پر انټرنېټ د طالبانو نوي بندیزونه

د مخکېني جمهوري‌ نظام پر مهال د بهرنیو چارو وزیر محمد حنیف اتمر ویلي، چې په افغانستان کې د انټرنېټ بېرته خوشې کېدل د طالبانو پر استبداد د «ولس ښکاره بریا» ده. هغه افغانانو ته د دغه بریا مبارکي هم ورکړې ده.

نوموړي د (تلې ۱۰مه) پر اېکس پاڼه لیکلي: «موږ نه پوهېږو، چې د ظلم له کوره به بیا څه راووځي او څومره وخت به دوام وکړي». محمد حنیف اتمر وایي، تاریخ د دې ګواهي ورکړې چې هوډمن او یو موټی ملتونه تل د خپلو برخلیکونو ټاکونکی وي.

طالبانو ۴۸ساعته پر افغانانو انټرنېټ او هر ډول مخابراتي اړیکې پرې کړې وې. دغه بندیز د ملاهبت الله د شخصي پرېکړې پر بنسټ شوی و او د یادې ډلې د رییس الوزرا ملا محمد حسن اخوند په امر تېره ورځ د (تلې ۹مه) بېرته لرې شو.

د طالبانو دننه هم د انټرنېټ د بندیز په تړاو ژور مخالفتونه رامنځته شوي او د دې ډلې یو شمېر غړو د هبت الله دا چاره د دوی د حکومتي چارو د خنډ تر څنګ د ولسي بغاوتونو د پیلېدو لاره هم بلله. د طالبانو کابینې یو شمېر غړي کندهار ته هم تللي وو، چې خپل مشر په دې تړاو د شته بندیز د ختمېدو اړوند قانع کړي؛ خو هغه نهیلي کړي وو.

د انټرنېټ د بندیز له امله په افغانستان کې بانکونو، پانګه‌والو، سوداګرو او کاروباریانو ته مېلیونونه افغانۍ زیانونه اوښتي او همداراز یې د نجونو انلاین زده‌کړې هم اغېزمنې کړې وې.

د نړۍوالې ټولنې تر څنګ افغان سیاست‌والو هم د طالبانو دغه بندیز په سختو ټکو غندلی و او دا یې ظالمانه پرېکړه بللې وه.

یوه ایراني چارواکي ویلي، چې په افغانستان کې د انټرنېټي فعالیتونو له پیل سره سم به د افغان او ایراني باروړونکو موټرونو تګ راتګ نن (د تلې ۱۰مه) په دوغارون پوله کې بیا له سره پیل شي.

دغه ایراني چارواکي همدا راز ویلي، چې د انټرنېټ په بندېدو په دغه بندر کې تر ۱۸۰۰ ډېرې لارۍ بندې پاتې وې.

د طالبانو تر واک لاندې عامې روغتیا وزارت سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي چې د انټرنېټې خدماتو له بندیدو سره په ټول هېواد کې د شاوخوا ۲۱۷ روغتیایي مرکزونو فعالیتونه ګډوډ شوي دي.

سرچینې زیاتوي، د هر روغتیایي مرکز ورځنی لګښت نږدې زر امریکایي ډالره دی چې یوازې په ۳۶ ساعتونو کې ټولټال ۳۰۰ زره ډالره (۲۸ میلیونه افغانۍ) مالي تاوان اوښتی دی.

د سرچینو په وینا نه یوازې مالي تاوان، بلکې د بیړني تلیفون، امبولانس او درملنې هم ځنډیدلې وې.

د نړیوالو څېړنو له مخې، کله چې د بیړني تلیفون، امبولانس، او درملنې وخت وځنډېږي، د ناروغانو د مړینې کچه هم ۵ تر ۱۰ سلنې لوړیږي.

د زیږون او ماشومانو برخه کې د عاجلو تماسونو او روغتیايي خدمتونو نشتوالی د مور او ماشوم مړینې په چټکۍ سره زیاتوي او په افغانستان کې لا دمخه د مور مړینې او ماشومانو د مړینې کچه لوړه ده، چې په اوسط ډول هره ورځ شاوخوا ۲۱ مېرمنې او ۱۴۸ماشومان خپل ژوند له لاسه ورکوي.

سرچینې وایي چې د انټرنیټ درې ورځني بندیز ښایي د لسګونو نورو مېرمنو او ماشومانو ژوند اخیستی وي.

طالبانو نن ماښام مهال له ۴۸ ساعت ځنډ وروسته په افغانستان کې بند کړي انټرنېټي خدمات بېرته فعال کړل.

په کابل کې د طالبانو یوې سرچینې افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې په افغانستان کې انټرنېټي خدمات د دې ډلې د رییس الوزرا ملا محمد حسن اخوند په امر بېرته پیل شوي دي.

