د امریکا مرکزي قوماندانۍ (سېنټکام) د ایران د سپاه پاسداران د سمندري ځواکونو د قوماندان هغه ادعا رد کړې چې ګواکې د هرمز تنګی د سپاه پاسداران تر کنټرول لاندې دی او هره امریکايي جنګي بېړۍ چې دغه تنګي ته نږدې شي، ډوبه به کړل شي.
سېنټکام پر ایکس خواله رسنۍ په یوه خپاره کړي بیان کې ویلي چې د هرمز تنګي کنټرول د امریکايي ځواکونو او د هغوی د سیمهییزو متحدانو په لاس کې دی.
د امریکا مرکزي قوماندانۍ د سپاه پاسداران د سمندري ځواکونو د قوماندان د څرګندونو په غبرګون کې لیکلي: «د سپاه پاسداران د سمندري ځواکونو قوماندان سمندري ځواک نه لري».
سېنټکام ټینګار کړی چې امریکايي ځواکونه او سیمهییز شریکان یې په څرګنده توګه د هرمز تنګي کنټرول په لاس کې لري.
د دغې قوماندانۍ په وینا، امریکايي ځواکونو د دوشنبې په ورځ د فارس خلیج له هېوادونو سره مرسته کړې چې له ۱۹ میلیونو بېرلو څخه ډېر خام تېل د هرمز تنګي له لارې ولېږدوي.
دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي چې د هرمز تنګي د کنټرول په اړه د امریکا او ایران د پوځي چارواکو ادعاوې له یو بل سره په ټکر کې دي.
هرمز تنګی د نړۍ له مهمو سمندري سوداګریزو لارو څخه دی چې د فارس خلیج د هېوادونو د تېلو د صادراتو لویه برخه ترې تېرېږي. په دغه تنګي کې هر ډول پوځي کړکېچ د نړیوالې انرژۍ پر بازارونو او سمندري سوداګرۍ اغېز لرلای شي.
واتیکان د سېشنبې په ورځ اعلان وکړ چې ډاکټرانو د نړۍ د کاتولیکانو د ۷۱ کلن مشر پاپ لېو د سږو سرطان تایید کړی دی. ډاکټرانو د ایټالیا د پلازمېنې روم په یوه روغتون کې د جراحۍ پر مهال د پاپ د ښي سږي لاندینۍ برخه لرې کړې ده.
د واتیکان په وینا، دغه عملیات بریالي وو او کومه ستونزه پکې نه ده رامنځته شوې.
د رویټرز خبري اژانس د راپور له مخې، ډاکټرانو په وروستیو طبي معایناتو کې د پاپ په سږو کې یوه غوټه موندلې وه او نوموړی د سېشنبې په ورځ د جراحۍ لپاره روغتون ته ولېږدول شو.
واتیکان د پاپ د روغتیا په اړه په یوه خپاره کړي راپور کې ویلي چې د جراحۍ پر مهال د سږو د نسج د لابراتواري ازموینې پایلې د هغه د «سږو اډینوکارسینوما» ناروغي تاییدوي. دا د سږو د سرطان له تر ټولو عامو ډولونو څخه یوه ده.
په روم کې د جېمېلي روغتون د سینې د جراحۍ څانګې مشر، سټېفانو مارګارېتورا، ویلي چې ډاکټرانو د ناروغۍ د درملنې لپاره د کمرې په مرسته د جراحۍ له لارې د پاپ د ښي سږي لاندینۍ برخه لرې کړې ده.
د واتیکان په وینا، دغه عملیات شاوخوا ۹۰ دقیقې وخت ونیو او پرته له کومې ستونزې پای ته ورسېدل. پاپ له جراحۍ وروسته بېرته په هوش راغلی او اوس د روغتون په خپله خونه کې استراحت کوي.
تمه ده چې د نړۍ د کاتولیکانو مشر به شاوخوا یوه اوونۍ په روغتون کې پاتې شي. د هغه ټولې عامه غونډې او پروګرامونه هم د اکتوبر تر ۲۰مې نېټې پورې لغوه شوي دي.
