د طالبانو او پاکستان ترمنځ پوځي نښتې د چارشنبې په ورځ اوومې ورځې ته وغځېدې.
سره له دې چې ځينو هېوادونو د منځګړتوب چمتووالی ښودلی خو لاهم د خبرو اترو د پيل يا هوکړې ته د رسېدو روښانه څرک نه ليدل کېږي.
پاکستان د طالبانو پر ضد خپل پوځي عمليات «غضبللحق» نومولي او طالبانو د پاکستان پر ضد خپلو بريدونو ته «ردالظلم» نوم ورکړی.
راپور زیاتوي، د ننګرهار لعلپورې ولسوالۍ او شاوخوا سیمو کې نښتې له روژه ماتي وروسته زیاتېږي چې دغه حالت ځایي کورنۍ سختې اندېښمنې کړې او دوی یې د کورونو پرېښودو ته اړ اېستې دي.
راپور کې د طالبانو ځایي چارواکو په حواله راغلي، د دغه نښتو له امله شاوخوا ۱۵۰۰ افغان کورنۍ بېځایه شوې چې ډېری یې په لنډمهاله خېمو یا په دښتو کې شپې سبا کوي او د سرپناه او لومړنیو اسانتیاوو له کمښت سره مخ دي.
د راپور له مخې؛ د طالبانو دفاع وزارت اعلان کړی، د دغه نښتو له پیل راهیسې ۱۱۰ ملکي وګړي چې ښځې او ماشومان هم پهکې شامل دي وژل شوي او ۱۲۳ نور بیا ټپیان دي؛ خو په افغانستان کې د ملګرو ملتونو مرستندویه پلاوي (یوناما) تراوسه د ۴۲ کسانو مړینه ثبت کړې ده.
بل لور ته پاکستاني چارواکو دغه شمېرې رد کړې او ویلي یې دي، چې د دوی بریدونه یوازې پر پوځي اډو او وسلهوالو پرضد شوي دي.
د اوچا په راپور کې راغلي، چې د خېبر پښتونخوا ایالت په ځینو سیمو کې د مرستو رسولو یوشمېر فعالیتونه په لنډمهالي ډول درول شوي؛ خو د دغه ایالت په سویلي سیمو کې مرستې لاهم روانې دي.
د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو مرستندویه پلاوي (یوناما) له ښکېلو لورو غوښتي، چې نښتې پای ته ورسوي او د نړۍوالو قوانینو په ځانګړي ډول د بشري قوانینو له مخې د ملکي وګړو خوندیتوب ته پام وکړي.
د راپورونو له مخې؛ د ننګرهار ولایت په ځینو سیمو کې د ډزو او هوايي بریدونو له امله څو ملکي وګړي ټپیان شوي دي. ملګرو ملتونو زیاته کړې، چې تورخم ته نږدې پنځه تنه چې ماشومان هم پهکې شامل دي ټپیان شوي او په نازیانو ولسوالۍ کې دوه نور کسان هم زیانمن شوي دي.
همدارنګه د کډوالۍ نړۍوال سازمان (IOM) هم خبرداری ورکړی، چې د جګړو زیاتېدل کولای شي د افغان کډوالو د بېرته ستنېدو روان ناورین نور هم سخت کړي؛ هغه ناورین چې په تېرو دوو کلونو کې له پنځه مېلیونه د ډېرو افغانانو په بېرته ستنېدو سره د افغانستان پر اقتصاد فشار راوستی دی.
طاهر محمود اشرفي زياته کړه: «اوس مهال چې له افغانستانسره پوله کې زمونږ کومه جګړه روانه ده، موږ هغه جهاد بولو. د پاکستان ځواکونه چې دا جهاد پر مخ وړي، د پاکستان ټول علما، مشايخ او ملت د خپل پوځ تر شا ولاړ دي او ملاتړ يې کوي».
هغه د تحریک طالبان پاکستان او د بلوچ ازادي غوښتونکو غورځنګ په يادولو سره وويل: «د خوارجو د فتنې او د هند د فتنې پر وړاندې په پاکستان کې ان يو تن هم نه موندل کېږي چې د خپل پوځ له دريځ سره مخالف وي».
