پژوهشگر روابط بینالملل و استاد دانشگاه
طالبان با تبلیغات وسیع تلاش دارند خود را اداره شفاف معرفی کنند که گویا در برابر فساد موضع جدی گرفته و با «صداقت» عمل کردهاند. این کارزار تبلیغاتی طالبان برای عوام مردم جذابیت دارد. یکی از عوامل این جذابیت مقایسه طالبان با رژیم فاسدی است که به نام «جمهوریت» در کشور حاکمیت داشت.
گروهی از عوام به این باور هستند که فساد تنها در حدود رشوهستانی و فساد اخلاقی به طور عام در نظام [سیاسی] خلاصه میشود، اما واقعیت این است که فساد بحثی دامنهدار است و عوامل گوناگونی دارد. اینجا من یازده دلیلی که «امارت اسلامی» طالبان را فاسدترین اداره در تاریخ افغانستان میشناسد، پیشکش میکنم.
نخست، نبود دسترسی به اطلاعات از منابع ملی بزرگترین فساد است. هیچکسی از بودجه ملی، که متعلق به مردم است، از روش استفاده از آن آگاه نیست. بر بنیاد اصول اساسی حکومتداری، نبود دسترسی مردم به اطلاعات عامل اصلی فساد در یک سیستم است. طالبان همه امور مالیاتی، بودجهای، تامیناتی و مصرفی را پنهان میکنند تا بتوانند زیرساختهای فکری-ایوئولوژیک و استخباراتی خود را تقویت کنند و به جای کاهش فقر، که مهمترین نیاز جامعه است، مدرسههای استخباراتی و دیوبندی بنا کنند. طالبان منابع خارجی [درآمد خود] را نیز پنهان میکنند. این رویکرد منبع اصلی فساد در کشور است.
دوم، فساد سیاسی مادرِ فساد اداری در اداره طالبان است. فساد سیاسی به معنای ترجیح و تمرکز ایدئولوژیک در تقرریهای دولتی معنا میدهد. این روش سبب میشود که شخصیتهای خبیر، فهیم و متخصص از حاکمیت و قدرت، که متعلق به مردم است، به حاشیه کشانده شوند و تنها ملاهای وابسته به طالبان امتیازات و پُستهای کلیدی را انحصار کنند. طالبان در این زمینه دست تمام گروههای ایدئولوژیک را در جهان از پشت بستهاند.
سوم، تبعیض در سطح آپارتاید در برابر نیم نفوس کشور، که زنان هستند، کلانترین فساد اداری، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی نامیده میشود. برابری جنسیتی شاخص اصلی شفافیت و تبعیض جنسیتی شاخص عمده فساد اجتماعی است. طالبان آپارتاید نژادی را در افریقا و آپارتاید بردگی را در امریکای لاتین و شمالی در سدههای ۱۲ تا ۲۰ سرخروی کردند.
چهارم، نپوتیسم یا خویشاوندگرایی در طالبان نسبت به هر گروهی دیگر برجسته است. قدرت از روی جایگاه پدر، کاکا، برادر، ماما و به همین شکل حلقههای دومی، سومی، چهارمی حتی پنجمی تقسیم شده است. این حلقهها در همه ساختارهای اداری رخنه کرده و سیستم قبیلهای حاکمان دوران بربریت را شکل داده است.
پنجم، امیرالمومنین خود بزرگترین فساد تاریخ است. رهبری که صدا دارد و سیما نه، بر همه امور مملکت تصمیمگیر است. امیرالمومنین در تاریخ اسلام از خود تعریف دارد. یعنی رهبر مسلمانان، که بر بنیاد اصول اسلام، عدالت، انصاف و برابری را در جامعه تامین، تحکیم و نظارت میکند. این در حالی است که در کشور فقر، بیعدالتی، بیانصافی و بیحرمتی در برابر کرامت انسانی به ویژه زنان بیداد میکند.