سرچینو د طالبانو تر واک لاندې ارګ او بهرنیو چارو وزارت په حواله افغانستان اڼترنشنل ته ویلي چې دې ډلې د خلکو د بغاوت له ویرې انټرنېټي خدمات بېرته فعال کړل. سرچینو ویلي چې پرون مازیګر او نن سهار ۱۱ بجې د مخابراتو وزیر په ګډون یو شمېر طالب وزیرانو له ملاحسن اخوند سره مجلس درلود.

دغو وزیرانو ملا محمد حسن اخوند ته ځینې دلیلونه وړاندې کړي او یو پکې داو، چې که انټرنېټي خدمات بېرته فعال نه شي، خلک به بغاوت وکړي.

سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي چې پرون لس بجې د شهزاده سرای صرافان د مخابراتو وزارت مخې ته راټول شوي وو او د لاریون په ډول یې د انټرنېټ د خلاصېدو غوښتنه کوله، خو طالبانو پرې ډزې وکړې او خلک خواره شول.

همدا راز سرچینو ویلي چې په ننګرهار، خوست او هرات ولایتونو کې هم خلکو د لاریون تابیا کړې وه، خو طالبانو یې مخه ونیوله.

یوې بلې سرچینې افغانستان انټرنشنل ته وویل چې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي د طالبانو رییس الوزرا ملا محمد حسن اخوند ته ورغلی او هغه ته یې ویلي چې خلک خپه دي او په ستونزو کې دي او که انټرنېټ بېرته فعال نه شي نو خلک به د نظام پر وړاندې راپورته شي او بغاوت به وکړي.

طالبانو نن ماښام مهال له ۴۸ ساعت ځنډ وروسته په افغانستان کې بند کړي انټرنېټي خدمات بېرته فعال کړل.

په کابل کې د طالبانو یوې سرچینې افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې په افغانستان کې انټرنېټي خدمات د دې ډلې د رییس الوزرا ملا محمد حسن اخوند په امر بېرته پیل شوي دي.

له دې وړاندې سرچینو ویلي وو، چې د انټرنېټ قطع کول د طالبانو د مشر شخصي تصمیم و.

له ۴۸ ساعتونو وروسته د انټرنېټ په بیا فعالیدو سره د تېر جمهوري نظام پر مهال د خوست والي محمد حلیم فدایي د طالبانو پر فرمانونو نیوکې کړې چې کله یو څیز حرام او بیا حلال ګرځوی. فدایي ویلي، چې د طالبانو فرمانونه نه یوازې پر ولس، بلکې پر خپلې عقیدې هم ملنډې وهل دي.

هغه زیاته کړې، چې طالبان نن یو کار حرام اعلانوي او سبا بیا هماغه کار حلال وي.

د هغه په وینا، دا یوه لوبه ده او طالبانو د «حرام او حلال» لوبه په زور او قوت روانه کړې ده.

فدایي د چارشنبې په ورځ پر اېکس‌پاڼې لیکلي: «ګواکې بله «وحې» راغله چې انټرنېت بېرته ازاد شو او هغه پخوانۍ «وحې» منسوخه شوه.»

هغه زیاتوي: «د ماشومانو لوبې هم دومره بې‌ثباته نه وي لکه د ملایانو حکومتداري.»

د رپ موسيقۍ سندرغاړي توماج صالحي د نړۍ د بشري‌حقونو له فعالانو وغوښتل، چې افغانان یوازې پرې نه‌ږدي. هغه پر اېکس پاڼه لیکلي:« موږ د نړۍوالو له‌خوا د پرله‌پسې فشارونو له لارې ځواک جوړولای شو او له دې لارې طالبان له خپل دریځ څخه په شا کېدای شي.»

په افغانستان کې په چورلټ ډول د انټرنېټي او مخابراتي شبکو بندېدو د خلکو ورځنی ژوند ګډوډ کړی دی. ۴۲ کلن هټۍوال نجیب‌الله په کابل کې ژوند کوي، هغه فرانس پرېس خبري اژانس ته ویلي:« زموږ ټول کارونه په مبایل پورې تړلي دي.»

هغه زیاتوي:« ټولې سپارښتنې او خلکو ته سودا استول د مبایل له لارې کوو. اوس وضعیت داسې راته ښکاري لکه رخصتي چې وي، ټول خلک په خپلو کورونو کې ناست دي؛ بازار تر ډېره حده بند شوی دی.»

بریټانوۍ رجسټر ورځپاڼې په افغانستان کې د انټرنېټ بندېدو په اړه لیکلي، چې په افغانستان کې د انټرنېټي او مخابراتي شبکو بندول شمالي کوریا ته ورته کار دی؛ خو لوړپوړي طالب چارواکي خپله د نشه‌يي توکو د قاچاق لپاره له انټرنېټ کار اخلي.