د پاکستان د علماوو شورا مشر د چهارشنبې په ورځ په يوه خبري ناسته کې زیاته کړه چې د پاکستان د پوځ اوسنۍ جګړه د «هند د فتنې او خوارجو» پر ضد ده. هغه ادعا وکړه چې ګڼ شواهد شته چې د افغان طالبان له دغو ډلو ملاتړ کوي. د نوموړي په خبره، د طالبانو تبليغات نه شي کولای د پاکستان ولس بېلارې او تېر باسي.
بل پلو، د افغانستان د يو شمېر جوماتونو امامانو تېره جمعه د لمانځه پر مهال د پاکستان پر ضد «جهاد» اعلان کړی دی. دغو ملا امامانو له پاکستان ضد وسلهوالو ډلو وغوښتل چې د پاکستان د پوځ پر مرکزونو بريدونه وکړي. همداراز، د طالبانو د حکومت اړوند يو شمېر ملايانو او دينې عالمانو د سې شنبې په ورځ د ويډيويي پيغامونو په خپرولو سره د دې ډلې له جنګيالو وغوښتل چې د پاکستان پر ضد جهاد وکړي.
د طالبانو د حکومت يو پېژندل شوي ديني عالم عبدالحميد حماسي د دې ډلې جنګيالي د پاکستان پر ضد بريدونو ته هڅولي او له دغه هېواد سره نښته يې په مذهبي اصطلاح «جهاد» بللې ده. دغه راز طالبانو ته نږدې بل ملا عبدالسمیع غزنوي په یو جلا پيغام کې د پاکستان پر ضد جګړه «فرض عين» بللې او ادعا يې کړې چې پاکستان بنسټيز ډول د «مسلمانانو د وېشلو» په موخه جوړ شوی دی.
هغه وویل، چې روانه شخړه نه یوازې سیاسي ستونزې رامنځته کوي، بلکې د ښځو او ماشومانو په ګډون د ولسونو ژوند ته هم جدي ګواښ پېښوي.
د طالبانو دغه غړي د ستونزې دایمي حل د ډیورنډ کرښې د موضوع په عادلانه او روښانه حل کې وباله او زیاته یې کړه: «ډېری افغانان باور لري تر هغه چې د ډیورنډ کرښې مسله حل نهشي، د باور فضا رامنځته کېدای نهشي. که دغه بنسټیزه موضوع حل شي، دا به د اوږدمهاله سولې لپاره یو قوي بنسټ وګرځي».
هغه همدارنګه د لنډمهاله او موقتي حل امکان یاد کړ او ویې ویل، چې دا کار د دواړو هېوادونو د علماوو او با نفوذه او د غېرحکومتي شخصیتونو ترمنځ د خبرو اترو له لارې عملي کېدای شي. د نوموړي په خبره، پاکستان د تعرض کوونکي په توګه تورن ګڼل کېږي، نو د هغوی علماء او با نفوذه اشخاص باید د موضوع حقیقت درک کړي.
سید اکبر اغا وویل: «اړینه ده چې تېروتنې په زړورتیا سره وڅېړل شي او د جګړې عاملین وپېژندل شي. هغه علماء چې له حکومتونو څخه خپلواکه دي او د افغانستان غېرحکومتي مشران چې د پرېکړې صلاحیت لري، باید سره کښېني».
هغه وایي، که دواړه لوري د اخلاص، صداقت او بشپړ واک سره خبرو ته حاضر شي، نو د ډیورنډ کرښې مسله او اړوندې شخړې د حل لور ته تللی شي. له دې څرګندونو سره هممهاله د طالبانو او پاکستاني عسکرو ترمنځ همدا نن شپه هم د ډیورنډ کرښې په بېلابېلو نقطو کې نښتې روانې دي.
د تېر جمهوري نظام دغه لوړپوړي جنرال د افغانستان او پاکستان ترمنځ د روانې شخړې په اړه پر خپلې اېکسپاڼې لیکلي، چې ښايي د پاکستاني الوتکو مهمات ډېر ژر ختم شي او د امریکا او اسراییل لهخوا پاکستان ته د جنګي الوتکو او مهماتو ورکړه لومړیتوب نهلري.
