د طالبانو، پاکستان او چین منځپوړي چارواکي نن د پنجشنبې په ورځ د چین په ارومچي ښار کې سره ګوري. په غونډه کې د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت او پوځ او د طالبانو د کورنیو او بهرنیو چارو وزارتونو او استخباراتو استازي ګډون کوي.
د طالبانو او پاکستان د بهرنیو چارو وزارتونو په رسمي ډول دا ناسته تایید کړې ده. د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت ویلي، چې د چین په غوښتنه له پاکستان سره د متقابل درناوي او رغنده تعامل پر بنسټ خبرې کوي.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند د پنجشنبې په ورځ وویل، چې « اوس افغانستان مسوول دی، چې زموږ د اندېښنو ځواب ووايي او د وسلهوالو ډلو پر ضد ګامونه واخلي».
د دغې نښتې له امله د اوښتو زیانونو په اړه جزییات نه دي ورکړل شوي، خو ځايي سرچینو ویلي، چې د خوست په علیشیرو، ترېزیو او ځاځي میدان ولسوالیو کې هم ډیورنډ کرښې ته څېرمه د ډزو غږونه اوریدل کېږي.
معترضو افغانانو زیاته کړې د ملکي وګړو پر وړاندې هر ډول تاوتریخوالی او پوځي اقدامات د منلو وړ نه دي او دا ډول کړنې د بشري اصولو او نړیوالو قوانینو خلاف دي. دوی ټینګار کړی، چې روان وضعیت د اندېښنې وړ دی او باید ژر تر ژره ودرول شي.
د دغه معترضینو د پرېکړه لیک په یوه برخه کې راغلي: «جګړه هېڅکله د ستونزو حل نه شي کېدای، بلکې د لا زیاتې بېثباتۍ، بشري ناورین او زیانونو لامل ګرځي». دغې افغانانو له نړیوالو بنسټونو او هېوادونو څخه غوښتي چې د پاکستان د دغو بریدونو په تړاو بېطرفه څېړنې وکړي او د ملکي وګړو د خوندیتوب لپاره دې لازم اقدامات وکړي.
پاکستان له تېرو څو میاشتو راهیسې پر افغانستان بمبارۍ کړې چې وروستۍ هغه یې په کابل کې د روږدو کسانو د درملنې پر مرکز برید و چې تر ۴سوو ډېر ملکي وګړي په کې ووژل شول. دغې پېښې نړیوال غبرګونونه راوپارول او اسلاماباد یې په جنګي جنایت تورن کړ.
د طالبانو او پاکستان ترمنځ روانو شخړو کې د افغانستان دننه تر ۶۰زره ډېرې کورنۍ هم ډیورنډ کرښې ته له نږدې سیمو کډه شوي او نورو خوندي سیمو کې پرته له سرپناوو ژوند کوي. همدا راز د چهارشنبې په ورځ په چین کې هم د طالبانو او پاکستاني پلاویو ترمنځ د شخړو د حل لپاره مذاکرات شوي، خو چندان پایله یې نه ده ورکړې.
د چهارشنبې په ورځ د طالبانو او پاکستان ترمنځ مذاکرات وشول، خو له اسلاماباده خپرېدونکې ډان ورځپاڼې د خپلو سرچینو له قوله راپور ورکړی چې دغو خبرو اترو کومه پایله نه درلوده. همدا راز رویټرز خبري اژانس زیاته کړې چې دغو مذاکراتو ته افغانستان ټیټ پوړي کسان ټاکلي وو او د پرېکړو صلاحیت یې نه درلود.
د پاکستان او افغان طالبانو پلاوي د چهارشنبې په ورځ د چين په کوربهتوب د اورومچي په ښار کې سره وکتل.
دا پړاو خبرې چې د چهارشنبې په ورځ ترسره شوې، چې د تاوتريخوالي کمولو، د اوربند ټينګښت او پر ډیورنډ کرښه د لارو پرانيستلو پر موضوعاتو متمرکزې وې.
دا غونډه چې د دواړو لورو ترمنځ له خونړيو نښتو وروسته جوړه شوې وه، له اسلاماباده خپرېدونکې ډان ورځپاڼې ته یوې سرچینې ویلي چې دې مذاکراتو کومه لاسته راوړنه نه درلوده.
يادې سرچينې زياته کړه چې چين به له دواړو لورو سره خپلې اړيکې او تماسونه جاري وساتي، او د خبرو د لومړي پړاو تمرکز پر اوربند او د سوداګرۍ او تګ راتګ پر مخ د لارو پرانيستل وو.
