صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل، یونیسف، روز سهشنبه (۲۲ جوزا) اعلام کرد که بیش از یک میلیون دختر در افغانستان از حق آموزش محروم شدهاند. یونیسف تاکید کرد که ادامه محرومیت دختران از آموزش، نسل آینده این کشور را تحت تاثیر قرار میدهد.
صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل در یادداشتی در شبکه اجتماعی اکس نوشته است که آموزش راه نجات برای کودکان در افغانستان است.
این سازمان با تاکید بر سرمایهگذاری در بخش آموزش نوشت: «با سرمایهگذاری در بخش آموزش به آینده کشور سرمایهگذاری میکنیم.»
براساس آمار سازمان ملل ۱.۴ میلیون دختر بالاتر از صنف ششم در افغانستان از آموزش محروماند.
اوچا روز دوشنبه در گزارشی نوشت که در صورت عدم دریافت کمک صدها هزار کودکی که درحال حاضر در صنفهای درسی آموزش میبییند از دسترسی به آموزشهای ابتدایی محروم و در معرض خطر بیسوادی، ازدواج زودهنگام و خشونت مبتنی بر جنسیت قرار خواهند گرفت.
طالبان پس از تسلط بر افغانستان در تابستان ۱۴۰۰، مکاتب دخترانه بالاتر از صنف ششم را بست. این گروه همچنین دختران را از رفتن به دانشگاه محروم و زنان را از کار با سازمانهای غیردولتی منع کرده است.
شورای تحقیقات بینالمللی امور مذهبی در پژوهشی نوشت که طالبان قندهاری در مورد آموزش و تحصیل دختران رویکرد سختگیرانه و محافظهکارانهتری نسبت به شبکه حقانی و طالبان پکتیکایی دارند. به گفته این سازمان پاکستانی، طالبان از ترس پیشرفت افغانستان، مانع آموزش دختران میشوند.
این پژوهش زیر نام «پروفایل طالبان: دیدگاهها و استراتژیها» است سیاستها و دیدگاههای طالبان را در یکسال گذشته بررسی کرده است.
نویسندگان این پژوهش به افغانستان سفر کرده و با دهها مقام طالبان از جمله ملا شیرین، والی این گروه در قندهار و مشاور ارشد ملاهبتالله آخوندزاده، پژوهشگران و اعضای جامعه مدنی افغانستان مصاحبه کردهاند.
یک نسخه گزارش این محققان در اختیار افغانستان اینترنشنال قرار گرفته است.
نویسندگان پژوهش شورای تحقیقات بینالمللی امور مذهبی باور دارند که طالبان قندهاری با آموزش دختران مخالفت میکنند زیرا میترسند که اجازه حضور زنان در مکانهای عمومی، «افغانستان را به سمت مدرنسازی و پیشرفت بکشاند.»
در این پژوهش آمده است که طالبان قندهاری معتقدند که «امتیازدهی به زنان، مرزهای بین دموکراسی و شریعت اسلامی را از بین میبرد.»
این پژوهش میگوید:«در منطقه لوی قندهار، جایی که سنت یا ایدیولوژی مذهبی حاکم است به دلیل ترس از دست دادن دستاوردها کوچکترین صداهای مخالف به سرعت فرونشانده میشود.»
طالبان یکپارچه نیست
شورای تحقیقات بینالمللی امور مذهبی نوشت که طالبان یک جنبش چند پارچه است و تقسیمات منطقهای در این گروه مشهود است. همچنین، برخورد آنها با ایدیولوژی گروه طالبان متفاوت است.
در گزارش آمده که طالبان به سه دسته افراطی/معتدل، قبایلی و منطقهای مانند تضاد طالبان قندهاری و پکتیایی و نهایتا نیروهای جنگی و طبقه سیاسی تقسیم میشوند.
با این که در درون طالبان زمزمههای مخالفت شینده میشود اما این نهاد تحقیقی پاکستانی باور دارد که کنترول رهبر طالبان بر این گروه، «باثبات است و به چالش کشیده نمیشود.»
