ملګري ملتونه: افغانستان د نړۍ په کچه د بې‌ځایه کېدو له ستر ناورین سره مخ دی

نوموړي زیاته کړه: «د افغانستان خلکو غوښتل، چې د خامنه‌یي د جنازې په مراسمو کې ګډون وکړي؛ نو له همدې امله افغان وګړو ته ۲۵۰۰ اووه ورځنۍ ویزې ورکړل شوې دي».

د تایباد والي وویل، تر وړمې ورځې پورې ۶۵۰ کسان او پرون هم نږدې زر کسان ایران ته داخل شوي او تمه کېږي چې پاتې کسان هم تر نن ایران ته ورسېږي. جمشیدي مشهد ښار ته د دغه افغان مېلمنو د لېږد په اړه وویل، د بهرنیو وګړو عمومي ریاست اړین تدابیر نیولي؛ څو د دغه کسانو سفر په ښه ډول ترسره شي.

هغه زیاته کړه، د پولې په دروازه کې د افغانانو د هرکلي او خدمتونو لپاره لازم ترتیبات نیول شوي. تېره ورځ د ایران د تایباد چارواکو ویلي و، په تېرو درېیو ورځو کې ۱۵۳۰ افغانان د دوغارون له لارې د ایران د پخواني مشر د جنازې په مراسمو کې د ګډون لپاره ایران ته داخل شوي او دغه شمېر به ۲۵۰۰ ته ورسېږي.

د اسوشیټډ پرېس د راپور له مخې، د مړینې په سند کې د مرګ اصلي لامل «د انافیلاکټیک شاک او د سالنډۍ شدید برید» ښودل شوی دی. په سند کې همداراز راغلي چې د میتامفیتامین زهرجنې نښې، د زړه ناروغي او د سګرټو کارول هم د هغه په مړینه کې اغېزمن عوامل بلل شوي دي.

د محمد نذیر پکتیاوال مړینې پراخ غبرګونونه راپارولي، ځکه نوموړي شاوخوا لس کاله په افغانستان کې د امریکا له ځانګړو ځواکونو سره دنده ترسره کړې وه. هغه په ۲۰۲۱ کال کې د افغانستان له سقوط وروسته امریکا ته ولېږدول شو، خو د نیول کېدو پر مهال یې د پناه غوښتنې دوسیه لا نه وه منل شوې.

د دوشنبې په ورځ د افغان ایواک بنسټ مشر، شان ون‌ډایور، او د امریکا د کانګرس دوو غړو د ټکساس له چارواکو وغوښتل چې د پکتیاوال د عدلي طب راپور خپور کړي. دغه راپور تر اوسه د روانو جنایي څېړنو د احتمالي اغېز له امله محرم ساتل شوی دی.

ون‌ډایور ویلي باید روښانه شي چې کومه ماده د شدید حساسیت لامل شوې، څنګه د پکتیاوال بدن ته رسېدلې او ولې د مړینې په سند کې د ټپي کېدو نېټه د هغه له نیول کېدو یوه ورځ مخکې ثبت شوې ده.

همداراز د امریکا د ډیموکرات ګوند سناتور ریچارډ بلومنټال ویلي چې د کورني امنیت له وزارت څخه به د کالبدشکافۍ د راپور د خپرولو غوښتنه وکړي. هغه ټینګار کړی چې د پکتیاوال کورنۍ حق لري د هغه د مړینې حقیقت وپېژني.

بل لور ته، د امریکا د کډوالۍ او ګمرک ادارې د پکتیاوال د نیولو دفاع کړې او ادعا یې کړې چې نوموړی مخکې د خوراکي مرستو د درغلۍ او غلا په تور نیول شوی و، خو په هېڅ یوه قضیه کې محکوم شوی نه و.

د دغې ادارې په وینا، پکتیاوال د توقیف مرکز ته د لېږد پر مهال د کومې ناروغۍ یا د درملو د حساسیت شتون رد کړی و، خو څو ساعته وروسته یې د ساه لنډۍ او د سینې درد شکایت وکړ او روغتون ته ولېږدول شو.

د ادارې د معلوماتو له مخې، د بل سهار روغتیايي کارکوونکو د هغه د ژبې پړسوب ولید، د اپي‌نېفرین ستن یې ورته وکاروله، خو شاوخوا ۴۰ دقیقې وروسته یې مړینه اعلان شوه.

خو د پکتیاوال کورنۍ د هغه په بدن کې د میتامفیتامین د شتون ادعا په کلکه ردوي. د کورنۍ وکیل او ملاتړو ویلي چې دویمه کالبدشکافي هم د وینې د نمونې د نشتوالي له امله نه ده توانېدلې دغه ادعا تایید یا رد کړي.

د پکتیاوال مېرمنې هم ویلي، د نیول کېدو پر مهال یې هڅه وکړه د خپل مېړه د سالنډۍ سپرې د کډوالۍ مامورانو ته وسپاري، خو هغوی له اخیستو انکار وکړ.