دا ناسته د سلواغې او کب مياشتو د خونړيو نښتو او د پاکستان له خوا د «غضب للحق» په نوم د پوځي عملياتو وروسته لومړنۍ غونډه بلل کېږي. تر دې وړاندې، د پاکستان حکومت له طالبانو سره هر ډول مستقيمې خبرې رد کړې وې، خو يو پاکستاني چارواکي ټينګار کړی چې دا ناسته په ځانګړي ډول د منځګړيتوب هڅه نه وه.
د ډان د راپور له مخې، غونډه تر ډېره د وروستيو کړکېچونو په اړه د نظرونو پر تبادلې متمرکزه وه او له هغې څخه د کومې مهمې پايلې تمه نه کېده. داسې ښکاري چې د چين تمرکز پر باور جوړونه او د سوداګريزو لارو پر بيا پرانيستلو و.
پاکستاني سرچينو ويلي چې د چهارشنبې په ناسته کې اسلاماباد يو ځل بيا په افغانستان کې د تحريک طالبان پاکستان (ټي ټي پي) د پټنځايونو په اړه خپله اندېښنه څرګنده کړه. د طالبانو استازو له دغو اندېښنو ته د رسېدنې لېوالتيا وښوده، خو ټينګار يې وکړ چې د ټيټيپي کړنې د پاکستان دننه د دوی سره تړاو نه لري.
ويل کېږي چې د پاکستان حکومت د سوداګريزو لارو د بيا پرانيستلو او اقتصادي همکارۍ لپاره خپل چمتووالی ښودلی دی. يو پاکستاني چارواکي ډان ورځپاڼې ته ويلي، چې دا هڅې د تاوتريخوالي د مديريت او د اقتصادي فرصتونو د ګټې اخيستنې لپاره کېږي، که څه هم بنسټيز امنيتي اختلافات لا هم پر خپل ځای پاتې دي.
هغه زياته کړه چې چين هم د افغانستان په خاوره کې د ختيځ ترکستان اسلامي غورځنګ د فعاليتونو په اړه اندېښنې لري.
د معلوماتو له مخې، د طالبانو پلاوي دا ځل د خپلو ژمنو د عملي کولو لپاره زياته لېوالتيا ښودلې او د يو داسې ميکانيزم د ارزونې سره يې موافقه کړې چې د پاکستان او چين ځينو مهمو غوښتنو، په ځانګړي ډول د ټيټيپي او د ختيځ ترکستان اسلامي غورځنګ په اړه، د عملي کېدو د تاييد وړتيا ولري.
اسلاماباد طالبان تورنوي چې د دې هېواد مخالفو وسلهوالو ته يې پناه ورکړې او ملاتړ ترې کوي، خو افغان طالبان دا تورونه ردوي او دا موضوع د پاکستان داخلي مسئله بولي.
د رويټرز خبري اژانس د راپور له مخې، چې د طالبانو له څلورو سرچينو يې نقل کړی، د اورومچي په خبرو کې د پاکستان او طالبانو پلاوي په منځنۍ کچه استازيتوب درلود او د تېر په څېر په ترکيه، قطر او سعودي عربستان کې د شوو ناستو خلاف، دا ځل ګډونوال د پرېکړې کولو صلاحيت نه درلود.
تر دې مخکې هم د قطر، ترکيې او سعودي عربستان په منځګړيتوب څو پړاوه خبرې شوې وې، خو کومه پايله يې نه وه ورکړې.
د راپورونو له مخې، پاکستان وړاندیز کړی چې پلازمېنه اسلاماباد دې د امریکا او ایران ترمنځ د احتمالي خبرو اترو کوربه وي. د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي چې د خبرو لپاره “پرمختګ” شوی، خو ایران دا ادعا رد کړې او ویلي یې دي چې هېڅ رسمي خبرې نه دي پیل شوې.
پاکستان، چې له ۲۵۰ میلیونو څخه زیات نفوس لري، غواړي په سیمه کې خپل سیاسي او ډیپلوماتیک نفوذ پراخ کړي. بل خوا، د هرمز تنګي تړل کېدل د دغه هېواد لپاره لوی اقتصادي ګواښ بلل کېږي، ځکه د تېلو او ګازو ډېری واردات یې له همدې لارې کېږي.