طالبان روستایی و شهری
نویسندگان این نهاد پاکستانی باور دارند که رهبران طالبان قندهاری در روستاها و رهبران شبکه حقانی در شهرهای پاکستان زندگی کردهاند و این بر نحوه نگاه شان به امور، از جمله آموزش زنان و روابط با جهان بیرون تاثیر گذاشته است.
این نهاد میگوید طالبان قندهاری در زمان جنگ در مناطق دور افتاده پاکستان مانند چمن، قلعه عبدالله، قلعه سیفالله، کوچلک و حومه کویته و شماری از آنها در کوهستان ساکن بودند که با پدیدههای مدرن و شهری مانند آموزش زنان چند آشنا نبودند.
در این پژوهش آمده است که طالبان پکتیکایی که عمدتا در کابل، خوست، پکتیا و وپکتیکا و بخشهای از لوگر زندگی میکنند، به دلیل تجربه زندگی در شهرهای پاکستان مانند اسلامآباد، بنو، پشاور و دره اسماعیلخان دیدگاه نسبتا بازتری نسبت به موضوعاتی مانند آموزش زنان دارند.
در این پژوهش همچنین آمده است طالبان پکتیکایی به دلیل ارتباط نزدیک با ستیزهجویان خارجی القاعده، تحریک طالبان پاکستان و زندگی در شهرها، جناح نسبتا معتدل، عملگرا و موافق ارتباط با جهان تلقی میشوند.
شورای تحقیقات بینالمللی امور مذهبی در این پژوهش نوشت که طالبان قندهاری متشکل از روحانیون مذهبی و فرماندهان جهادی هستند که در ولایات قندهار، هلمند، فراه و ارزگان و بخشهایی از نیمروز زندگی میکنند.
براساس متن این پژوهش، قندهار مرکز قدرت این گروه است و طالبان قندهاری نفوذ قابل توجهی در حاکمیت طالبان دارند.
حلقه نزدیک هبتالله
شورای تحقیقات بینالمللی امور مذهبی اطلاعاتی درباره اعضای حلقه نزدیک به هبتالله آخندزاده، رهبر گروه طالبان منتشر کرده است.
بربنیاد این پژوهش، خالد حنفی، وزیر امر به معروف و نهی از منکر، فریدالدین محمود، رئیس اکادمی علوم، یوسف وفا، والی بلخ، ملا شیرین، والی قندهار، عبدالحکیم حقانی، وزیر عدلیه، نور محمد ثاقب، وزیر حج و اوقاف و حبیبالله آغا، وزیر معارف، از مشاوران نزدیک ملاهبتالله آخندزاده رهبر طالبان هستند.
شورای تحقیقات بینالمللی امور مذهبی میگوید این افراد در مورد موضوعات مهم بهویژه موارد مربوط به مسایل شرعی و امور خارجی به رهبر طالبان مشوره میدهند.
واحد پنچ هزار نفری انتحاری
در بخشی از این پژوهش آمده که هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان یک واحد مستقل ۵ هزار نفری را برای نیروهای انتحاری خود تشکیل داده است.
این شورا مینویسد: «رهبر طالبان برای افرادی که داوطلبانه به قطعه انتحاری میپیوندند، احترام زیادی قایل است.»
با وجود ختم جنگ در برابر امریکا و دولت پیشن افغانستان، قطعات انتحاری طالبان همچنان فعال اند.
در گزارش آمده که رهبر طالبان از نزدیک حمایت از خانوادههای جنگجویان کشته را زیرنظر دارد و آنها تحت پوشش وزارت شهدا و معلولین اند. هدف از این اقدام، نه تنها توجه به وضعیت این خانوادهها بلکه تقویت ریشههای وفاداری در گروه طالبان نیز است.
نهادهای امنیتی در انحصار طالبان
در این پژوهش آمده که طالبان تنها اعضا و بستگان خود را به نهادهای امنیتی راه میدهند. به جنگجویان طالبان گفته شده که به مرور زمان جذب ارتش و پولیس خواهند شد.
در پژوهش گفته شده که چانس افرادی که عضو طالبان نیستند، برای پیوستن به ارتش و پولیس بسیار پایین است.