نوموړي زیاته کړې: «پایله دا ده چې ښايي د پاکستاني الوتکو مهمات ژر ختم شي او ستراتیژیکو زېرمنتون ته لاس کړي. خو هغه کار د هند سره د جګړې د ګواښ له امله نهشي کولی».
نوموړی په دې اند دی، چې د افغانستان انساني ځواک او پیاوړې دیني عقیده کولی شي پرته له هوايي بمباره د پاکستان دننه جدي فشار او ستره ستونزه رامنځته کړي.
د طالبانو او پاکستان ترمنځ شخړې هغه مهال پیل شوې، چې د فبروي میاشتې په ۲۱نېټه د پاکستان هوايي ځواکونو د پکتیکا او ننګرهار په ولایتونو کې پر پنځو ځایونو بریدونه وکړل.
د یادو بریدونو په غبرګون طالبانو یوه ورځ وروسته پر ډیورنډ کرښه د پاکستان پر امنیتي پوستونو بریدونه وکړل او له یادو بریدونو وروسته د پاکستان هوايي ځواکونو کابل، ننګرهار، خوست، پکتیا، کندهار او نورو ولایتونو باندې هوايي بریدونه وکړل او د دواړو لوریو ترمنځ شخړه لا هم دوام لري.
د اېکسپرېس ټرېبیون ورځپانې د راپور لهمخې، ثناءالله وويل: «موخې، ستراتيژيکي پلانونه او لاسته راوړنې چې پاکستان يې په لټه کې و، نږدې ترلاسه شوي او اوس يې د ټينګښت مرحله روانه ده».
نوموړي ټينګار وکړ، چې «د پاکستان اصلي موخه دا ده چې د افغانستان له خاورې د ترهګریزو فعاليتونو مخنيوی وشي او د ملګرو هېوادونو تر ګډ څار لاندې يوه حایل سيمه رامنځته شي». نوموړي زياته کړه، چې کابل د دې طرحې مخالفت کړی او ترهګریز فعاليتونه لا هم روان دي.
د پاکستان د لومړي وزير سلاکار د دې سرحدي سيمې د جوړولو د څرنګوالي په اړه نور جزیيات ورنه کړل. دا لومړی ځل دی، چې يو لوړپوړی پاکستانی چارواکی په رسمي ډول پر ډیورنډ کرښه د حایل سيمې د جوړولو خبره کوي. د حایل سيمې موخه دا ده، چې پر ډیورنډ کرښه پاکستاني او بهرني ځواکونه ځای پر ځای شي او د پاکستان خاورې ته د وسلهوالو د ننوتلو مخنیوی وشي.
د افغان طالبانو لهخوا څو ځلې دا ادعا رد شوې، چې پاکستاني وسلهوال د افغانستان له خاورې پاکستان ته ننوتي دي او دوی وايي، چې دغه وسلهوال په قبایلي سيمو کې ځينې ساحې تر کنټرول لاندې لري.
دې پاکستاني چارواکي ادعا وکړه، چې له طالبانو سره ډيپلوماتيکي هڅې د هند د لاسوهنې او نفوذ له امله ناکامې شوې دي. رانا ثناءالله زیاته کړه: «موږ له دوی څخه هېڅ څه نه غواړو، يوازې دا چې لاس واخلي. که لاسوهنه ونه کړي، موږ له هغوی سره جګړه نه لرو».
دا په داسې حال کې ده، چې د طالبانو او پاکستان تر منځ نښتو د افغانستان د سوېل او ختیځو ولايتونو شاوخوا ۶۰ زره خلک بې کوره کړې دي.
ګډونوالو په خپلو شعارونو او ویناوو کې د ملي یووالي، ځمکنۍ بشپړتیا او ملي حاکمیت پر ساتنې ټینګار کړی او ویلي یې دي، چې د هېواد د دفاع لپاره هر ډول قربانۍ ته چمتو دي.
د دوی په وینا، پر افغانستان هر ډول تېری به له پراخ ولسي غبرګون سره مخ شي.