پاپ لېو د ۲۰۲۵ کال په مې میاشت کې، د پاپ فرانسیس تر مړینې وروسته، د کاتولیکې کلیسا د مشر په توګه وټاکل شو. نوموړی د امریکا لومړنی پاپ دی. هغه تر دې مقام ته تر رسېدو وړاندې د ډېرو کلونو لپاره د پېرو په هېواد کې د کشیش او اسقف په توګه دنده ترسره کړې وه.
پاپ لېو د خپل مخکیني مشر، پاپ فرانسیس، برعکس تر اوسه کومه جدي او پېژندل شوې روغتیايي ستونزه نه لرله. هغه ورزش، په ځانګړې توګه ټینس، خوښوي او د رویټرز د راپور له مخې، داسې راپورونه نشته چې نوموړي دې د سګرټو څکولو سابقه لرلې وي.
د نړۍ د کاتولیکانو پخوانی مشر، پاپ فرانسیس، د خپل ژوند په وروستیو کلونو کې څو ځله په روغتون کې بستر شوی و او بالاخره د ۲۰۲۵ کال په اپرېل میاشت کې د ۸۸ کلونو په عمر ومړ.
ټاکل شوې ده چې پاپ لېو د نومبر له شپږمې تر اوولسمې نېټې پورې د ۱۱ ورځني سفر په ترڅ کې یوروګوای، ارجنټاین او پېرو ته ولاړ شي. خو لا څرګنده نه ده چې د هغه وروستۍ ناروغي او جراحي به پر دغه سفر څه اغېز ولري.
د کاتولیکې کلیسا مشر په ټوله نړۍ کې د شاوخوا ۱.۴ میلیارده کاتولیکانو تر ټولو لوړ مذهبي مرجع ګڼل کېږي. د واتیکان په اداري جوړښت کې د پاپ د ناروغۍ پر مهال د هغه د لنډمهاله ځایناستي لپاره کوم ځانګړی مقام نشته. په داسې حالت کې د واتیکان اداري چارې روانې وي، خو هغه پرېکړې چې د پاپ شخصي تایید ته اړتیا لري، ځنډول کېږي.
د پاپ لېو اصلي نوم رابرټ پریووست دی. هغه په ۱۹۵۵ کال کې د امریکا د شیکاګو په ښار کې زېږېدلی دی. نوموړی په ۱۹۸۵ کال کې، هغه مهال چې په پېرو کې یو ځوان کشیش و، د ټایفایډ په ناروغۍ اخته شو او د یوې مودې لپاره په روغتون کې بستر و.
هغه وروسته په یوه مرکه کې ویلي وو چې د دغې ناروغۍ درد دومره سخت و چې له خدایه یې غوښتي وو، ژوند یې پای ته ورسوي. خو له ناروغۍ څخه خپل ژوندي پاتې کېدل یې د دې نښه بللې وه چې لا هم په نړۍ کې د ترسره کولو لپاره یو ماموریت لري.
پاکستان د پور اخیستونکو هېوادونو د ډلې، چې د «پور اخیستونکو هېوادونو پلاتفورم یادېږي، د حاکمې شورا مشر ټاکل شوی دی. د پاکستان د بهرنیو پورونو اندازه نږدې ۸۷ میلیارده امریکایي ډالرو ته رسېږي.
د پاکستان مالیې وزارت په ټولنیزه شبکه ایکس کې ویلي، چې د دغې غونډې په ترڅ کې د پاکستان د مالیې وزیر سناتور محمد اورنګزیب د پور اخیستونکو هېوادونو د پلاتفورم د حاکمې شورا مشري ومنله.
نوموړي په دې تړاو وویل چې دغه پلاتفورم باید د ګډې زدهکړې او تخنیکي همکارۍ د پیاوړتیا وسیله وي.
د پاکستان د مالیې وزارت په وینا، محمد اورنګزیب د ۲۰۲۶–۲۰۲۷ کلونو لپاره د دغه پلاتفورم په چوکاټ کې د پاکستان لومړیتوبونه هم بیان کړل. هغه د پورونو د مدیریت د کړنلارو پر پیاوړتیا، د اصلاحاتو په برخه کې د تجربو پر تبادلې او د پراختیایي پروژو لپاره د تمویل د نویو لارو پر موندلو ټینګار کړی دی.
