• العربية
  • فارسی
  • English
BrandBrand
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پوښ
  • ژبه
    • العربية
    • فارسی
    • English
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
د دې وېبپاڼې ټول قانوني حقونه د وولنټ میډیا دي
volant media logo
د ایران او منځني ختیځ کړکېچ

ګارډین: د حوثیانو پر ضد د امارات او عربستان پوځي همکاري بیا پیلېږي

۲۶ تله ۱۴۰۵ - ۱۸ اکتوبر ۲۰۲۶، ۰۰:۲۴ GMT+۱تازه شوی: ۲۶ تله ۱۴۰۵ - ۱۸ اکتوبر ۲۰۲۶، ۰۲:۰۶ GMT+۱

د ګارډين د راپور له مخې، سعودي او امارات په يمن کې د ايران له ملاتړه د برخمنو حوثيانو پر ضد د پوځي همکاریو پر بيا پيل هوکړه کړې ده. د دې هوکړې پر بنسټ، امارات به په سویل کې د عمالقه ځواکونو مالي لګښتونه پر غاړه واخلي او رياض به د هغوی لپاره هوايي ملاتړ چمتو کړي.

ګارډین ورځپاڼې د شنبې په ورځ (د تلې ۲۵مه) د باخبرو سرچینو په حواله راپور ورکړی، چې متحده عربي امارات او سعودي عربستان په یمن کې د حوثيانو پر ضد د خپلو ګډو پوځي همکاریو د بیا پیلولو په اړه یوې نوې هوکړې ته رسېدلي دي.

دا پرېکړه داسې مهال کېږي، چې په یمن کې پر حساسو سیمو د حوثیانو بریدونه زیات شوي او دغه وسله واله ډله د ایران له پراخ ملاتړه برخمنه ده.
د ګارډین د راپور له مخې، په نوې هوکړه کې څرګنده شوې، چې متحده عربي امارات به د یمن د دولتي ځواکونو د یوې برخې او په ځانګړي ډول په سویل کې د «عمالقه لواګانو» مالي ملاتړ بېرته پر غاړه واخلي. په مقابل کې سعودي عربستان ژمنه کړې، چې د دغو ځمکنیو ځواکونو د عملیاتو لپاره به ټول اړین هوايي ملاتړ چمتو کړي او پر حوثي سنګرونو به بمبارۍ وکړي.
دغه نوې هوکړه لا په رسمي ډول نه‌ده اعلان شوې، خو شنونکي یې د ریاض او ابوظبۍ ترمنځ د ژورو پخوانیو اختلافاتو د کمېدو لومړنۍ څرګنده نښه بولي.

پر سعودي عربستان د حوثیانو د توغندیزو او ډرون بریدونو دوام او همدارنګه په ځینو سیمو کې د دوی وروستیو پرمختګونو، دواړه ګاونډي هېوادونه اړ کړي چې یو ځل بیا خپلمنځي همکارۍ پیاوړې کړي.
متحده عربي امارات د ۲۰۲۶ کال په جنورۍ کې وروسته له هغې په یمن کې خپل پوځي حضور او مالي مرستې وځنډولې چې د دوی او سعودي عربستان ترمنځ اختلافات اوج ته ورسېدل. دا تر هغې وروسته وو، چې د سعودي جنګي الوتکو په سویل کې د بېلتونپالو ځواکونو لپاره د امارات د وسلو پر استول شویو جوپو بریدونه وکړل.

دا نوې همکاري په داسې مهال رامنځته کېږي، چې د سعودي ملاتړ لرونکو ځواکونو د باب‌المندب تنګي شاوخوا او د مارب په ولایت کې د حوثیانو د شاتمبولو لپاره نوي پراخ پوځي عملیات پیل کړي دي.
د حوثي وسله والو له خوا پر سعودي عربستان د بریدونو لړۍ په تېرو میاشتو کې ډېره پراخه شوې ده. د یمن حوثیانو د سعودي پر ضد سمندري کلابندي اعلان کړې او د دغه هېواد د ارامکو تېلو پر تاسیساتو، په تېره بیا په جازان، بقیق، نجران او خمیس‌مشیط کې پر نفتي مرکزونو او نفت وړونکو بېړیو بریدونه کړي چې له امله یې جازان کې د ۴۰۰ زره بېرلو تصفیه‌خونه هم له فعالیت څخه لوېدلې وه. سعودي عربستان هم په صعده، الحدیده او مارب کې د حوثیانو پر پټنځایونو هوايي بریدونو ته دوام ورکړی دی.