په ځینو ولایتونو کې محلي سرچینې وايي، چې طالبانو د جوماتونو د ملا امامانو او رسمي اعلامیو له لارې خلک هڅولي، چې په دغو لاریونونو کې برخه واخلي .
د طالبانو اړوند رسنیو ویډیوګانې خپرې کړې، چې ښيي په پکتیکا کې قومي مخور له خپلو پخوانیو وسلو سره راوتلي او له طالبانو یې غوښتي چې د پاکستان پر ضد د جګړې اجازه ورکړي.
په پکتیا کې لاریون کوونکي له ځانونو سره بنرونه لېږدوي، چې له پاکستان سره د جهاد د اعلانولو غوښتنې پکې شوې.
په ننګرهار کې هم د بېلابېلو قومونو استازو د یوې غونډې پر مهال د روانو بریدونو پر وړاندې خپل مخالفت ښودلی دی.
دغه لاریونونه داسې مهال دي، چې د طالبانو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ نن د جګړې اوومه ورځ ده او تازه د کندهار پر قول اردو د پاکستاني الوتکو د بریدونو خبر ورکړل شوی دی.
منیر دا څرګندونې د جنوبي وزیرستان په مرکز واڼه کې د امنیتي وضعیت د ارزونې د سفر پر مهال کړې دي.
سید عاصم منیر یو ځل بیا ټینګار کړی چې د افغانستان خاوره د پاکستان پر ضد د ترهګرۍ لپاره کارول هېڅکله د منلو وړ نه ده او د هر ډول ګواښ د له منځه وړلو لپاره به اړین اقدامات ترسره شي.
سره له دې چې د پاکستان او طالبانو ترمنځ له تېرو شپږو ورځو راهیسې جګړې روانې دي، پاکستاني الوتکو ډېری د طالبانو قول اردوګانې او پوځي مراکز په نښه کړي دي.
طالبانو له دې وړاندې په وار وار دا رد کړې، چې ګني دوی د وسله والو ډلو ملاتړ کوي.
په اعلامیه کې ویل شوي، چې دا د انساني تلفاتو د زیاتېدو ترڅنګ، د سولې او ثبات پر وړاندې جدي ګواښ رامنځته کوي. د جګړو دوام به نه یوازې روان بحران حل نه کړي، بلکې وضعیت به لا پېچلی او بشري ناورین به پراخ کړي.
دغه حرکت ټینګار کوي چې جګړه هېڅکله د بحران د حل یوازینۍ لاره نه ده.
اعلامیه زیاتوي چې د لویو قدرتونو لاسوهنې د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د قانوني مسوولیتونو او د کړکېچ د مهار وړتیا کمزورې کړې ده.
دغه حرکت د ګاونډي هېواد ایران د وروستیو پېښو قربانیانو ته د تسلیت مراتب وړاندې کړي دي.
دغه حرکت له ټولو ښکېلو اړخونو، په ځانګړي ډول له متحده ایالاتو، غوښتنه کړې چې سملاسي جګړه ودروي او د انساني، اقتصادي او امنیتي ناورین د پراخېدو مخه ونیسي.
اعلامیه ټینګارکوي چې تاریخي تجربو ثابته کړې، چې د بهرنیو لاسوهنو له لارې د سیاسي نظامونو بدلون تل د ترهګرۍ او بېثباتۍ د زیاتېدو لامل شوی دی.
همداراز، د سیمې له اسلامي او عربي هېوادونو لکه سعودي عربستان، متحده عربي اماراتو، عراق، کویټ، بحرین، قطر، عمان، اردن او لبنان څخه غوښتنه شوې چې د سولې، ثبات او ګډ مسئولیت په لور رغنده رول ولوبوي.
د افغانستان د سولې او عدالت ملي حرکت ټینګار کوي چې د بشریت لپاره تر ټولو خوندي لار د جګړې پر ځای ډیپلوماسي، خبرې اترې، متقابل درناوی، عدالت او د نړیوالو قوانینو پابندي ده.
یاد حرکت د طالبانو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ د روانې شخړې په تړاو په خپله اعلامیه کې په مشخص ډول څه نه دي ویلي.