د پاکستان د مالیې وزیر وویل چې پور باید د پرمختګ پر وړاندې د خنډ پر ځای د پرمختګ وسیله وي.
د ملګرو ملتونو د سوداګرۍ او پراختیا ادارې هم د پور اخیستونکو هېوادونو د پلاتفورم د حاکمې شورا د لومړۍ غونډې په اړه معلومات خپاره کړي دي.
د دغې ادارې د اعلامیې له مخې، دغه غونډه د اکتوبر په ۱۲مه وشوه، چې د مخ پر ودې هېوادونو د مالیې وزیرانو، د مرکزي بانکونو د رییسانو او لوړپوړو چارواکو په ګډون جوړه شوې وه.
د ۲۰۲۶ کال د اګست تر پایه د پاکستان د فدرالي حکومت ټول پورونه ۸۲ زره او ۹۵۳ میلیارده پاکستاني روپیو ته رسېدلي وو. دا اندازه د ۲۰۲۵ کال د اګست په پای کې ۷۷ زره او ۴۵۸ میلیارده روپۍ وه.
په دې ټولیز پور کې کورني او بهرني پورونه دواړه شامل دي. د راپورونو له مخې، د پاکستان د بهرنیو پورونو اندازه نږدې ۸۷ میلیارده امریکایي ډالرو ته رسېږي.
د پاکستان د دولتي بانک د شمېرو له مخې، د اوږدې مودې په بهرنیو پورونو کې د پاریس کلب د غړو هېوادونو ۵،۲ میلیارده ډالره، د نړیوالو مالي بنسټونو ۴۳،۵ میلیارده ډالره او له بېلابېلو هېوادونو څخه اخیستل شوي ۱۴ میلیارده ډالره پورونه شامل دي.
سربېره پر دې، پاکستان له نورو مالي بانډونو هم شاوخوا ۶ میلیارده ډالره ترلاسه کړي دي.
د ملګرو ملتونو د سوداګرۍ او پراختیا ادارې په وینا، د پور اخیستونکو هېوادونو پلاتفورم یو نړیوال فورم دی چې موخه یې مخ پر ودې هېوادونو ته د پورونو او مالي ستونزو په اړه د ګډې زدهکړې، د تجربو د تبادلې او تخنیکي همکارۍ فرصت برابرول دي.
دغه پلاتفورم د ۲۰۲۶ کال د اپرېل په ۱۵مه د امریکا په پلازمېنه واشنګټن ډي سي کې پرانیستل شو. د هغه مهال په اعلامیه کې مصر د پلاتفورم د لنډمهالي مشر په توګه ټاکل شوی و.
سعودي عربستان وايي، د دوشنبې په ورځ یو ځل بیا د توغندیو او بېپیلوټه الوتکو د بریدونو له ګواښ سره مخ شوی او د ریاض هوايي ډګر به تر بلې خبرتیا پورې تړلی پاتې شي. دا په داسې حال کې ده چې د شنبې په ورځ د دغه هوايي ډګر پر یوه ترمینل توغندیز برید وشو، چې یمني یاغیانو یې مسولیت منلی و.
رویټرز خبري اژانس د دوشنبې په ورځ راپور ورکړی چې د سعودي په مشرۍ ایتلاف، چې په یمن کې د حکومت له ځواکونو ملاتړ کوي، د توغندیو او بېپیلوټه الوتکو د راتلونکو بریدونو خبر ورکړی، خو تر اوسه روښانه نه ده چې دغه بریدونه شنډ شوي که نه.