ششم، برابری اجتماعی به عنوان یک ارزش و قاعده، بایسته اصلی نظامهای امروزی است. بر بنیاد شاخصهای مورد قبول نهاد جهانی «شفافیت بینالملل» نبود برابری اجتماعی و ارجحیت یک گروه بر گروه دیگر پایهسنگ فساد را در جامعه محکم و فرهنگ آنرا نهادینه میکند. طالبان در جامعه چندفرهنگی و چندقومی ما سیستمی تباهکن هژمونیک قومی را راهاندازی کردهاند که یکی از بزرگترین انواع فساد به حساب میآید. اقلیتهای قومی از ابتداییترین حقوق انسانی بیبهره هستند و اقلیت هندوها و سیکهای ما حتی از کشور ناپدید شدهاند.
هفتم، فساد فرهنگی یکی از کلانترین ظلمتهایی است که بر جامعه ما توسط طالبان حاکمیت میکند. طالبان مردم را از آزادیهای فرهنگی محروم، هنر را به کلی از جامعه محو و قشر وسیعی از هنرمندان را بیکار، بیروزگار و یا متواری کردهاند؛ اما به جای آن فرهنگ طالبانیسم را که با ریشههای فرهنگ مردمی رابطه ندارد بر جامعه تحمیل کردهاند. تحمیل فرهنگی و به حاشیه کشاندن فرهنگ بومی یکی از شاخصهای اصلی فساد فرهنگی در جامعه است که طالبان نام بلندی در جهان از این بابت دارند.
هشتم، فساد اجتماعی زمانی شکل میگیرد که مردم از تمرین آزادیهای عقیدتی خود توسط حاکمیت بیبهره میشوند. طالبان با تحمیل مذهبی تلاش کردهاند تا آزادیهای مذهبی را از سایر گروههای عقیدتی در کشور بگیرند. در این جمع میتوان از گروههای عقیدتی که متعلق به مکتب جعفری هستند یا هممیهنان ما که عقاید غیراسلامی از جمله هندویی، بودایی و سیکی دارند نام برد. این رویکرد ظالمانه طالبان ارزشها و آزادیهای عقیدتی را در جامعه محو کرده و کلانترین فساد اجتماعی را به بار آورده است.
نهم، فساد اخلاقی نشانگر فرهنگ یک نظام [فاسد] است. اخلاق به معنای رعایت اصول و مؤلفههای انصاف و احترام به جایگاه نظام سیاسی به مثابه رهبر جامعه و حرمت به شخصیت فردی در اجتماع است. طالبان در این راستا نسبت به هر رژیم سیاسی دیگر کم آوردهاند. گزارشهای رسانهای، حقوق بشری و نهاد ناظر بر وضعیت کنونی افغانستان نشان میدهند که طالبان در سطوح بالای سیاسی مصاب به فساد اخلاقی هستند و با استفاده از روشهای غیر انسانی چون تجاوز و روابط جنسی با قربانیان خود معروف شدهاند که انزجار جامعه را سبب شده است.
دهم، فساد و سوءاستفاده از قدرت سیاسی به هدف خصوصی از شاخص دیگر فساد طالبان در افغانستان است. در حالیکه جامعه فقیر افغانستان با مرگ و زندگی دست و پنجه نرم میکند، برخی از رهبران طالبان با داشتن امکانات وسیع اقتصادی در کشورهای همسایه و خلیج [فارس] منابع بزرگی را به چرخش درآوردهاند. خانوادههای برخی از رهبران و وزیران طالبان در پاکستان، امارات متحده عربی، ایران و عربستان سعودی با امکانات فراوان اقتصادی به سر میبرند. این گروه از رهبران طالبان با سوءاستفاده از مقام و کرسیهای مهم از هر نوع تخلف برائت حاصل کردهاند که یکی از اصلیترین عوامل فساد در کشور به حساب میآید.
