د افغان ښځو ولسي محکمې د طالبانو جګپوړي مشران د جنسیتي تبعیض په تور محکوم کړل

د افغان مېرمنو دریم ځانګړی فورم، چې «زموږ غږ واورئ» تر سرلیک لاندې، د جمعې په ورځ، د لیندۍ ۲۱مه د هسپانیې په پلازمینه مادرید کې پیل شو.

د ملګرو ملتونو د بشري حقونو ځانګړي راپور ورکوونکي رېچارډ بېنټ د ویناوالو په ډله کې دی، چې د بشري حقونو یو شمیر فعالین هم پکې شامل دي.

د هسپانیې د بهرنیو چارو وزیر په خپلو پرانیستونکې وینا کې ټینګار وکړ، چې هر هغه راتلونکی چې د پرمختګ په اړه فکر کوي د مېرمنو شتون ته اړتیا لري او زیاته یې کړه چې مادرید د افغان مېرمنو د حقونو ملاتړ کوي.

خوزه مانویل البارس په تیرو څلورو کلونو کې د افغانستان وضعیت د ښځو لپاره وېجاړونکی وباله.

بهرنیو چارو وزیر دا هم وویل، چې په افغانستان کې د طالبانو د کړنو په اړه به څېړنه وشي او دا ډله باید مسووله وګڼل شي.

هغې زیاته کړې، چې ښځې او نجونې نه یوازې له ازادۍ، زده‌کړو او ټولنیز ګډون څخه بې‌برخې شوې؛ بلکې د خپل‌سرو نیونو، شکنجې او زنداني کېدو له ګواښ سره هم مخ شوې دي. د هغې په وینا؛ «دغه کړنې په څرګنده توګه د جنسیتي ځپلو په مانا دي.»

نوموړې ټینګار کړی، چې په افغانستان کې د ښځو ځپنه یوه ناڅاپي پېښه نه‌ده؛ بلکې طالبان یو منظم بهیر څاري. اېوانا کرسټیک له نړۍوالې ټولنې غوښتي، چې د دغه وضعیت پر وړاندې جدي غبرګون وښيي.

ملاله یوسفزۍ زیاتوي چې افغان ښځې او نجونې له څو کلونو راهیسې دا حقیقت نړۍ ته بیانوي، خو نړیوالې ټولنې داسې شرایط برابر کړل چې طالبان یو ځل بیا واک ته ورسېدل او خپل ظلمونه یې پر ښځو وتپل.

نوموړې پر حکومتونو غږ کړی چې نور عملي ګامونه پورته کړي او په رسمي توګه جنسیتي اپارتاید د بشریت ضد جرم په توګه وپېژني او طالبان د خپلو کړنو پر وړاندې ځواب‌ویونکي کړي.

ملاله وایي: «هر ځل چې له افغان نجونو سره خبرې کوم، دوی همغه هیلې او خوبونه لري چې ما د دوی په عمر کې لرلې. دوی د احترام، عزت او روښانه راتلونکي حق لري.»

هغې ټینګار وکړ چې د حقونو تر ترلاسه کولو به د افغان نجونو ترڅنګ ولاړه وي.

د محکمې په پریکړه کې راغلي، چې د طالبانو مشر هبت الله اخونداده، د یادې ډلې د کورنیو چارو وزیر سراج الدین حقاني، د دفاع وزیر ملایعقوب، د رییس الوزرا اقتصادي مرستیال ملا برادر، د حج او اوقافو وزیر نور محمد ثاقب، د امر بالمعروف وزیر خالد حنفي، قاضي القضات عبدالحکیم حقاني، د لوړو زده کړو وزیر ندا محمد ندیم، د پوهنې وزیر حبیب الله اغا او د یادې ډلې د استخباراتو عمومي رییس عبدالحق وثیق د ښځو ضد پالیسیو وروستي پرېکړه کوونکي او د سخت دریځه مفکورې اصلي مسوول کسان دي.

ولسي محکمې ویلي، چې د طالبانو د یادو چارواکو چلند د بشریت پرضد جرم دی او محکمې ته د وړاندې شویو شواهدو له مخې، دغه کړنې له ټولنې څخه د ښځو د اېستلو په موخه د یو سیستماتیک کمپاین برخه ده.

ریچارډ بېنېټ په خپلو خبرو کې زیاته کړه، چې دی د محکمې د جنسیتي اپارتاید د رسمیت پېژندنې د پرېکړې او غوښتنې هرکلی کوي.

ددې محکمې څارنوالانو وویل، چې طالبان دې ټول هغه فرمانونه لغوه کړي، چې د ښځو حقونه تر پښو لاندې کوي او ښوونځي او پوهنتونونه دې د نجونو او ښځو پر مخ پرانېستل شي.

څارنوالانو وویل، چې ښځې دې د کار په برخه کې مساوي فرصتونه ولري او د جنسیتي تبعیض د څیړلو لپاره ټول میکانیزمونه بېرته فعال شي.

څارنوالانو وویل، چې ښځو او نجونو ته د غونډو او په عامه ډول د رایې او نظر د څرګندولو حق ور کړل شي او ټولې هغه ښځې خوشې کړي، چې د دا ډول فعالیتونو له امله نیول شوې دي.

رامیرز زیاته کړه:« افغانستان د بشري حقونو ګن تړونونه لاسلیک کړي دي، خو نن په افغانستان کې ښځه او معلول کسان هېڅ ګڼل کېږي.»

نوموړي زیاته کړه، چې طالبان له ژمنو سربیره په غیر قانوني ډول خلک اعداموي او په ټولنه کې یې د ښځون ګډون په منظم ډول کم کړی دی.

د ولسي محکمې یاد قاضي ټینګار وکړ،چې د بشر د نړیوالو حقوقو له مخې زده‌کړه باید ټولشموله او د ټولو لپاره د لاسرسي وړ وي، خو طالبانو ښځې او نجونې له دې بنسټيز حق څخه محرومې کړې دي.

ماتوس وویل، چې طالبانو داسې حکومتي موډل جوړ کړی چې د ښځو وجود یې بیخي حذف کړی او په محرم پورې یې مشروطې کړې دي.

د نوموړي په وینا، دا یوازې تبعیض نه دی بلکې دا یو پلان دی، چې له الف نه تر یا اجزا لري او ښځې په بشپړ ډول له ټولنې حذف شي.

نوموړې ویلي، چې له شریعت څخه د طالبانو سخت او تنګ تعبیر د یادې ډلې د پالیسیو بنسټ دی، خو نور اسلامي بنسټونه دغه تعبیر تر پوښتنې لاندې راولي.

نوموړې زیاته کړې، چې طالبانو ښځې له روغتیايي خدماتو څخه محرومې کړې دي او د طالبانو دغه محدودیت ښځې له روانې ستونزو سره مخ کړې دي.

یادې قاضي ویلي، په افغانستان کې یو بشپړ نسل له ویرې سره ژوند کوي او د وېرې دا دوامداره فضا او د روغتیايي خدماتو نشتوالي د قربانیانو په منځ کې د ځان وژنې د زیاتوالي لامل شوی دی.

هغې وویل، « موږ د افغان ښځو احساسات درک کوو، په افغانستان کې د طالبانو تر رژیم لاندې د ښځو وضعیت دلته وړاندې کوو».

مارینا فورتي وویل، چې طالبانو په تدریج لومړی د ښځو په اړه بندیزونه وضع کړل او وروسته یې هرڅه او ښوونځي او پوهنتونونه پرې بند کړل.