د راپور له مخې، حوثیانو له تېرې اوونۍ راهیسې د سعودي پر هوايي ډګرونو او د تېلو پر تاسیساتو بریدونه زیات کړي دي. دغه بریدونه د امریکا او ایران ترمنځ د پراخې سیمهییزې جګړې د پراخېدو په ترڅ کې شوي او د سعودي د هوايي حریم ځینې برخې یې تړلې دي. په ریاض کې د الوتنو د ځنډېدو له امله د سعودي پلازمېنې پر اسمان هم د الوتکو تګ راتګ د پام وړ کم شوی دی.
سعودي عربستان اوس یو پېچلی امنیتي وضعیت تجربه کوي؛ ځکه یې په بابالمندب تنګي کې د حوثیانو د پرمختګ د مخنیوي او له دې مهمې سمندري لارې څخه د تېلو د لېږد د خوندي کولو لپاره یو ځل بیا د یمن په کورنۍ جګړه کې پوځي ښکېلتیا زیاته کړې ده. د یمن پوځي سرچینې وايي، د سعودي په ملاتړ ځواکونو په ځینو سیمو کې پرمختګ کړی، خو په نورو جبهو کې لا هم له ستونزو سره مخ دي او د حوثیانو پر وړاندې د فشار پایلې ښايي وخت ونیسي.
په همدې حال کې، د سعودي سیمهییز سیال ایران د حوثیانو او سعودي عربستان ترمنځ د منځګړیتوب وړاندیز کړی دی. د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند اسماعیل بقایي د دوشنبې په ورځ ویلي: «موږ څو ځله چمتووالی ښودلی چې د ښکېلو لورو ترمنځ د خبرو اترو په اسانه کولو کې مرسته وکړو.»
متحده عربي امارات د خلیجي هېوادونو د ګډ امنیت غوښتنه کوي
متحده عربي اماراتو د دوشنبې په ورځ د سعودي پر ضد د بریدونو په غبرګون کې د خلیجي هېوادونو ترمنځ د ګډو امنیتي او دفاعي اقداماتو د بیا پیل غوښتنه وکړه.
د اماراتو د ولسمشر سلاکار انور قرقاش ویلي، پر سعودي بریدونه د ټولو خلیجي هېوادونو امنیت زیانمنوي. هغه زیاته کړې چې د خلیج د ګډ امنیت له پامه غورځول «نور یې زړور کړي چې د سیمې پر هېوادونو له خپلو حدودو واوړي».
سعودي عربستان او متحده عربي امارات د کلونو لپاره په یمن کې متحدان وو، خو د یمن د حکومت په ملاتړ پوځي ایتلاف کې یې د بېلابېلو ډلو ملاتړ کاوه او تېر ژمی یې اړیکې ترینګلې شوې.
د سعودي د انرژۍ وزیر شهزاده عبدالعزیز بن سلمان بیا په یوه کنفرانس کې ویلي چې هېواد یې د اقتصادي پراختیا د موخو لپاره د پانګونې راجلبولو ته ژمن پاتې کېږي. هغه زیاته کړې: «زموږ د انرژۍ د نظام او صنعتي وړتیا پراختیا دوام لري.»
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د شنبې په ورځ ویلي وو چې واشنګټن له حوثیانو سره پر بریدونو کې له سعودي عربستان سره د یوځای کېدو احتمال ارزوي، خو تر اوسه د امریکا له لوري د پوځي اقدام نښه نه ده څرګنده شوې.
حوثیانو، سره له دې چې د سعودي هوايي بریدونه پرې زیات شوي، د دغه هېواد پر مهمو تاسیساتو د بریدونو د درولو نښه نه ده ښودلې. دوی ګواښ کړی چې هوايي ډګرونه، هوايي حریم او د تېلو تاسیسات به په نښه کړي؛ هغه تاسیسات چې د سعودي د اقتصاد او پراختیايي پلانونو مهمه برخه جوړوي.
د هند پولیسو په نوي ډیلي کې د دغه هېواد د ټاکنو د کمېسیون د مشر پر ضد د پیل شویو پراخو لاریونو د مخنیوي په موخه د زرګونو امنیتي ځواکونه د ځای پر ځای کولو ترڅنګ لسګونه لاریونوال نیولي او پر ترانسپورټ او انټرنیټي خدماتو یې محدویتونه لګولي دي.
