د برېښنا په اړه د طالبانو د ژمنو خلاف؛ افغانستان کې د برېښنا پرچاوۍ د خلکو ژوند ټکنی کړی

دغه رسنیز دفتر د سې‌شنبې په ورځ (د چنګاښ ۱۶مه) په یوې خبرپاڼه کې ویلي: «په یاد پلان کې له کورنیو سرچینو لکه اوبو، لمر، باد او ډبرو سکرو څخه د برېښنا تولید ۲۵ پروژې، د برېښنا لېږد مزي غځولو ۱۳ نیمګړې او ۲۳ پلان شوې پروژې، د سب‌سټېشنونو جوړولو ۲۱ نیمګړې او ۲۱ پلان شوې پروژې او د برېښنا توزیع ۳۴ پلان شوې پروژې په پام کې نیول شوې دي».

خبرپاڼه زیاتوي، چې د دغه پروژو د چارو په بشپړېدو سره به د انرژۍ په سکټور کې د پام وړ پراختیا رامنځته او پر وارداتي برېښنا به تکیه هم راکمه شي. طالبانو هیله ښودلې، چې له دې سره به د ځان بسیاینې او د انرژۍ خوندیتوب پر بنسټ ټاکل شويو موخو ته ورسېږي.

افغانستان اوس‌مهال خپله ټوله تکیه له ازبکستان، ترکمنستان او تاجکستان څخه په وارداتي برېښنا لري. د دغه برېښنا لګښتونه هم د پام وړ لوړ دي‌ او طالبانو په وار، وار د خپلې واکمنۍ له پیل راهیسې ژمنه کړې، چې په کور دننه د تولیدي برېښنا د ډېروالي لپاره هڅه کوي؛ خو په عملي ډول کوم اقدام نه تر سترګو کېږي.

یاد وزارت د سې‌شنبې په ورځ (د چنګاښ ۱۶مه) په یوې خبرپاڼه کې ویلي، چې تېرکال یې ۱۸۱ غلا شوي وسایط هم کشف او بېرته ترلاسه کړي دي. په خبرپاڼه کې راغلي: «د اداري پړاوونو په کمولو او ډیجیټل کولو سره هېوادوالو ته ګڼې اسانتیاوې برابرې شوې او پر لویو لارو د ترافیکي پېښو د مخنیوي لپاره ۲۴ ساعته څارنه روانه ده».

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت زیاته کړې، چې په مرکز او ولایتونو کې د ترافیکي نظم د لا ښه‌والي لپاره د واټ جلا کوونکو نښو د نصب او د ۱۲۰زره متره مربع سړکونو د خط اچونې رغنده پروژې پلي شوې دي.

دا په داسې حال کې ده، چې په افغانستان کې هرکال سلګونه کسان د ترافیکي پېښو له امله مري او زرګونه نور ټپیان کېږي. ډېری موټر چلوونکي او پر لویو لارو تلونکي مساپر د سړکونو خراب وضعیت، د ترافیکي قوانینو نه مراعت، د موټر چلوونکو بې‌احتیاطي، چټک او خطرناکه مزل، د وسایطو تخنیکي نیمګړتیاوې او په غرنیو لارو کې د خوندیتوب اسانتیاوو نشتوالی د دغه پېښو له مهمو لاملونو ګڼي.

د ملګرو ملتونو پراختیايي پروګرام (UNDP) ویلي، چې په کابل کې یې د «چلنج فنډ» او د «سیسیها» پروژې له لارې ۲۰ ښځې د لمریزې برېښنا د تخنیکرانو په توګه روزلې دي. د دغه پروګرام له مخې؛ دغو ښځو د لمریزو برېښنايي سیستمونو د نصب، ساتنې او بیا کارونې عملي مهارتونه زده‌ کړي او اوس د روغتیا او زده‌کړو له ۵۰ څخه د ډېرو مرکزونو د لمریزې برېښنا د سیستمونو د تخنیکي ملاتړ چارې ترسره کوي.

ملګرو ملتونو ویلي، دغه نوښت داسې مهال ترسره کېږي چې په افغانستان کې د ښځو پر زده‌کړو، کار او ټولنیز ژوند ګڼ محدودیتونه لګېدلي. د دغه سازمان په وینا؛ د ښځو د مهارتونو پراختیا او د کار زمینې برابرول د هېواد د اقتصادي ودې او دوامداره پرمختګ لپاره مهم دي.

د یادې ادارې په باور؛ د ښځو ګډون کولای شي د افغانستان د انرژۍ سکټور پیاوړی کړي او د یو ټول‌ګډونه او دوامداره راتلونکې لپاره زمینه برابره کړي. دغه اداره وايي، چې د انرژۍ په برخه کې به د ښځو د ملاتړ پروګرامونو ته دوام ورکړي.