ډېر لیدل شوي

د شانګهای همکاریو سازمان: په افغانستان کې ټول‌شموله حکومت د تلپاتې سولې یوازینۍ لار ده
۱

د شانګهای همکاریو سازمان: په افغانستان کې ټول‌شموله حکومت د تلپاتې سولې یوازینۍ لار ده

۲

د همګټو ناپېیلو هېوادونو سازمان چارواکی: د افغانستان شمال د سیمې امنیت ته ګواښ دی

۳

عبداللطیف منصور: پاکستاني چارواکي د زلزلو او نورو طبیعي پېښو پړه هم پر افغانانو اچوي

۴

د پښتونخوا د اطلاعاتو سلاکاره طالبانو ته: زموږ دښمنانو او ټي‌ټي‌پي ته پناه مه‌ورکوئ

۵

د ګډو ګټو هېوادونو سرمنشي: د طالبانو منزوي کول به افغانستان د جګړې نوي پړاو ته ټېل وهي

•
•
•

نور خبرونه

امریکا پر روسیې لګول کېدونکي بندیزونه وځنډول خو اوکراین دا چاره «تېروتنه» بولي

۲۵ تله ۱۴۰۵ - ۱۷ اکتوبر ۲۰۲۶، ۲۲:۰۳ GMT+۱
100%

د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زیلېنسکي د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ پر هغې پرېکړې سختې نیوکې کړي، چې له‌مخې یې پر روسیې د نویو اقتصادي بندیزونو او تعرفو لګول وځنډول شول. ټرمپ بیا ویلي، چې د بندیزونو دا معافیت د امریکا د متحده ایالاتو ملي ګټې رانغاړي.

ولادیمیر زیلېنسکي د شنبې په ورځ (د تلې ۲۵مه) وویل، چې د بندیزونو بېرته اخیستل او درول یوه لویه «تېروتنه» ده او دا پرېکړه یوازې له روسیې سره مرسته کوي او د مسکو تېري لا زیاتوي. د ټرمپ دغه اجراییوي فرمان داسې مهال صادر شوی، چې ټاکل شوې وه نوي بندیزونه راتلونکې اونۍ پلي شي.

د ولسمشر ټرمپ د لاسلیک شوي فرمان له‌مخې، پر هغو هېوادونو او شرکتونو لګول کېدونکي بندیزونه وځنډول شول چې د روسیې تېل او ګاز پېري او یا هم له دغه هېواده توکي واردوي. ټرمپ ویلي، چې د بندیزونو دا معافیت د امریکا د متحده ایالاتو ملي ګټې رانغاړي، خو زیلېنسکي بیا ویلي، چې دغه اقدام د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین زړور کوي او مسکو نور هم د خلکو وژلو ته هڅوي، په داسې حال کې چې روسیې د جمعې په ورځ د اوکراین د برېښنا د تولید او لېږد پر پنځلسو مرکزونو بریدونه کړي دي.

د روسیې د پانګونې استازي کیریل دیمیتریف د ټرمپ دا پرېکړه «یو ریښتینی تاریخي پړاو» بللی او ویلي یې دي، چې د بندیزونو په عملي کېدو سره به د واشنګټن او مسکو ترمنځ ټولې اقتصادي همکارۍ په بشپړه توګه درېدلې وای.

له بلې‌خوا د امریکا د ډیموکرات ګوند استازي ډان بایر پر ولسمشر ټرمپ په نیوکو سره ویلي، چې ټرمپ یو ځل بیا د پوتین پر وړاندې «تسلیم» شو او د اوکراین له ملګرو سره یې «جفا» وکړه. چین او هند هم تر دې مخکې د امریکا له لوري د پراخو تعرفو د لګول کېدو په تړاو خبرداری ورکړی وو.

دا قانون چې د سناتور لینډسي ګراهام په نوم یادېږي ولسمشر ته دا واک ورکوي، چې د ملي ګټو په پام کې نیولو سره بندیزونه وځنډوي. زیلېنسکي د سناتور لینډسي ګراهام د مړینې یادونه کړې او ویلي یې دي، چې د هغه له نشتوالي سره مبارزه خورا ستونزمنه شوې ده. د اوکراین ولسمشر همدارنګه خبرداری ورکړی، چې د ټرمپ اداره ښایي د ډیزل تر وروستي تړون او د ګراهام قانون تر ځنډولو وروسته هم له روسیې سره اقتصادي اسانتیاوو ته دوام ورکړي.