بیاعتبارشدن دفتر دوحه
در این پژوهش آمده است که شماری از طالبان به اعضای دفتر سیاسی در دوحه با شک مینگرند و این بیاعتمادی باعث ایجاد شکاف بین فرماندهان طالبان و اعضای دفتر دوحه شده است که در چند سال گذشته با مقام های خارجی تعامل و مذاکرات سیاسی انجام دادهاند.
این نهاد به نقل از یکی از تحلیلگران نزدیک به یک مقامبلندپایه طالبان، در مورد این بی اعتماد نوشت که فرماندهان و جنگجویان طالبان احساس میکنند که اعضای دفتر دوحه زندگی شیک و آرام دارند. همچنین، به آنها در ارتباط به خروج نیروهای امریکایی از افغانستان اعتبار زیاد داده شده است.
این در حالیست که فرماندهان طالبان احساس میکنند که آنها نقش اصلی را در وادار کردن امریکا برای خروج از افغانستان بازی کردند.
در این گزارش گفته شده رهبر طالبان حرف آخر را در مورد مسایل مربوط به سیاست خارجی این گروه میزند.
ظاهراً، به نظر میرسد که کشورهای منطقه به سوی به رسمیت شناختن طالبان گام بر میدارند، اما به گفته شورای تحقیقات بینالمللی امور مذهبی، واقعیت این است که این کشورها نیز در رابطه به طالبان محتاط اند. به گفته این پژوهش، انتخاب جامعه جهانی تعامل بدون رسمیت با طالبان است.
این تعامل عمدتا معطوف به ارائه کمکهای بشردوستانه به افغانستان است.
قلع و قمع سلفیها
در این پژوهش آمده که طالبان با بیرحمی با سلفیها برخورد کردهاند. این گروه به هیچ وجه سلفیها را تحمل نمیکند و آنها را به حمایت از داعش متهم کرده است. این سرکوب تا جایی است که جلو فعالیت سلفیها در مساجد، مدارس و اجتماعات شان گرفته شده است.
نویسندگان پژوهش باور دارند که سرکوب سلفیها زمینه پیوستن بیشتر آنان به داعش را مساعد میسازد.
در این پژوهش به سرکوب شبه نظامیان اوزبیک اشاره شده است. یک فرمانده طالبان گفته است که طالبان ۳۰۰ عضو جنبش اسلامی اوزبیکستان، از جمله زنان را در ننگرهار و کنر از بین برده است.
جنبش اسلامی اوزبیکستان تهدیدی برای اوزبیکستان به حساب میآید، کشوری که قصد دارد با گسترش روابط تجاری و سیاسی، طالبان افغان را به سرکوب و مهار شبه نظامیان اوزبیک متقاعد کند.
در این گزارش آمده که داعش به رغم سرکوبها، تهدیدی جدی برای حاکمیت طالبان است.
حضور غیرپشتونها نمادین است
بربنیاد این پژوهش اندیشکده پاکستانی، با وجود اینکه طالبان برخی چهرهها از قوم تاجیک، هزاره و ازبیک را در سمتهای دولتی گماشته است، اما حضور آنان سمبولیک و نمادین است. ساختارهای قدرت در ولایات غیرپشتون مانند بامیان نیز در اختیار طالبان پشتون است.
«اداره ملی امتحانات» تحت کنترول طالبان روز پنجشنبه، ۱۷ جوزا، از آغاز اولین دور امتحان کانکور در ۱۶ ولایت افغانستان خبر داد. بعد از تسلط طالبان بر افغانستان، این سومین سال است که امتحان سراسری کانکور با حذف دختران برگزار میشود.
عبدالباقی حقانی، رییس اداره ملی امتحانات طالبان پیش از این اعلام کرده بود که کانکور امسال در پنج مرحله برگزار خواهد شد.
آقای حقانی گفته بود کانکور امسال از ۱۷ جوزا آغاز میشود و تا ۱۴ سرطان ادامه خواهد داشت.