په همدې حال کې، پاکستان د امریکا له خوا ایران ته د اوربند د ۱۵ مادو وړاندیز په رسولو کې هم مرسته کړې، خو تهران ورته په شک سره ځواب ورکړی دی. دغه راز، اسلاماباد د سعودي عربستان، ترکیې او مصر د بهرنیو چارو وزیرانو د دوه ورځنۍ غونډې کوربهتوب هم کړی، چې موخه یې د کړکېچ کمول وو.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار ویلي چې هېواد یې د یادو هېوادونو او چین ملاتړ لري او چمتو دی چې د امریکا او ایران ترمنځ د خبرو لپاره اسانتیاوې برابرې کړي.
خو په ورته وخت کې، پاکستان له افغانستان سره په روانو نښتو کې ښکېل دی. دا جګړه چې اوس دویمې میاشتې ته داخله شوې، په دواړو خواوو کې یې ملکي تلفات اړولي دي.
بل خوا، په کابل کې سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې په چین کې د طالبانو او پاکستان ترمنځ خبرې اترې پر تفاهم او د نظرونو پر تبادلې راڅرخي. دواړو خواوو د وروستیو بریدونو په تړاو خپل نظرونه سره تبادله کړي او اټکل کیږي، چې دغه خبرې ادامه ومومي.
سرچینو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې پر دغو خبرو اترو په داسې حال کې هوکړه شوې، چې د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار په بیجنګ کې و.
طالبانو له دې وړاندې څو ځله په رسمي ډول د خبرو اترو لپاره خپل چمتووالی ښودلی.
د دواړو هېوادونو د استازو ترکیب ښيي، چې د پلاویو غړيتوب ته منځپوړي کسان غوره شوي دي. د سرچینو په وینا، ددغو خبرو اترو د ارزونو پر بنسټ، ښايي دویم پړاو خبرې په جګپوړې کچه وشي.
دغو خبرو اترو ته نږدې سرچینو ویلي، چې خبرې پر دریو مهمو محورونو راڅرخي، چې امنیت، سیاست، او اقتصاد پکې شامل دي.
پاکستان ټینګار کړی چې د تحریک طالبان پاکستان یا ټي ټي پي فعالیتونه، چې ادعا کېږي له افغانستان څخه تنظیمېږي، باید مهار شي او د افغانستان ځمکه باید د ټي ټي پي په ملاتړ ونه کارول شي. په ځواب کې طالبانو چمتووالی ښودلی او ویلي یې دي، چې د افغانستان خاوره به د چا پر ضد نه کاریږي، خو د ټي ټي پي فعالیتونه ددوی په کنټرول کې نه دي.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت یوې سرچینې افغانستان انټرنشنل - پښتو ته تایید کړه چې له چین څخه یې غوښتنه کړې تر څو پاکستان د خبرو مېز ته کېنوي. بل خوا د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت لوړپوړو چارواکو هم منلې چې چین له اسحاق ډار څخه غوښتي چې له طالبانو سره خبرو ته کېني.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت سرچینه زیاتوي، چې امیرخان متقي د چین له سفیر سره په وروستۍ لیدنه ترې غوښتنه کړې وه چې پاکستان د خبرو مېز ته کېنوي.
د سرچینې په خبره، امیرخان متقي په وروستۍ یوې اونۍ کې دوه ځله د افغانستان لپاره د چین له ځانګړي استازي سره ټېلفوني خبرې کړې دي.
یوه بل پاکستاني چارواکي پاکستاني رسنۍ ډان ته ویلي چې بېجینګ د پاکستان له مرستیال لومړي وزیر اسحاق ډار څخه غوښتنه کړې وه چې په خبرو کې ګډون وکړي. هغه مهال نوموړی د سېشنبې په ورځ د چین په پلازمېنه کې و.
سرچینو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې پر دغو خبرو اترو په داسې حال کې هوکړه شوې، چې د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار په بیجنګ کې و.
طالبانو له دې وړاندې څو ځله په رسمي ډول د خبرو اترو لپاره خپل چمتووالی ښودلی.
د دواړو هېوادونو د استازو ترکیب ښيي، چې د پلاویو غړيتوب ته منځپوړي کسان غوره شوي دي. د سرچینو په وینا، ددغو خبرو اترو د ارزونو پر بنسټ، ښايي دویم پړاو خبرې په جګپوړې کچه وشي.
دغو خبرو اترو ته نږدې سرچینو ویلي، چې خبرې پر دریو مهمو محورونو راڅرخي، چې امنیت، سیاست، او اقتصاد پکې شامل دي.