دغه پرمختګونه داسې مهال کېږي، چې په منځني ختیځ کې د امریکا او ایران ترمنځ مستقیمې پوځي نښتې او د امریکا سمندري کلابندي روانه ده، چې له امله یې د انرژۍ او تېلو بیې په نړیواله کچه لوړې شوې دي. کارپوهان وایي، چې د امریکا د کانګرس له منځمهاله ټاکنو مخکې، د ټرمپ اداره اندېښمنه وه، چې پر روسي نفتو او ګازو نوې تعرفې به د تېلو بیې لا لوړې کړي او امریکایي وګړو ته به نور مالي زیانونه واړوي.

په هرمز تنګي کې د کښتیو تګ‌ راتګ کم شوی

۲۵ تله ۱۴۰۵ - ۱۷ اکتوبر ۲۰۲۶، ۱۱:۱۲ GMT+۱
100%

د برېتانیا د سمندري سوداګرۍ د عملیاتو مرکزوايي، په هرمز تنګي کې د کښتیو تګ‌راتګ د نښتو له پیل مخکې مودې پرتله شاوخوا ۷۰ سلنه کم شوی دی. دغه مرکز په خپل نوي اوونیز راپور کې په هرمز او شاوخوا اوبو کې د ۱۲ بریدونو د ثبتېدو خبر ورکړی دی.

د دغه مرکز تازه راپور چې د جمعې په ورځ د تلې په ۲۴مه خپور شوی، ډېری ارقام یې د تلې تر ۲۲مې پورې معلومات رانغاړي. په دغه اووه ورځنۍ موده کې، په هرمز تنګي کې ۱۲۵ وتونکې او ۱۲۹ ننوتونکې کښتۍ ثبت شوې دي؛ هغه ارقام چې په تېره اوونۍ کې په ترتیب سره ۱۲۹ او ۱۴۶ وې.

دا شمېر د کښتیو د اتومات پېژندنې سیسټمد معلوماتو او د تسهیل شویو تګ‌ راتګونو په اړه د امریکا د اعلان شویو ارقامو له ترکیب څخه ترلاسه شوې ده. د برېتانیا د سمندري سوداګرۍ د عملیاتو مرکز ټینګار کړی چې نه شي کولای د امریکا ارقام په مستقل ډول تایید کړي؛ هغه ارقام چې ممکن د الېکټرونیکي سېګنالنه لرونکې کښتۍ هم په کې شاملې وي.

په دغې اوبلاره کې د تګ ‌راتګ کموالی په داسې حال کې دوام لري چې تر جګړې وړاندې، د نړۍ د انرژۍ د لېږد یو له اصلي مسیرونو څخه و. رویټرز خبري اژانس د تلې په ۱۶مه په یوه راپور کې لیکلي وو چې د ۱۴۰۴ کال د سلواغې په ۹مه د جګړې له پیلېدو وړاندې، هره ورځ شاوخوا ۱۲۵ لویې سوداګریزې کښتۍ له هرمز تنګي تېرېدې او د خامو تیلو او مایع طبیعي ګازو د ټولنیز نړیوال عرضه کولو شاوخوا پنځمه برخه له دې لارې تېرېده. دغه خبري اژانس د کپلرد ډېټا تحلیلولو شرکت له قوله په تېرو دوو میاشتو کې د سوداګریزو کښتیو د تګ‌ راتګ د خورا ټیټې کچې خبر ورکړی و.

له دې سره سره، د کښتیو د تګ‌ راتګ کموالی باید د تیلو د صادراتو د حجم له کموالي سره برابر ونه ګڼل شي. رویټرز په همغې راپور کې د کپلر تحلیلګرانو له قوله لیکلي چې د عمان سمندرګي او سرې بحیرې له ساحلونو د صادراتو زیاتوالي د هرمز له تنګي څخه د تیلو د لېږد د کمښت یوه برخه جبیره کړې ده.

د دغه برېتانیايي مرکز په اوونیز راپور کې له ثبت شویو ۱۲ بریدونو څخه ۱۰ بېلګې په هرمز تنګي او دوې نورې په فارس خلیج او عمان سمندرګي کې شوې دي. د دغه مرکز د راپور پر بنسټ، شپږ کښتیو خپل سفر ته دوام ورکړی یا بندر ته رسېدلي، یوه کښتۍ له منځه تللې، دوې کښتۍ له کاره لوېدلي یا یې د خپل حرکت د کنټرول وړتیا له لاسه ورکړې او د درېیو کښتیو د پرېوتلي زیان حالت یا برخلیک تر اوسه نه دی تایید شوی.