یازدهم، فساد حقوقی زمانی اتفاق میافتد که حاکمیت قانون زیر پا شده و اداره نظام توسط حکم و امر اداره میشود. اداره طالبان با وجود ده مؤلفه مشهود فساد در افغانستان همه مرتکبان آنها را که باید به دادگاه و قانون سپرده شدهاند، برائت حقوقی داده است. فساد حقوقی گلیم نظم، توسعه، اخلاق و عدالت را برچیده است. تا به حال هیچ یک از متخلفان طالبان، که در سطوح اداره و رهبری قرار دارند، بازداشت و محاکمه نشده است که نمایانگر آشکار فساد حقوقی در أفغانستان میباشد.
پس انسان آگاه باید بداند که طالبان مفسدترین گروه نظامی-سیاسی در جهان است که بر مردم ما در نتیجه یک معاملهای سیاسی و استخباراتی تحمیل شده است. هر انسان دانا باید به این تبلیغات طالبان که گویا «فساد را محو کردهاند» پاسخ قاطع دهد.
با این حال، این مقاله به هیچ شکلی فساد گسترده دوران مافیایی را زیر نام «جمهوریت» توجیه نمیکند.
ارزیابیهای استخباراتی از گذشته تا حال نشان میدهد که جنایتکاران و گروههای هراسافگن برای مقاصد آشکار به یکدیگر نیاز دارند و این پیوند راحت، برای هر دو طرف مزایایی دارد.
به طور مثال در واقعه ترور احمدشاه مسعود، قهرمان ملی افغانستان، بعدها هویدا شد که این واقعه نه تنها با شبکه جهادی ترور در اروپا پیوند داشت بلکه به شبکههای جنایی برای دریافت اسلحه و پاسپورت نیز وابسته بود.
به منظور درک همکاری میان این گروهها در افغانستان،نیاز است نگاهی به تجارت مواد مخدر و قاچاق اسلحه اندازیم.
کشت و قاچاق مواد مخدر با روند صعودی مداوم همچو ستون فقرات اقتصاد طالبان و دیگر گروههای هراسافگن فعال در افغانستان، همچنان محفوظ است. در بعضی اوقات منع و توقف برنامهریزی شدهای در کشت مواد مخدر اعمال میشود که فقط به منظور تنظیم کردن قیمتهاست. طوریکه در سال ۲۰۰۰، زمانی که قیمت بعضی محصولات مانند هروئین در بازار بینالمللی کاهش یافت، گروه طالبان این سیاست را در پیش گرفت.این شیوه هماکنون نیز به منظور تنظیم قیمتها اجرا شده است. اما شواهد فراوان بیانگر این است که هراسافگنان این تجارت پرمنفعت را به راحتی از دست نخواهند داد.
چندین سازمان بینالمللی به شمول ملل متحد، درآمد ناشی از تولید و فروش مواد مخدر در افغانستان را در حدود سه میلیارد دالر در سال برآورد کردهاند. بیتردید این پول در میان بازیکنان متعدد دخیل در این تجارت تقسیم میشود.با آن هم طالبان و دیگر گروههای هراسافگن سهم بزرگی در آن دارند. یک پژوهش انجامشده توسط ریاست عمومی امنیت ملی در دوره جمهوریت نشان میداد که طالبان سالانه صدها میلیون دالر از جمعآوری مالیات تجارت مواد مخدر به دست میآورد. این پژوهش حاکی از آن بود که حداقل ۱۰ مرحله وجود داشت که طالبان بر مواد مخدر مالیات تعیین کرده بودند؛ از مرحله کشت تا تولید موادی که از مرزهای افغانستان عبور میکرد. این زمانی بود که طالبان فقط بخش کوچکی از افغانستان را در کنترول داشت، این درآمد اکنون بیتردید بلندتر است.
کشت و قاچاق مواد مخدر تقریباً در همه ساحات تحت کنترول طالبان یک عمل رایج بود، اما سهم هلمند به مراتب بلندتر از سایر ولایات افغانستان به شمار میرفت. این تجارت پرمنفعت یک نقطه مشترک بسیار قوی را میان فرماندهان محلی طالبان و قاچاقچیان مواد مخدر ایجاد کرده است.