پاکستان ټینګار کړی چې د تحریک طالبان پاکستان یا ټي ټي پي فعالیتونه، چې ادعا کېږي له افغانستان نه تنظیمېږي، باید مهار شي او د افغانستان ځمکه باید د ټي ټي پي په ملاتړ ونه کارول شي. په ځواب کې طالبانو چمتووالی ښودلی او ویلي یې دي، چې د افغانستان خاوره به د چا خلاف نه کاریږي، خو د ټي ټي پي فعالیتونه ددوی په کنټرول کې نه دي.
طالبانو هممهاله ویلي چې د پاکستان دننه د ټي ټي پي باید پخپله اسلام اباد تر خپل کنټرول لاندې راولي.
دا دریځ د دواړو خواوو ترمنځ د اختلاف مهم ټکی ګڼل کېږي.
بل خوا چین د یو درېیم، نسبتا بېطرفه لوري په توګه د تضمین کوونکي رول منلی، څو د دواړو خواوو ژمنې وڅاري او د باور فضا رامنځته کړي.
سرچینې وايي، چې په دغو خبرو اترو کې د پاکستان هوايي بریدونو او د طالبانو د متقابلو بریدونو او د سوداګریزو لارو تړل کېدو په اړه هم خبرې شوې دي او پرېکړه شوې چې مذاکرات جاري وساتل شي او ښايي د خبرو په دوام کې سوداګریزې لارې هم په تدریج پرانېستل شي.
سرچینې وايي، پاکستان هم موافقه کړې چې د سوداګرۍ لپاره به پر ډېورنډ کرښه سوداګریزې لارې نه تړي، خو ویلي یې دي، چې که امنیت ګډوډیږي ښايي اغیز یې پر سوداګریزو لارو هم وي.
د طالبانو او پاکستان ترمنځ دا خبرې اترې د تېرې فبروري او مارچ میاشتې تر خونړیو پېښو وروسته کیږي، چې په کابل، کندهار او نورو ولایتونو کې پاکستاني الوتکو د طالبانو مرکزونه او ځینې ملکي اهداف په نښه کړل او د کابل د روږدو مرکز کې یې سلګونو کسانو ته مرګ ژوبله واړوله.
طالبانو هم په ځوابي بریدونو کې د پاکستان په یو شمېر ښارونو کې د بې پیلوټه الوتکو بریدونه وکړل.
طالبانو ویلي، چې د پاکستاني ځواکونو له هاوان بریدونو وروسته د کونړ په سرکاڼو ولسوالۍ کې د دواړو لوریو ترمنځ نښته هم پیل شوې ده.
د پاکستان له لوري د کونړ پر سرکاڼو ولسوالۍ د هاوان بریدونه پر داسې مهال کیږي، چې د طالبانو پنځه کسیز پلاوی نن د چارشنبې په ورځ له پاکستان سره د مذاکراتو په موخه د چین ارومچي ښار ته په سفر لاړ.
طالبانو د دې برید د زیان په اړه نور معلومات نه دي ورکړي.
د طالبانو د وياند مرستيال حمدالله فطرت د يکشنبې په ورځ وويل، چې پر کونړ د پاکستان د توغندیزو بریدونو له امله یو کس وژل شوی او ۱۶ نور ټپیان دي. د پاکستان د حکومت يوه چارواکي د طالبانو دغه ادعا «له حد څخه زياته» وبلله او ويې ويل: «د افغانستان له لوري ځينې کوچنۍ سرغړونې وشوې او موږ هم په هماغه سيمه کې ځواب ورکړ».
د پاکستاني سرچينو په وينا، دواړو خواوو د درنو وسلو په کارولو سره د کونړ ځينې سيمې او له ډیورنډ کرښې هغې غاړه د خېبر پښتونخوا ایالت د باجوړ ولسوالی په نښه کړې دي. پاکستان تر اوسه په رسمي ډول پر کونړ ولایت د وروستیو بریدونو په اړه څه نه دي ویلي.
د دواړو لوریو ترمنځ په اختر کې د ترکیې، قطر او سعودي عربستان په منځګړتوب لنډمهاله اوربند هم شوی و. اسلاماباد د اوربند پای اعلان کړی او طالبانو هم ويلي، چې د پاکستان بريدونو ته به ځواب ووايي.
اسلاماباد افغان طالبان تورنوي، چې د پاکستان ضد وسلهوالو ډلو ته یې پناه ورکړې او ملاتړ يې کوي. خو طالبانو دا تور رد کړی او ويلي يې دي، چې دا ناامنۍ د پاکستان کورنۍ ستونزه ده.