د برېتانیا د سمندري سوداګرۍ د عملیاتو مرکز وايي چې ډېری نښه شوې کښتۍ دغه مرکز ته له راپور ورکولو ډډه کوي. دا نهاد له نورو سرچینو د ځینو پېښو خبر ترلاسه کوي، خو د خپلواک تایید د امکان نه شتون د دوی د معلوماتو خپرول محدودوي.

د برېتانیا د سمندري سوداګرۍ د عملیاتو مرکز د راپور له مخې، د چنګاښ له ۱۵مې راهیسې، له ۷۴ بریدونو څخه ۵۵ بېلګې د هرمز تنګي په جنوبي مسیر کې شوې دي. د ګډ سمندري استخباراتي مرکز ارزوني هم په هرمز تنګي کې د ګواښ کچه «سخته» او په فارس خلیج او عمان سمندرګي کې «منځنۍ» ټاکلې ده. ډېری هغه کښتۍ چې خپلاطلاعات مخابره کوي، لا هم له هغه مسیر څخه تېرېږي چې راپور «د ایران مسیر» بللی دی.

د موقعیت موندلو په سیسټم کې اخلال هم د وضعیت ارزیابي پېچلې کړې ده. په AIS کې د ثبت شویو غيرنورمال موقعیتونو شمېر په اوو ورځو کې له ۱۸ زره او ۸۸۱ څخه ۲۳ زره او ۱۶۶ بېلګو ته رسېدلی دی؛ دا رقم د کښتیو شمېر نه دی. د برېتانیا د سمندري سوداګرۍ د عملیاتو مرکز خبرداری ورکړی چې د راپورونو د شمېر بدلون الزامي نه ده چې د اخلال د شدت ښودنه وکړي، ځکه ډېټا د کښتیو په داوطلبانه همکارۍ او د هغوی د سېګنالونو په شتون پورې اړه لري.

په سره بحیره او د عدن خلیج کې، د څېړل شوې اوونۍ وضعیت جلا و: هېڅ نوی برید یا مشکوک فعالیت نه دی راپور شوی او د احصاییوي مودې تر پای ته رسېدو، د سمندري کښتۍ پر وړاندې له وروستي راپور شوي برید څخه ۵۱ ورځې تېرې شوې وې. له دې سره سره، په باب المندب کې تګ‌راتګ لا هم د چنګاښ په ۳۱مه د حوثیانو د محاصرې له اعلان مخکې مودې پرتله ۲۲ سلنه کم و او د سرې بحیرې په جنوب، باب المندب او د عدن خلیج کې د ګواښ کچه «د پام وړ» ارزیابي شوې ده.

د سمندري غلا په برخه کې هم نوې پېښه نه ده ثبت شوې، خو د «اسانا» کښتۍ چې د چنګاښ له ۲۶مې تښتول شوې، د تلې تر ۲۲مې لا هم د تښتونکو په واک کې وه.

د برېتانیا د سمندري سوداګرۍ د عملیاتو مرکز ټینګار کړی چې د ترلاسه شویو اطلاعاتو یوه برخه یو سرچینه ییزه ده او د خپلواک تایید امکان یې نشته. دغه مرکز په متعددو مواردو کې د برید عامل نه دی مشخص کړی او په راپور کې د پېښې ثبتول د یوه ټاکلي لوري پر غاړه د حقوقي مسولیت د اچولو په مانا نه ګڼي.

ملګري ملتونه: په ۲۰۲۶ کال کې ۴۲۶ میلیونه ښځې او نجونې په خورا بېوزلۍ کې ژوند کوي

۲۵ تله ۱۴۰۵ - ۱۷ اکتوبر ۲۰۲۶، ۰۵:۴۳ GMT+۱
100%

د ملګرو ملتونو د ښځو څانګې ویلي، چې په ۲۰۲۶ کال کې په ټوله نړۍ کې ۴۲۶ میلیونه ښځې او نجونې په خورا بېوزلۍ کې ژوند کوي. دغه سازمان د بېوزلۍ د له منځه وړلو د نړیوالې ورځې په مناسبت د ښځو د ملاتړ لپاره د ټولنیز خوندیتوب، روغتیا او زده‌کړو په برخو کې د لا زیاتو پانګونو غوښتنه کړې ده.

دغه سازمان د اکتوبر ۱۷مې، د بېوزلۍ د له منځه وړلو د نړیوالې ورځې، په مناسبت ټینګار کړی چې د ښځو او نجونو د اقتصادي وضعیت د ښه کولو لپاره باید په ټولنیز خوندیتوب، روغتیايي خدمتونو او زده‌کړو کې پانګونه زیاته شي.