دغه ورځپاڼې د یوه راپور په خپرولو ویلي، چې په نړۍ کې د انټرنېټ بندول نوې خبره نه ده؛ خو موارد یې توپير لري؛ لکه هند چې کله ناکله د پاکستان ټولې وېب‌پاڼې بندې کړي.

په راپور کې راغلي، چین، روسیه او ایران هم د نړۍوال انټرنېټ د سترې برخې مخه نیولې؛ خو دغه درې هېوادونه د خپلو هېوادونو لپاره کورنۍ انټرنېټي شبکې لري.

د راپور له مخې؛ کله کله بیا حکومتونه انټرنېټ د بیان ازادۍ د مخنيوي له امله بندوي او کله بیا له دې لارې د لاریونونو د مدیریت مخه نیسي.

راپور کاږي، په نړۍ کې داسې حکومت نه‌شته چې انټرنېټ او ټیلیفون دې بې‌ګټې وبولي؛ ان دا چې دا کار په شمالي کوریا کې هم نه‌دی شوی.

راپور زیاتوي، چې لوړپوړي طالب چارواکي خپله د نشه‌يي توکو د قاچاق لپاره له انټرنېټ استفاده کوي. راپورونه ښيي، چې طالبانو هم د مقاومت او هم د حکومت پر مهال په تور اقتصاد او نشه‌يي توکو په قاچاقو کې ښکېل وو او اوس هم ښکېل دي.

داسې راپورونه خپاره شوي، چې طالبانو د تېر جمهوريت پر مهال په خپلو سیمو کې له انټرنېټ څخه د نشه‌يي توکو د قاچاقو لپاره کار اخیست. راپورونه ښيي، چې طالبانو د جمهوري نظام پر مهال د فراه ولایت د نشه‌يي توکو د کاروبار په مشهور ځای (ودود بازار) کې د انټرنېټ لوی ډیشونه لګولي وو او د واټس اپ له لارې یې د نشه‌يي توکو له نړۍوالو بازارونو سره اړیکې نیولې.

په دوبۍ نړۍوال هوايي ډګر کې افغان مساپرو ويلي، چې د الوتنو لغوه کېدو له کبله په دغه هوایي ډګر کې بندپاتې دي او د الوتنو د بیا پیل په تمه دي. افغانستان انټرنشنل له دوو مساپرو سره چې له امریکا او جرمني نه یې افغانستان ته سفر لاره او اوس په دغه هوايي ډګر کې بندپاتې دي؛ خبرې کړې دي.

دوی وايي، که څه هم اوازې دي چې ډېر ژر به الوتنې پیل شي؛ خو دغه نامعلوم وضعیت سخت ستړي کړي دي.

یو مساپر وایي:« مور مې ناروغه ده، له بلخ نه یې کابل ته د درمنلې لپاره وړې ده. ما مې مېرمنې ته ویلي و، چې زه هم درځم او په ګډه به کور ته ولاړ شو؛ خو اوس دلته بند پاتې یم، نه‌پوهېږم چې څه به کېږي او انتظار به مو کله پای ته رسېږي؟»

هغه وایي، داسې اوازې دي چې نن به هوايي ډګر خلاص او په سبا به الوتنې پیل شي.

دا په داسې حال کې ده، چې تازه د اریانا افغان هوايي شرکت ویلي هڅه کوي چې ژر تر ژره خپلې الوتنې پیل کړي. په افغانستان کې د انټرنېټ له بندېدو وروسته هوايي شرکتونو د خپلو الوتنو د لغوه کېدو خبر ورکړی و.

په افغانستان کې د انټرنېټ له بندیز سره هم‌مهاله نن چهارشنبه (د تلې ۹مه) د طالبانو د امرباالمعروف وزارت او د اریانا افغان هوايي شرکت لپاره د یادې ډلې مشر بخت الرحمان شرافت په خواله رسنیو پوسټونه کړي دي.

که څه هم د یادې ډلې د امرباالمعروف وزارت پر اېکس پاڼه یوازې د نن ورځې نېټه خپره کړې؛ خو د اریانا افغان هوايي شرکت مشر بیا ویلي، هڅه کوي ډېر ژر خپلې الوتنې پیل کړي.

پرون هم د طالبانو د حکومت د ګوتو په شمېر ادارو په خواله رسنیو پوسټونه کړي وو؛ خو بهر مېشتو افغانانو ترې په کمېنټونو کې پوښتنه کړې وه، چې دوی بیا کوم انټرنېټ کاروي؟

په افغانستان کې په بشپړ ډول د انټرنېټ له بندېدو درې ورځې تېرېږي؛ خو تراوسه هیڅ طالب چارواکي د دغه بندیزونو په اړه څه نه‌دي ویلي.