دا په داسې حال کې ده، چې د ملګرو ملتونو د پراختیایي موسسې وروستی راپور ښیي چې د دغه پروګرام د ټولنیز ـ اقتصادي ارزونې له مخې ۷۴ سلنه افغانان لا هم د ژوند د لومړنیو اړتیاوو د پوره کولو له ستونزې سره مخ دي.

راپور وايي، کمزوری اقتصاد، د ۲.۷ میلیونه افغان کډوالو بېرته راستنېدل، د اقلیمي بدلونونو زیاتېدونکې اغېزې او د ښځو د ونډې کمېدل د خلکو پر معیشت او اساسي خدمتونو فشارونه لا زیات کړي دي.

بلخوا د ملګرو ملتونو پراختیايي پروګرام ویلي، چې د ۲۰۲۵کال تر پایه د افغانستان اقتصادي او ټولنیز وضعیت لاهم نازک او له ستونزو سره مخ دی او پر ښځو او نجونو لګېدلي محدودیتونه زیات شوي دي.

په راپور کې ویل شوي، چې د طالبانو له‌خوا د ښځو د زده‌کړو، کار، روغتیايي خدمتونو او ټولنیز حضور په برخو کې لګېدلي محدودیتونه د افغانستان د دوامدار پرمختګ پر وړاندې تر ټولو ستر خنډ ګڼل کېږي.

د پولیسو په وینا؛ د نیول شویو کسانو په ډله کې د افغان تابعیت (اې‌سي‌سي) کارت لرونکي هم شامل دي، چې له دغه پنډغالو به په مستقیم ډول افغانستان ته ستانه کړای شي. پولیسو زیاته کړې، چې د دغه کسانو د کورنۍ غړي به هم له دوی سره یوځای ونیول شي او لنډمهاله پنډغالو ته به ولېږدول شي.
دا په داسې حال کې ده، چې د پاکستان په بېلابېلو برخو کې هره ورځ سلګونه افغان کډوال نیول کېږي او د تورخم او چمن له لارو بېرته افغانستان ته ستنول کېږي.

د لنډي کوتل د مرستیال ولسوال دفتر ویلي، تېره ورځ له حمزه بابا پنډغالي څخه ۳۳۵ افغان کورنۍ چې ټولټال ۱۱۳۱ کسان کېږي؛ د تورخم له لارې افغانستان ته په جبري توګه ستنې کړای شوې دي.

د ځایي چارواکو په وینا؛ یادې کورنۍ تر دې وړاندې د خیبر پښتونخوا په بېلابېلو ولسوالیو او د پاکستان په نورو ښارونو کې مېشتې وې.

 د یاد پروګرام د راپور له مخې؛ د څلورو لسیزو جګړې، د ۲.۷ مېلیونه کډوالو بېرته ستنېدل، د اقلیمي بدلونونو اغېزې، کمزوری اقتصاد او په ټولنه کې د ښځو د ونډې کمېدو د خلکو پر ژوند او عامه خدمتونو فشارونه لازیات کړي دي.

د ملګرو ملتونو د پراختیايي پروګرام مشر الکساندر ډي کرو چې د کډوالو د عالي کمېشنر برهم صالح په ملتیا یې افغانستان ته سفر کړی ویلي، چې افغانستان هم‌مهاله له بېلابېلو ناورینونو سره مخ دی.
نوموړي زیاته کړې، د دغه سفر موخه د بېرته راستنو شویو کډوالو، کوربه ټولنو، شریکانو او سیمه‌ییزو چارواکو سره لیدنه او د خلکو د ځان‌بساینې او بیارغونې لپاره د ګډ ملاتړ څرګندول دي.

د راپور له مخې؛ یوازې په تېر یوه کال کې زلزلو د زرګونه کورنیو کورونه او د عاید سرچینې له‌منځه وړې او فقر لاهم د دغه هېواد د ډېرو خلکو د ژوند تر ټولو ستره ستونزه ده. د الکساندر دي کرو په وینا؛ له هرو څلورو افغانانو درې یې یعنې ۲۹مېلیونه کسان د لومړنیو اړتیاوو د پوره کولو توان نه‌لري.
دغه سازمان ټینګار کړی، چې له بې‌ځایه شویو او کوربه ټولنو سره د مرستو لړۍ روانه ده؛ څو هغوی له بېرته ستنېدو وروسته د دوامداره بیارغونې فرصت ترلاسه کړي. د ملګرو ملتونو پلاوي د خپل سفر پرمهال د ننګرهار جلال‌اباد ښار او زلزله‌ځپلو سیمو هم لیدنه کړې.