د ملګرو ملتونو د ښځو څانګې په خپل پیغام کې ویلي: «ښځې له دوه‌ګوني کړکېچ سره مخ دي؛ د بېوزلو په ډله کې یې ونډه زیاته ده، خو د بېوزلۍ د له منځه وړلو په پرېکړو کې یې ونډه کمه ده.»

د خپرو شویو معلوماتو له مخې، د ۲۰۱۴ او ۲۰۲۴ کلونو ترمنځ په ټوله نړۍ کې د خورا بېوزلۍ کچه راټیټه شوې، په ځانګړي ډول د ماشومانو او تنکیو ځوانانو ترمنځ. په دې موده کې د صفر او ۱۴ کلونو ترمنځ د عمر لرونکو کسانو د بېوزلۍ کچه له پنځو تر اته سلنه راکمه شوې، په داسې حال کې چې د لویانو ترمنځ دا کموالی له څلورو تر شپږ سلنه و.

خو په ۲۰۲۴ کال کې لا هم د نړۍ ۹،۹ سلنه ښځې او ۹،۵ سلنه نارینه په خورا بېوزلۍ کې اوسېدل. د راپور له مخې، په افریقا کې د صحارا دښتې سوېل ته ۲۹۵ میلیونه ښځې او نجونې له بېوزلۍ سره مخ دي او د نړیوال پرمختګ له بهیر څخه وروسته پاتې دي.

د ښځو او نارینه‌وو ترمنځ د بېوزلۍ تر ټولو لوی واټن د ۱۵ او ۳۴ کلونو ترمنځ د ځوانانو په ډله کې لیدل کېږي. په دې عمرونو کې د ښځو د بېوزلۍ کچه د نارینه‌وو په پرتله نږدې دوه سلنه ټکي لوړه ده.

د ملګرو ملتونو د ښځو څانګه خبرداری ورکوي چې دغه ارقام ښايي د ښځو د بېوزلۍ بشپړ انځور وړاندې نه کړي، ځکه په محاسبو کې داسې انګېرل کېږي چې د کورنۍ سرچینې د ټولو غړو ترمنځ په مساوي ډول وېشل کېږي؛ خو په حقیقت کې د کورنۍ دننه د واک نابرابري او هغه ټولنیز دودونه چې نارینه‌وو ته د سرچینو د کنټرول ډېر واک ورکوي، د ښځو وضعیت لا خرابولای شي.

د سازمان د اټکل له مخې، که اوسني بهیرونه دوام وکړي، تر ۲۰۳۰ کال پورې به د خورا بېوزلۍ له منځه وړل ستونزمن وي. همداراز، که د بېوزلۍ لپاره د ورځې ۸،۳۰ ډالرو لوړ معیار په پام کې ونیول شي، د نړۍ له ۴۰ سلنې څخه ډېر وګړي به په بېوزلۍ کې ژوند کوي.

د ملګرو ملتونو د ښځو څانګې غوښتنه کړې چې حکومتونه او نړیوال بنسټونه د ټولنیز خوندیتوب، روغتیا او زده‌کړو په برخو کې پانګونه زیاته کړي، څو ښځې او نجونې له بېوزلۍ څخه د وتلو او د اقتصادي فرصتونو د ترلاسه کولو لپاره لازم ملاتړ ولري.

افغانستان هم د پراخې بېوزلۍ له جدي ستونزې سره مخ دی. د ملګرو ملتونو پراختیايي پروګرام د ۲۰۲۶ کال د راپور له مخې، په ۲۰۲۵ کال کې د افغانستان شاوخوا ۲۸ میلیونه وګړي، یعنې نږدې درې پر څلورمه برخه نفوس، د خپلو لومړنیو اړتیاوو د پوره کولو وس نه درلود. د راپور له مخې، د ښځو پر کار او زده‌کړو محدودیتونه، د نړیوالو مرستو کمښت او د وچکالۍ په څېر اقلیمي ستونزې د خلکو اقتصادي وضعیت لا خرابوي.

د ملګرو ملتونو د ښځو څانګې د ۲۰۲۴ کال د افغانستان د جنسیتي وضعیت په ارزونه کې هم ویلي وو، چې د افغان ښځو یوازې ۲۴ سلنه په کاري ځواک کې برخه لري، په داسې حال کې چې د نارینه‌وو ونډه ۸۹ سلنه وه. دغه ارزونه ښيي چې د ښځو له زده‌کړو، کار او اقتصادي فرصتونو محرومېدل د جنسیتي نابرابرۍ ترڅنګ د کورنیو د اقتصادي وضعیت د ښه کېدو مخه هم نیسي.