طالبان پس از تسلط مجدد بر افغانستان در اگست ۲۰۲۱ آموزش دختران بالاتر از صنف ششم را منع کرده و به دختران اجازه رفتن به دانشگاه را نیز نمیدهد.
مقامات این گروه در پاسخ به درخواستهای ملی و بینالمللی برای بازگشایی مکاتب و دانشگاهها به روی دختران گفته به زمان نیاز دارد تا «شرایط مناسب مطابق با شریعت اسلامی» مهیا شود.
با این حال با گذشت حدود هزار روز از بستن شدن دروازههای مکاتب، هنوز این گروه موفق نشده شرایط مد نظر خود برای از سر گرفتن آموزش دختران را مساعد کند.
یک شهروند افغان گفته در رژیم طالبان تنها طالبان پشتون، تاجیک و اوزبیک حضور دارند و همین افراد دختر و خواهر پشتون، تاجیک و اوزبیک را از آموزش منع کردهاند. او گفته برای اینکه دختر و خواهرش درس بخوانند، حکومت هزارهها و مارشال دوستم را ترجیح میدهد.
به نظر میرسد این شهروند پشتون افغانستان که در عربستان زندگی میکند این موضوع را با سمیع یوسفزی، خبرنگار نسبتا شناخته شده افغان در پاکستان مطرح کرده است.
آقای یوسفزی در صفحه کاربری خود در اکس با بازنشر پیام این شهروند پشتون نوشته که خواسته این شهروند «پیام بزرگی» برای مقامهای طالبان دارد.
در متن پیام این شهروند آمده است: آقای یوسفزی «در نظام طالبان فقط طالبان پشتون، تاجیک و اوزبیک حضور دارند. آنها دختر و خواهر پشتون، تاجیک و اوزبیک را از تحصیل منع کردهاند. من اکنون شخصا به این نتیجه رسیدهام که اقلیت هزاره یا دوستم پادشاه کشور باشد، تا دختر و خواهر من آموزش ببیند و افغانستان را از امواج جهل نجات بدهد.»
او در اخیر از آقای یوسفزی پرسیده: این کدام نوع انصاف است که بنا به قومیت از نظام این «مخلوقات عجیب» دفاع میکنید.
خاستگاه اصلی طالبان عمدتا مناطق جنوب و جنوبشرق افغانستان است و رهبران اصلی آن از همین مناطق برخاستهاند.
با این حال در بیست سال جنگ این گروه با دولت پیشین و متحدان بینالمللی آن، شماری زیاد از باشندگان مناطقی شمالی و غرب افغانستان به این گروه پیوستهاند.
در میان فرماندهان نسبتا رده بالای طالبان شماری از شهروندان تاجیک و اوزبیک نیز حضور دارند و منصبهای دولتی را عهدهدار شدهاند.
به طور نمونه سلام حنفی، معاون اداری رئیسالوزرای طالبان اوزبیکتبار، فصیحالدین فطرت، رئیس ستاد ارتش یک تاجیک و عبدالطیف نظری، معین وزارت اقتصاد این گروه هزاره است. با این حال منتقدان میگویند این چهرهها از نقشهای سمبولیک در رژیم طالبان برخوردارند و در سیاستهای اصلی این گروه تاثیری ندارند.
البته این شهروند پشتون افغانستان در حالی گفته حاضر است که به پادشاهی مارشال عبدالرشید دوستم تن دهد که او نیز یک اوزبیک است.
در حدود سه سالی که از روی کار آمدن دوباره طالبان در افغانستان میگذرد، این گروه محدودیتهای شدیدی را بر کار و آموزش زنان وضع کرده و دختران بالاتر از صنف شش را از آموزش محروم کرده است. دروازه دانشگاهها نیز بر روی دختران دانشجو بسته شده است.
انتقاد گسترده جامعه جهانی و مردم افغانستان هنوز نتوانسته طالبان را وادار به گشایش دوباره دروازههای مکاتب و دانشگاهها بر روی دختران بکند.
رئیس گماشته شده طالبان در اداره ملی امتحانات اعلام کرد کانکور امسال در ۵ مرحله برگزار خواهد شد. عبدالباقی حقانی گفت امتحان از ۱۷ جوزا آغاز میشود و تا ۱۴ سرطان ادامه خواهد داشت. این سومین سالی است که طالبان کانکور را با حذف دختران برگزار میکند.