قابل یادآوری است که نیروی اصلی در میان طالبان، نه رهبرانشان، بلکه فرماندهان محلی این گروهاند که باقاچاقچیان مواد مخدر و هم با فرماندهان کلیدی تروریستهای خارجی پیوند مستحکمی دارند. این پیوند و دوستی زمانی بیشتر مشهود شد که آنها خواهان رهایی پنج هزار زندانی در جریان مذاکرات دوحه شدند. صدها تن شامل لیست، نه اعضای طالبان، بلکه سوداگران مواد مخدر بودند و این سوال مطرح شد که چرا طالبان برای رهایی آنها آنقدر مستأصل بودند.
بر اساس اطلاعات موجود، سطح تجارت غیرقانونی شامل قاچاق مواد مخدر، اسلحه، مهمات، سگرت و غیره بهحدی وسیع استکه هر دولت مرکزی در افغانستان در صورت اقدام برای مهار آن به چالش کشیده میشود. طوری که در گذشته با چالش روبهرو شد. مگر اینکه مانند روش طالب با رونق هرچه بیشتر این اقتصاد نامشروع همسو باشد. تعدادی از خانوادهها اقتصاد داخلی شانرا از طریق این تجارت اساسگذاری کردهاند و با هر هزینهای در مقابل آنچه منجر به آسیب اقصادی برایشان شود، از آن محافظت خواهند کرد.
بعضی از قاچاقیان مواد مخدر و اسلحه به حدی ثروتمند و مقتدر شدهاند که هرگاه منافعشان تهدید شود، برای هر دولتی در افغانستانمشکل بزرگی ایجاد میکنند. مثالهای متعدد وجود دارند، مانند حاجی بشر، حامی مالی طالبان که از روزهای نخست ظهور این گروه، آنرا تمویل میکرد . او در سپتامبر ۲۰۲۲ طی یک مبادله زندانیان از زندان گوانتانامو آزاد شد. همچنین هدایتالله بدری مشهور به ملا گل آغا و نعیم بریح که تجارت اصلیاش مواد مخدر و اسلحه بود. این افراد اگر فعالیتشان مهار نشود، برای کشورهای دیگر نیز میتوانند مشکلساز باشند، زیر این افراد مقتدر و ثروتمند، به پیوند تروریسم و جنایت وابستهاند. مستدل است که تروریسم و جنایت، هر دو تحت حاکمیت طالبان گسترش خواهند یافت.
شواهد فراوان بیانگر این است که قاچاقچیان ثروتمند و مقتدر مواد مخدر و اسلحه به هیولاهایی غیرقابل کنترول در منطقه تبدیل شدهاند که میتوانند بیثباتی و مصیبت فراتر از آن را به بار آورند. در حال حاضر میبینیم که سیل روز افزون موادمخدر به کشورهای همسایه و اروپا سرازیر میشود. همچنین طالبان در هماهنگی با قاچاقچیان اسلحه از صادرات اسلحهی برجایمانده از نیروهای امریکایی به نقاط مختلف کشورهای منطقه، میلیونها دالر درآمد دارند. این یک مثال کوچک از پیوند نامقدسی است که بیشتر در حال قوت گرفتن است.
بخشهای دیگر این نوشتار:
تروریسم بینالمللی در قلمرو طالبان؛ چند گروه تروریستی در افغانستان حضور دارند؟
مهارتهای ویرانگر تروریستها در افغانستان؛ سازندگان بمب برای همیشه بیکار نخواهند نشست
نقش مدارس دینی در افراط و تروریسم؛ 'یک میلیون طالب دیگر دارند آماده میشوند'
بستر نیروی انسانی تروریسم طالبان؛ 'پدران را به کشتن دادند حالا چشم به پسرانشان دوختهاند'
فناوری در خدمت هراسافگنی فرامرزی؛ تروریستهایی که پهپاد دارند و ارز دیجیتال مصرف میکنند