ولادیمیر زیلېنسکي: روسیه له اوکراین سره ریښتینې سوله نه‌غواړي

۲۴ تله ۱۴۰۵ - ۱۶ اکتوبر ۲۰۲۶، ۲۲:۲۷ GMT+۱
100%

د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زیلېنسکي په بروکسل کې د اروپايي ټولنې د مشرانو په غونډه کې ګډونوالو ته وویل، چې روسیه هېڅکله ریښتینې سوله نه‌غواړي او له همدې امله یې د سولې په بهیر کې د اروپايي متحدینو د پیاوړې ونډې هرکلی کړی دی.

زیلېنسکي د جمعې په ورځ (د تلې ۲۴مه) خبریالانو ته وویل، چې د روسیې او امریکا تر منځ د ډیزل په تړاو شوی تړون به هېڅکله ونه‌شي کړای د نړۍ پر بازارونو د هرمز تنګي د کړکېچ اغېز جبران کړي، خو په وینا یې، نېغ په نېغه د پوتین جېب ته پیسې رسوي، څو دا جګړه پرې پر مخ یوسي.

بل لور ته د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین له یوه پوځي مرکز څخه د لیدنې پر مهال پوځي یونیفورم اغوستی وو او څرګنده یې کړه، چې هېواد یې د اوکراین په خاوره کې د پولې په اوږدو کې یوه «امنیتي سیمه» جوړوي او دا چاره د سولې په هېڅ ډول احتمالي خبرو کې د بحث وړ نه‌ده.

کرملین همدارنګه ویلي، چې پوتین د کاتولیکانو له مشر پاپ لېو سره په ټیلېفوني خبرو کې د اولشکي ښار ته د مرستو پر رسولو هم بحث کړی دی.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ بیا د اوکراین له لوري د روسیې پر نفتي تصفیه خانو بریدونه «د شرم وړ» ګڼلي او ادعا یې کړې، چې دغه ګامونه د نفت نړیوالې بیې لوړوي. ټرمپ واشنګټن کې خبریالانو ته وویل، دی او ایلان ماسک د اوکراین لپاره د سټارلېنک سپوږمکۍ د انټرنېټي خدماتو په پرې کېدو کې هېڅ لاس نه‌لري او دا موضوع په خپل پخواني حالت کې ده.

زيلېنسکي بیا یادونه کړې، چې د دغه سیسټم د پوځي نسخې په کار کې لږ ښه‌والی راغلی، خو په وینا یې لا هم بشپړ فعال شوی نه‌دی او دې چارې د ملکي وګړو ژوند له خطر سره مخامخ کړی دی.

د روسیې د پانګونې استازي کیریل دیمیتریف ویلي، چې مسکو او واشنګټن د ډیزل له معاملې وروسته د نورو ګډو پروژو، په ځانګړي ډول د اټومي انرژۍ په برخه کې د ډېټا سنټرونو پر جوړولو هم خبرې کوي.

له بلې خوا، باخبره صنعتي سرچینو رویترز ته ویلي، چې د ریازان نفتي تصفیه خانې د پنجشنبې په ورځ د اوکراین د بې‌پیلوټه الوتکې له برید وروسته د تصفیې د یوه اصلي واحد چارې درولې دي. ټرمپ چې راتلونکې میاشت د کانګرس له منځمهاله ټاکنو سره مخ دی ټینګار کوي، چې له زیلېنسکي سره یې اړیکې ښې دي، خو غواړي چې هغه هر څه ژر دا جګړه پای ته ورسوي.

دا سیاسي ناندرۍ داسې مهال پراخېږي، چې د نړۍ په کچه د انرژۍ بازارونه تر ژور فشارونو لاندې دي. د هرمز تنګي د امنیتي ګواښونو او له امله یې د نړۍ د تېلو د لېږد په لارو کې د ستونزو له امله د خامو نفتو بیې په نړیوالو بازارونو کې لوړې پاتې شوې دي. په ورته وخت کې روسیې هم پر خپلو نفتي تاسیساتو د اوکراین له بریدونو وروسته خپلو تبلیغاتو ته زور ورکړی او پر اوکراین د بې‌پیلوټه الوتکو او توغندیزو بریدونو لړۍ جاري ساتلې ده.