د «کاکروچ» د ځوانانو حرکت دا لاریون د ټاکنو د کمېشنر ګیانیش کومار پر ضد د زرګونو لاریون کوونکو د راټولولو په موخه ترسره شوی و. متقدین وایي چې د رايې ورکوونکو د لېسټونو بیابیاکتنه د لومړي وزیر نریندر مودي د «بهرتیا جنتا پارټۍ» په ګټه ده.
د رویټرز اژانس د یوه شاهد په وینا، د ډیلي په مرکز کې ځینو ځوانانو لاریون کوونکو چې پولیسو ورپسې منډې وهلې په هغې شېبه کې دا شعار وایه: «انقلاب دې ژوندی وي!» پولیسو و نیول.
د پولسو له لوري نیول شوي یوګیندرا سولنګي رویټرز ته وویل«دا د خلکو له حقونو د سرغړونې په مانا ده او هېواد به نور دا ونه زغمي.»
د «کاکروچ جنتا پارټۍ» په یوه اعلامیه کې وویل چې پولیسو د دغه حرکت بنسټايښودونکی ابهیجیت ډیپکي او دوه نور مشران، ساوراو داس او اشوتوش رانکا هم هغمهال ونیول چې الوتکه یې له بمبی څخه ډیلي ته ورسېده.
په یوه ویډیو کې ښکاري چې ډیپکي پولیسو ته وویل: «زه نیول کېدو ته راغلی یم، ما ونیسئ... زه له تاسو ویره نه لرم.» یوه پولیس ځواب ورکړ: «نه، دا نیول نه دي. مهرباني وکړئ همکاري وکړئ.»
د نوي ډیلي پولیس هڅه کوي چې د یاد لاریون مخه ونیسي او په دغه ښار کې یې پر انټرنیټي او ترانسپورټي خدماتو محدودیتونه لګولي دي.
د لاریونونو پرمهال یو شمېر خبریالان هم نیول شوي دي.
په ورته مهال د هند د سترې محکمې د وکيلانو د اتحاديې مشر پر اېکس لیکلي چې یو شمېر وکیلان هم چې د محکمې بهر یې لاریون کاوه، نیول شوي دي. پولیسو سمدستي د دغو نیونو په اړه څه نه دي ویلي.
عیني شاهدانو رویټرز ته وویل چې پولیسو ښار ته د ننوتلو په لارو کې بسونه درولي وو او د لاریون کوونکو د پېژندنې لپاره یې لټول کول.
د مودي پر وړاندې نوې ننګونه
دا لاریون چې سيجېپي د «ډیموکراسۍ ژغورلو» هڅه بللې، د هغو اعتراضونو د پیل لړۍ تر ټولو لویه برخه ده چې تېره اونۍ وروسته له هغې پیل شول چې «انډین اېکسپرېس» ورځپاڼې راپور ورکړ چې د کومار مرستیالانو د شاوخوا ۱۳۰ میلیونه رایه ورکوونک د نومونو ایستلو په اړه اندېښنې ښودلې او له هغه سره یې اختلاف کړی و.
مخالف ګوندونه له اوږدې مودې راهیسې حکومت تورنوي چې د ټاکنو لیستونه د خپلې ګټې لپاره جوړوي او د دغه راپور له خپرېدو وروسته یې ژر تر ژره دا تورونه بیا تازه کړل.
کومار تر اوسه تبصره نه ده کړې، خو د ټاکنو کمېسیون او بیجیپي دا تورونه رد کړي دي.
بیجیپي وایي د مودي محبوبیت او د هند اقتصادي وده د هغوی د انتخاباتي برلاسۍ اصلي لاملونه دي او مخالف ګوندونه په دې تورنوي چې دا ځکه ولس بې لارې کوي چې په ټاکنو کې د بریا توان نه لري.
دا تحرکات د ۲۰۲۷ کال په پیل کې د مهمو ایالتي ټاکنو له پیلېدو څو میاشتې وړاندې رامنځته کېږي.
