برېتانیا کې د رواني اختلال لرونکو ځوانانو شمېر په بې‌ساري توګه زیات شوی

د یاد بنسټ په وینا؛ ماشومانو ته به د ګوزڼ واکسین د څاڅکو او زرقي دواړو لارو تطبیق شي، څو د هغوی د بدن معافیتي سیستم پیاوړی او د پولیو ویروس د خپرېدو مخه ونیول شي.

تر دې وړاندې د ملګرو ملتونو د ماشومانو ملاتړ صندوق (یونېسف) هم ویلي و، چې د پولیو ناروغي درملنه نه‌لري؛ خو د واکسین له لارې یې مخنیوی شونی دی. یونېسف ټینګار کړی، چې هر ماشوم باید د یادې ناروغۍ پر وړاندې واکسین او خوندي شي.

افغانستان او پاکستان لاهم د نړۍ هغه دوه هېوادونه دي، چې پولیو په‌کې په بشپړ ډول له‌منځه نه‌ده تللې. روغتیايي ادارې د دغه ناروغۍ د محوې لپاره د واکسین پرله‌پسې کمپاینونه اړین او اغېزمن بولي.

هغه د چهارشنبې په ورځ، د چنګاښ په ۱۷مه، په ایکس خواله رسنۍ کې لیکلي چې د کندهار ولایت د سفر پر مهال یې له هغو ماشومانو او کورنیو سره لیدلي چې د پولیو د واکسین په پروګرامونو کې یې ګډون کړی دی.

هغه ویلي، هر هغه ماشوم چې د پولیو واکسین ترلاسه کوي، افغانستان یو ګام د پولیو له ناروغۍ پاک راتلونکي ته نږدې کوي او د دې ناروغۍ د خپرېدو په مخنیوي کې مهم رول لري.

د یونیسف استازي همداراز د پولیو د له منځه وړلو د نړیوال نوښت له شریکانو مننه کړې چې په افغانستان کې یې د واکسیناسیون له پروګرامونو ملاتړ کړی او د دغو همکاریو پر دوام یې ټینګار کړی دی.

یونیسف یو ځل بیا ټینګار کړی چې د افغانستان ټولو ماشومانو ته د پولیو واکسین رسول خورا مهم دي او غوښتنه یې کړې چې د ماشومانو د ګوزڼ ناروغۍ د بیا خپرېدو د مخنیوي لپاره دې روانې هڅې دوام ومومي.

د دغه بورډ مشرې، حنان بلخي، په ایکس خواله رسنۍ کې لیکلي چې د کابل او کندهار د سفر پر مهال یې د روغتیايي کارکوونکو هڅې له نږدې لیدلې دي. د هغې په وینا، دغه کارکوونکي د سختو بشري او محدودو امکاناتو سربېره، د افغانستان ماشومانو ته حیاتي روغتیايي خدمات وړاندې کوي.

بلخي ویلي، په دغو ناستو کې د پولیو ویروس د بشپړ مهار لپاره پر بېړنیو اقداماتو خبرې شوې دي، څو ډاډ ترلاسه شي چې هر ماشوم ته د پولیو واکسین رسېږي، د ناروغۍ د څارنې سیستم پیاوړی کېږي او د لومړنیو روغتیايي خدماتو په چوکاټ کې د ماشومانو د منظم او دوره‌يي واکسین پروګرام لا غښتلی شي.

هغې زیاته کړې چې د پولیو تر څنګ، په لرې پرتو سیمو کې د بنسټیزو روغتیايي خدمتونو د پراختیا او د افغانستان د روغتیايي نظام د مهمو لومړیتوبونو په اړه هم هر اړخیزې خبرې ترسره شوې دي.

د پولیو د څارنې د نړیوال بورډ مشرې ټینګار کړی چې د دغو حیاتي بشري پروګرامونو دوام د نړیوالو مرستندویانو پر دوامداره مالي ملاتړ پورې تړلی دی.