نرګس نهان: له طالبانو سره تعامل باید د ښځو د حقونو له ښه کېدو سره مشروط وي

۲۳ تله ۱۴۰۵ - ۱۵ اکتوبر ۲۰۲۶، ۲۳:۱۴ GMT+۱
100%

د افغانستان د کانونو او پټرولیم پخوانۍ وزیرې نرګس نهان له اروپايي ټولنې غوښتي چې له طالبانو سره خپل تعامل د بشري حقونو په برخه کې د څرګند او عملي پرمختګ پورې مشروط کړي او د ښځو د حقونو سرغړونې د دې تعامل په څنډه کې نه پرېږدي.

نهان د اکتوبر په ۱۵مه د اروپايي پارلمان په یوه غونډه کې، چې د اروپا د افغان کډوالو د سازمانونو شبکې له خوا د «اقدام پر لور» تر سرلیک لاندې جوړه شوې وه، وویل چې له پنځو کلونو ډېر وخت کېږي چې طالبان ښځې په تدریجي ډول له زده‌کړو، کار، عامه ژوند او سیاسي مشارکت څخه محروموي.

هغې د ښځو له حقونو د سرغړونو په اړه وویل: «دا وضعیت یوازې تبعیض نه دی؛ بلکې د هېواد د نیمایي نفوس له ټولنیز ژوند څخه سیستماتیک حذف دی.»

نرګس نهان زیاته کړه، سره له دې چې په افغانستان کې ښځې له پراخو محدودیتونو سره مخ دي، تسلیم شوې نه دي؛ په هېواد کې دننه د شخصي خطرونو په منلو مقاومت ته دوام ورکوي او په بهر کې مېشتې ښځې د بشري حقونو د سرغړونو په مستند کولو، د حساب‌ورکونې په غوښتلو او د عدالت لپاره په هڅو بوختې دي.

هغې نیوکه وکړه چې ډېرو هېوادونو بشري حقونو ته د خپلو امنیتي او جیوپولیټیکي ګټو په پرتله لږ اهمیت ورکړی او له طالبانو سره یې تعامل ته مخه کړې، چې په وینا یې، له دې سره افغان ښځې یوازې پاتې شوې دي.

نهان وویل، د ښځو د حقونو د دوامدارو سرغړونو سربېره، له طالبانو سره د اروپايي ټولنې تعامل په ځینو برخو کې پراخ شوی، چې د کډوالۍ په برخه کې همکاري او د افغانستان د دیپلوماتیکو استازولیو سپارل پکې شامل دي.

هغې ټینګار وکړ چې که څه هم د دې ډول ترتیباتو موخه ښايي د طالبانو رسمي په رسمیت پېژندل نه وي، خو سیاسي او سمبولیکې پایلې یې له پامه نه شي غورځول کېدای.

نرګس نهان له اروپايي ټولنې او غړو هېوادونو وغوښتل چې ډاډ ترلاسه کړي، له طالبانو سره تعامل د بشري حقونو په برخه کې له مانادار پرمختګ پرته د دې ډلې د دریځ د پیاوړتیا لامل نه شي.

هغې وویل: «د ښځو حقونه باید له طالبانو سره د تعامل یو اساسي شرط وي، نه یوه فرعي موضوع چې مطرح شي او بیا هېره کړل شي.»

د افغانستان د کانونو او پټرولیم پخوانۍ وزیرې د کډوالۍ په اړه د اروپايي ټولنې اندېښنې ومنلې، خو ویې ویل چې د افغانانو د وتلو اصلي لاملونه هم باید وڅېړل شي.

هغې وپوښتل چې ولې افغانان لا هم اړ کېږي خپل هېواد پرېږدي او خپل ژوند په خطرناکو لارو کې له خطر سره مخ کړي. د هغې په وینا، یو اساسي لامل دا دی چې خلک په خپل هېواد کې د ځان او خپلو ماشومانو لپاره راتلونکی نه ویني.

نهان وویل، د افغان ښځو وضعیت تر دې هم ستونزمن دی، ځکه هغوی له زده‌کړو، د معیشت له فرصتونو، د تګ راتګ له ازادۍ او په هغو پرېکړو کې له ګډون څخه محرومې شوې دي چې پر ژوند یې اغېز لري.

هغې زیاته کړه: «تاسو نه شئ کولای یوازې د پولو په تړلو یا له طالبانو سره د کډوالو د بېرته ستنولو په اړه د خبرو اترو له لارې خلک دې ته قانع کړئ چې په خپل هېواد کې پاتې شي.»

د هغې په وینا، که اروپايي هېوادونه غواړي افغانان په خپل هېواد کې پاتې شي، باید د داسې افغانستان په جوړولو کې مرسته وکړي چې خلک پکې له عزت، ازادۍ، امنیت او تر ټولو مهمه، راتلونکي ته له هیلې سره ژوند وکړای شي.