د جمعې پر ورځ د ډیلي پولیسو ویلي وو چې لاریون ته یې اجازه نه ده ورکړې او له سرغړونکو سره به قانوني چلند وشي، خو سيجېپي د خپلو بنيادي حقونو د کارولو په توجیه پر خپل پلان ټینګار وکړ.
د افغانستان د جمهوري نظام پر مهال د اطلاعاتو او کلتور پخوانی وزیر عبدالکریم خرم وايي، د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو وروستۍ څرګندونې د لوېدیځ د تمدني هویت پر محور د نړۍ د یوې برخې د بسیجولو هڅه ده.
خرم باور لري چې واشنګټن له چین، روسیې او ایران سره د سیالۍ په شرایطو کې غواړي د لوېدیځ د تمدن او کلتور پر بنسټ د خپلو متحدینو ملاتړ پیاوړی کړي.
خرم د اېکس په ټولنیزه شبکه کې لیکلي چې روبیو د چهارشنبې په ورځ په یونان کې د اکروپولیس غونډۍ او د پارتنون معبد مخې ته په وینا کې لوېدیځ تمدن د نړۍ ستن او امریکا د لوېدیځ ستن بللی دی. هغه د روبیو دغه وینا د امریکا د بهرني سیاست په اړه له پخوانیو څرګندونو سره ورته، خو لا ډېره تنده او افراطي بللې ده.
خرم لیکلي: «داسې وینا باید د یوه بهرنیو چارو وزیر له خولې نه، بلکې د ساموېل هنټینګټن په څېر د یوه نظریهپرداز له خولې راوتلې وای.»
هنټینګټن امریکايي سیاسي پوه و چې د «تمدنونو د ټکر» نظریه یې مطرح کړې وه؛ دا نظریه د نړیوال سیاست او د تمدنونو ترمنځ د اړیکو په اړه د بحثونو له مهمو موضوعاتو څخه ده.
د خرم په وینا، که څه هم د روبیو په وینا کې د لرغوني فارس د امپراتورۍ پر بریدونو یادونې د ایران او امریکا د کړکېچ له امله پام ځان ته اړولی، خو د هغه پیغام تر دې پراخ دی او اروپا او هغو هېوادونو ته بلنه ورکوي چې ځانونه د لرغوني یونان او روم د تمدن وارثان ګڼي، څو د تمدني شخړې لپاره چمتووالی ونیسي.
خرم دغه تګلاره د هغو قدرتونو له چلند سره ورته بللی چې د ده په باور، د زوال پر مهال د خلکو د بسیجولو لپاره پر ملتپالنې او هویتي احساساتو تکیه کوي. هغه د شوروي اتحاد د ړنګېدو تر مخه د مارکسیزم ـ لینینیزم د نظریې کمزوري کېدو ته اشاره کړې او ویلي یې دي چې د هغې نظریې ځینو پلویانو ملتپالنه د نوي پناهځای په توګه غوره کړه.
هغه د افغانستان د کورنیو جګړو یادونه هم کړې او لیکلي یې دي چې په افغانستان کې ماتې خوړلو مارکسیستانو قومپالنه غوره کړه او په پایله کې یې د ده په باور، نوې فاجعه او کورنۍ جګړه رامنځته کړه.
خرم وايي، امریکا چې له چین، روسیې، ایران او په ټوله کې له ختیځ سره ځان په سیالۍ کې ویني، هڅه کوي د لوېدیځوالو د تمدني احساساتو په راپارولو سره د نړۍ یوه برخه له ځان سره ملګرې کړي.
هغه د ډونالډ ټرمپ، د هغه د مرستیال، مارکو روبیو او د دوی د ایډیالوژیکو متحدینو د فکر په اړه لیکلي چې د دوی په باور، د لوېدیځ او امریکا کمزوري له خپلو تاریخي ریښو، کلتور او هویت څخه د لرې کېدو پایله ده. خرم دا لیدلوری د هغو مسلمانانو له فکر سره پرتله کړی چې د اسلامي نړۍ د کمزورۍ د حل لپاره تېرو تاریخي دورو ته د بېرته ستنېدو غوښتنه کوي.