د نوموړي ورور د امریکايي چارواکو موندنې رد کړې او ویلي یې دي: «دا کومه پېښه ده؟ موږ یوازې حقیقت غواړو.»

دغه سازمان د دوشنبې په ورځ، د چنګاښ په ۱۵مه، په خپره کړې اعلامیه کې ویلي چې جاوید نیازی د روان کال د غويي په ۱۶مه د طالبانو د استخباراتو ادارې ته تر احضارېدو وروسته نیول شوی و.

د اعلامیې له مخې، سره له دې چې جاوید نیازی خوشې شوی، خو ډیری خبریالان لا هم د طالبانو په بند کې دي.

د افغانستان د رسنیو د ملاتړ سازمان د جاوید نیازي نیول، محاکمه او بند «د بشري حقونو او د رسنیو د ازادۍ د اصولو ښکاره نقض» بللی او په افغانستان کې یې د خبریالانو د دوامدارو نیونو، ګواښونو او محدودیتونو په اړه ژوره اندېښنه څرګنده کړې ده.

دغه بنسټ ټینګار کړی چې هېڅ خبریال باید یوازې د خپل مسلکي کار د ترسره کولو یا د بېلابېلو پلمو له امله له ګواښ، محاکمې او زندان سره مخ نه شي.

سازمان له طالبانو غوښتي چې ټول بندي خبریالان او د رسنیو فعالان بې‌له کوم شرطه خوشې کړي، د خبریالانو اساسي حقونو، لکه مدافع وکیل ته د لاسرسي، عادلانه محاکمې او د کاري خوندیتوب درناوی وکړي.

په اعلامیه کې همداراز له طالبانو غوښتنه شوې چې له اجباري اعترافونو او هر هغه اقدام څخه ډډه وکړي چې د بشري حقونو خلاف وي، او په افغانستان کې د رسنیو لپاره د آزاد، خوندي او خپلواک فعالیت زمینه برابره کړي.

دغه بنسټ د دوشنبې په ورځ، د چنګاښ په ۱۵مه، په ایکس پاڼه کې لیکلي چې د پولیو ضد واکسین کمپاین به د سې‌شنبې په ورځ د کندهار ښار، د هلمند ولایت مرکز لښکرګاه او د دغو دواړو ولایتونو په یو شمېر ولسوالیو کې ترسره شي.

بنسټ له ټولو کورنیو غوښتي چې خپل تر پنځو کلونو کم عمره ماشومان واکسین کړي، څو په هېواد کې د پولیو ناروغۍ د خپرېدو مخه ونیول شي.

د «له پولیو پاک افغانستان» بنسټ ټینګار کړی چې د پولیو ضد واکسین د دې ناروغۍ د بشپړ له منځه وړلو لپاره تر ټولو اغېزمنه لار ده او د کمپاین بریا د کورنیو له همکارۍ سره مستقیم تړاو لري.

له دې وړاندې د ملګرو ملتونو د ماشومانو ملاتړ صندوق (یونیسف) هم ویلي وو چې د ماشومانو ګوزڼ یا پولیو درملنه نه لري، خو د واکسین له لارې یې مخنیوی ممکن دی او هر ماشوم باید د دې ناروغۍ پر وړاندې خوندي شي.

افغانستان او پاکستان لا هم د نړۍ هغه دوه هېوادونه دي چې د پولیو ناروغي پکې په بشپړ ډول له منځه نه ده تللې، او روغتیايي ادارې په پرله‌پسې ډول د واکسین کمپاینونه د دغې ناروغۍ د محوې لپاره مهم بولي.

دا څرګندونې وروسته له هغې مطرح شوې چې د ملګرو ملتونو د پراختیايي پروګرام مشر ویلي وو، د افغانستان شاوخوا درې پر څلورمه برخه وګړي، چې نږدې ۲۹ میلیونه کسان کېږي، د خپلو لومړنیو او اساسي اړتیاوو د پوره کولو توان نه لري.

صدیقي په ایکس ټولنیزه شبکه کې په خپاره کړي پیغام کې لیکلي: «دا هم د ملایانو د حاکمیت پایله ده. د طالبانو د رژیم په پنځه کلنه واکمنۍ کې افغانستان د نړۍ له تر ټولو بېوزلو هېوادونو څخه ګرځېدلی او له ۴۰ میلیونه وګړو څخه ۲۹ میلیونه یې په فقر او بېوزلۍ کې ژوند کوي.»

هغه د طالبانو پر مشرانو هم نیوکه کړې او ویلي یې دي، په داسې حال کې چې ډېری افغانان د لوږې، بېکارۍ او اقتصادي ستونزو سره مخ دي، طالب مشران د هېواد د سرچینو او کانونو په کنټرول، اداري فساد، سوداګریزو فعالیتونو او د هوسا ژوند په تېرولو بوخت دي.

د صدیقي په وینا، د افغانستان اقتصادي وضعیت د طالبانو د واکمنۍ پر مهال په بې‌ساري ډول خراب شوی او میلیونونه افغانان د بشري مرستو پر اړتیا تکیه کوي.