومه پېښه ده؟ موږ یوازې حقیقت غواړو.»

دغه سازمان د دوشنبې په ورځ، د چنګاښ په ۱۵مه، په خپره کړې اعلامیه کې ویلي چې جاوید نیازی د روان کال د غويي په ۱۶مه د طالبانو د استخباراتو ادارې ته تر احضارېدو وروسته نیول شوی و.

د اعلامیې له مخې، سره له دې چې جاوید نیازی خوشې شوی، خو ډیری خبریالان لا هم د طالبانو په بند کې دي.

د افغانستان د رسنیو د ملاتړ سازمان د جاوید نیازي نیول، محاکمه او بند «د بشري حقونو او د رسنیو د ازادۍ د اصولو ښکاره نقض» بللی او په افغانستان کې یې د خبریالانو د دوامدارو نیونو، ګواښونو او محدودیتونو په اړه ژوره اندېښنه څرګنده کړې ده.

دغه بنسټ ټینګار کړی چې هېڅ خبریال باید یوازې د خپل مسلکي کار د ترسره کولو یا د بېلابېلو پلمو له امله له ګواښ، محاکمې او زندان سره مخ نه شي.

سازمان له طالبانو غوښتي چې ټول بندي خبریالان او د رسنیو فعالان بې‌له کوم شرطه خوشې کړي، د خبریالانو اساسي حقونو، لکه مدافع وکیل ته د لاسرسي، عادلانه محاکمې او د کاري خوندیتوب درناوی وکړي.

په اعلامیه کې همداراز له طالبانو غوښتنه شوې چې له اجباري اعترافونو او هر هغه اقدام څخه ډډه وکړي چې د بشري حقونو خلاف وي، او په افغانستان کې د رسنیو لپاره د آزاد، خوندي او خپلواک فعالیت زمینه برابره کړي.

دغه بنسټ د دوشنبې په ورځ، د چنګاښ په ۱۵مه، په ایکس پاڼه کې لیکلي چې د پولیو ضد واکسین کمپاین به د سې‌شنبې په ورځ د کندهار ښار، د هلمند ولایت مرکز لښکرګاه او د دغو دواړو ولایتونو په یو شمېر ولسوالیو کې ترسره شي.

بنسټ له ټولو کورنیو غوښتي چې خپل تر پنځو کلونو کم عمره ماشومان واکسین کړي، څو په هېواد کې د پولیو ناروغۍ د خپرېدو مخه ونیول شي.

د «له پولیو پاک افغانستان» بنسټ ټینګار کړی چې د پولیو ضد واکسین د دې ناروغۍ د بشپړ له منځه وړلو لپاره تر ټولو اغېزمنه لار ده او د کمپاین بریا د کورنیو له همکارۍ سره مستقیم تړاو لري.

له دې وړاندې د ملګرو ملتونو د ماشومانو ملاتړ صندوق (یونیسف) هم ویلي وو چې د ماشومانو ګوزڼ یا پولیو درملنه نه لري، خو د واکسین له لارې یې مخنیوی ممکن دی او هر ماشوم باید د دې ناروغۍ پر وړاندې خوندي شي.

افغانستان او پاکستان لا هم د نړۍ هغه دوه هېوادونه دي چې د پولیو ناروغي پکې په بشپړ ډول له منځه نه ده تللې، او روغتیايي ادارې په پرله‌پسې ډول د واکسین کمپاینونه د دغې ناروغۍ د محوې لپاره مهم بولي.

دا څرګندونې وروسته له هغې مطرح شوې چې د ملګرو ملتونو د پراختیايي پروګرام مشر ویلي وو، د افغانستان شاوخوا درې پر څلورمه برخه وګړي، چې نږدې ۲۹ میلیونه کسان کېږي، د خپلو لومړنیو او اساسي اړتیاوو د پوره کولو توان نه لري.

صدیقي په ایکس ټولنیزه شبکه کې په خپاره کړي پیغام کې لیکلي: «دا هم د ملایانو د حاکمیت پایله ده. د طالبانو د رژیم په پنځه کلنه واکمنۍ کې افغانستان د نړۍ له تر ټولو بېوزلو هېوادونو څخه ګرځېدلی او له ۴۰ میلیونه وګړو څخه ۲۹ میلیونه یې په فقر او بېوزلۍ کې ژوند کوي.»

هغه د طالبانو پر مشرانو هم نیوکه کړې او ویلي یې دي، په داسې حال کې چې ډېری افغانان د لوږې، بېکارۍ او اقتصادي ستونزو سره مخ دي، طالب مشران د هېواد د سرچینو او کانونو په کنټرول، اداري فساد، سوداګریزو فعالیتونو او د هوسا ژوند په تېرولو بوخت دي.

د صدیقي په وینا، د افغانستان اقتصادي وضعیت د طالبانو د واکمنۍ پر مهال په بې‌ساري ډول خراب شوی او میلیونونه افغانان د بشري مرستو پر اړتیا تکیه کوي.

دغه وزارت په یوه خبرپاڼه کې ویلي چې د نشه‌يي توکو پر وړاندې د مبارزې پولیسو په یادو څلورو ولایتونو کې په څو جلا عملیاتو کې د نشه‌يي توکو د قاچاق او پلور په تړاو ۳۰ کسان نیولي دي.

د خبرپاڼې له مخې، په دغو عملیاتو کې د نشه‌يي توکو د پروسس یوه کارخونه هم کشف او ویجاړه شوې ده.

دغه وزارت زیاتوي چې له نیول شویو کسانو څخه ۴ زره او ۵۷۸ دانې نشه‌يي ټابلیټونه، ۵۳ کیلوګرامه هغه توکي چې د شیشې د جوړولو په ترکیب کې کارېږي، او همدارنګه یو شمېر چرس، شیشه او هیروین ترلاسه شوي دي.

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت د نیول شویو کسانو د هویت او د عملیاتو د کره ځایونو په اړه نور جزییات نه دي ورکړي.