این مقام طالبان روز پنجشنبه، سوم جوزا، در یک نشست خبری در کابل گفت که امتحان کانکور از فارغان مکاتب در سراسر افغانستان در چهار مرحله برگزار خواهد شد. وی افزود که در مرحله پنجم از افراد متفرقه و شهروندان خارجی امتحان گرفته میشود.
عبدالباقی حقانی گفت کانکور امسال علاوه بر زبانهای ملی فارسی و پشتو، به زبانهای خارجی مثل عربی و انگلیسی نیز گرفته خواهد شد.
آقای حقانی همچنین گفت که زمان برگزاری امتحان کانکور به چهار ساعت افزایش یافته است. او درباره شمار شرکتکنندگان کانکور امسال توضیح نداد.
این مقام طالبان در جریان سخنرانی خود درباره رفع ممنوعیت حضور دختران در امتحان کانکور چیزی نگفت.
اداره ملی امتحانات طالبان در ماه سرطان ۱۴۰۲ اعلام کرد که امسال تنها دانشآموزان پسر میتوانند در امتحان کانکور شرکت کنند. این اداره در آن زمان گفت که منع شرکت دانشآموزان دختر با دستور کتبی وزارت تحصیلات عالی طالبان انجام شده است.
در سال گذشته که دختران برای دومین سال پیاپی در امتحان کانکور غایب بودند، ۴۴ هزار و ۳۳۴ پسر در دانشگاهها پذیرفته شدند.
اعلام نتایج کانکور کاملا مردانه تحت کنترول طالبان، باعث ناامیدی سرخوردگی شمار زیادی از متقاضیان دختر کانکور در افغانستان شده بود.
سازمان عفو بینالملل در نامهای سرگشاده به عبدالحق وثیق، رئیس استخبارات طالبان، خواستار آزادی فوری و بدون قیدوشرط احمدفهیم عظیمی، فعال آموزش، از زندان طالبان شده است. عفو بینالملل تایید کرده که طالبان آقای عظیمی را به یک سال حبس محکوم کرده است.
این سازمان روز سهشنبه (۲۵ ثور) در نامهای سرگشاده به مقامهای طالبان بازداشت آقای عظیمی را «خودسرانه» و «ناعادلانه» خواند.
در نامه عفو بینالملل آمده است: «آقای عظیمی به دروغ متهم به تبلیغ علیه طالبان، از طریق یک محاکمه ناعادلانه توسط دادگاه ابتدایی این گروه، به یک سال زندان محکوم شده است.»
براساس این نامه، دستگیری، بازداشت و محاکمه احمدفهیم عظیمی برخلاف قوانین بینالمللی حقوق بشر است.
عفو بینالملل نوشت: «عظیمی و خانوادهاش ادعاهای طالبان را رد کردند. در ابتدا قاضی طالبان یافتههای بازجویی را بینتیجه دانست و دستور انتقال او به زندان پلچرخی تا پایان بازجویی را صادر کرد و او در اول اپریل ۲۰۲۴ در دادگاه طالبان مجرم شناخته شد.»
این سازمان در نامه خود همچنین از شکنجه و بدرفتاری در برابر این فعال حقوق آموزش در زندان طالبان ابراز نگرانی کرده است.
عفو بینالملل از طالبان خواسته است که بازداشت، شکنجه و بدرفتاری با مردم را متوقف کنند.
در نامه همچنین تاکید شده است رهبران طالبان هرچه زودتر به دختران اجازه حضور و آموزش در مکاتب و دانشگاهها را بدهند.
احمدفهیم عظیمی در میزان سال ۱۴۰۲ به دست ماموران استخبارات طالبان در منطقه کارته چهار کابل بازداشت و به زندان پلچرخی منتقل شد.
پیشتر سازمان حقوق بشری فرانتلاین گفته بود که این فعال حقوق بشر و خانواده او در زمان صدور حکم طالبان، در دادگاه حضور نداشتند.