هغې همداراز ټینګار وکړ چې افغان ښځې او نجونې باید هغو شرایطو ته بېرته ونه لېږل شي چې هلته له ځورونې او سیستماتیک تبعیض سره مخ کېږي. نهان له اروپايي ټولنې وغوښتل چې د کډوالۍ تګلارې یې د کډوالو د ساتنې له نړیوالو ژمنو، په ځانګړي ډول هغو سیمو ته د خلکو د نه ستنولو له اصل سره سمون ولري چې هلته د ځورونې او تعقیب له خطر سره مخ وي.

نهان وویل، بشري مرستې حیاتي ارزښت لري، خو د سیاسي حل‌لارې ځای نه شي نیولی. د هغې په باور، افغانستان یوه باوري او ټول‌شموله سیاسي لاره غواړي چې د داسې سیاسي نظام د رامنځته کېدو لامل شي چې استازیتوب او حساب‌ورکونه ولري، د افغان ټولنې تنوع منعکس کړي او د ښځو برابر حقونه او مانادار ګډون تضمین کړي.

نرګس نهان له اروپايي ټولنې وغوښتل چې د ښځو حقونه له طالبانو سره د تعامل اساسي شرط وګرځوي، د داسې یوه ټول‌شموله سیاسي بهیر ملاتړ وکړي چې د افغانستان دننه او بهر ښځې، مدني ټولنه او سیاسي استازي پکې ونډه ولري، او افغان ښځې یوازې د سمبولیک حضور پر ځای د پرېکړو په کولو کې اساسي رول ولري.

هغې همداراز ټینګار وکړ چې اروپايي ټولنه باید د ښځو تر مشرۍ لاندې سازمانونو مالي ملاتړ وکړي، د ښځینه بشري حقونو د مدافعانو ساتنې ته پام وکړي او له هغو ښځو سره مرسته وکړي چې له خطرونو سره مخ دي. د نهان په وینا، افغان ښځې یوازې د پیوستون څرګندولو ته اړتیا نه لري، بلکې د رهبرۍ د رول د ترسره کولو لپاره مالي سرچینو او مناسب سیاسي چاپېریال ته هم اړتیا لري.

د افغانستان د کانونو او پټرولیم پخوانۍ وزیرې د عدالت او حساب‌ورکونې پر تامین هم ټینګار وکړ او له اروپايي ټولنې یې وغوښتل چې د افغانستان د قضیې په اړه د جرمونو نړیوالې محکمې او د عدالت نړیوالې محکمې له بهیرونو، او همداراز د خپلواک تحقیقاتي میکانیزم له هڅو ملاتړ وکړي. هغې همدارنګه وغوښتل چې جنسیتي اپارتاید د بشریت ضد جرم په توګه په رسمیت وپېژندل شي او ویې ویل چې له عدالت پرته سوله دوامداره ثبات نه شي تضمینولای.

نهان ټینګار وکړ چې له عدالت پرته سوله دوامداره ثبات نه شي تضمینولای.

د وینا په پای کې، نرګس نهان وویل چې اروپايي ټولنې څو ځله ټینګار کړی چې د ښځو او نجونو له حقونو پرته افغانستان سوکاله راتلونکی نه شي لرلای؛ خو په وینا یې، اوس اړتیا ده چې دا اصل په عملي او دوامدارو اقداماتو بدل شي.

هغې وویل: «افغان ښځې یوازې د دې بحران قربانیانې نه دي. موږ رهبرانې، متخصصانې، فعالانې او هغه ښاریانې یو چې د خپل هېواد د راتلونکي په جوړولو کې د ونډې اخیستو هوډ لرو.»

نهان زیاته کړه چې افغان ښځې د یوه متفاوت افغانستان په جوړولو کې د ونډې اخیستو لیدلوری، وړتیا او اراده لري، خو داسې سیاسي فضا ته اړتیا لري چې غږ یې اغېز ولري او حقونه یې خوندي وي.

هغې د خپلې وینا په وروستۍ برخه کې وویل چې د اروپا پر وړاندې انتخاب یوازې دا نه دی چې له طالبانو سره تعامل وکړي او که نه؛ بلکې دا هم مهمه ده چې دغه تعامل د یوه ټول‌شموله افغانستان په جوړولو کې مرسته کوي، که د ښځو له ټولنیز ژوند څخه د هغوی د لا زیات حذف کېدو لامل کېږي.