بلخي ویلي، د دوی هڅې به دوام ولري څو بشري مرستې په شفاف او اغېزناک ډول اړمنو خلکو ته ورسېږي. هغې زیاته کړې چې د افغانستان پر روغتیايي نظام پانګونه نه یوازې د پولیو د له منځه وړلو لپاره مهمه ده، بلکې د سیمې د روغتیايي امنیت د خوندي ساتلو او میلیونونو خلکو ته د اړینو روغتیايي خدمتونو د دوام لپاره هم حیاتي ارزښت لري.

دغه بنسټ د دوشنبې په ورځ، د چنګاښ په ۱۵مه، په ایکس پاڼه کې لیکلي چې د پولیو ضد واکسین کمپاین به د سې‌شنبې په ورځ د کندهار ښار، د هلمند ولایت مرکز لښکرګاه او د دغو دواړو ولایتونو په یو شمېر ولسوالیو کې ترسره شي.

بنسټ له ټولو کورنیو غوښتي چې خپل تر پنځو کلونو کم عمره ماشومان واکسین کړي، څو په هېواد کې د پولیو ناروغۍ د خپرېدو مخه ونیول شي.

د «له پولیو پاک افغانستان» بنسټ ټینګار کړی چې د پولیو ضد واکسین د دې ناروغۍ د بشپړ له منځه وړلو لپاره تر ټولو اغېزمنه لار ده او د کمپاین بریا د کورنیو له همکارۍ سره مستقیم تړاو لري.

له دې وړاندې د ملګرو ملتونو د ماشومانو ملاتړ صندوق (یونیسف) هم ویلي وو چې د ماشومانو ګوزڼ یا پولیو درملنه نه لري، خو د واکسین له لارې یې مخنیوی ممکن دی او هر ماشوم باید د دې ناروغۍ پر وړاندې خوندي شي.

افغانستان او پاکستان لا هم د نړۍ هغه دوه هېوادونه دي چې د پولیو ناروغي پکې په بشپړ ډول له منځه نه ده تللې، او روغتیايي ادارې په پرله‌پسې ډول د واکسین کمپاینونه د دغې ناروغۍ د محوې لپاره مهم بولي.

د یاد سازمان د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي د پای ته رسولو برخې مشرې، کالیوپي مېنګیرو، ویلي چې د مصنوعي ځیرکتیا له لارې د ښځو او نجونو جعلي انځورونه، جنسي بڼه لرونکي غیرحقیقي عکسونه او ایموجي، همدارنګه نور جعلي او زیانمنونکې محتوا په ډېرې اسانۍ، چټکۍ او ټیټ لګښت تولیدېدای شي، چې د ښځو د سپکاوي او ځورونې خطر زیاتوي.

د ملګرو ملتونو د ښځو څانګې دغې چارواکې له ټکنالوژۍ جوړوونکو، پالیسۍ جوړوونکو او کاروونکو غوښتي چې د مصنوعي ځیرکتیا د پراختیا او کارونې پر مهال د ښځو او نجونو امنیت، محرمیت او اساسي حقونه په لومړیتوب کې وساتي.

په همدې حال کې، د ملګرو ملتونو د ماشومانو د ملاتړ صندوق (یونیسف) هم خبرداری ورکړی چې میلیونونه ماشومان لا دمخه له مصنوعي ځیرکتیا څخه د زده کړې، د ستونزو د حل او د مشورو ترلاسه کولو لپاره ګټه اخلي، خو د دوی د خونديتوب لپاره موجود تدابیر د دې چټک پرمختګ سره سمون نه لري.

د یونیسف د معلوماتو له مخې، لږ تر لږه ۲۰ میلیونه ماشومان په لسو هېوادونو کې مصنوعي ځیرکتیا کاروي او د دې ټکنالوژۍ د کارونې کچه د لویانو په پرتله څه باندې درې برابره په چټکۍ سره لوړه شوې ده.

دغه څرګندونې د راتلونکې اوونۍ په ژنیو کې د مصنوعي ځیرکتیا په اړه د نړیوالې غونډې څخه مخکې شوې دي. د ملګرو ملتونو بنسټونه ټینګار کوي چې د مصنوعي ځیرکتیا لپاره باید د خوړو، لوبو او موټرو په څېر د خوندیتوب او تنظیم روښانه مقررات رامنځته شي، څو د دې ټکنالوژۍ ګټې خوندي او احتمالي زیانونه یې محدود شي.