وزیر خارجه ترکیه با رد ادعا دونالد ترامپ، رئیسجمهور منتخب امریکا مبنی بر «تسلط غیردوستانه انقره» در سوریه، گفت که در حال حاضر خواست مردم در سوریه تسلط دارد. هاکان فیدان میگوید تصور اینکه ترکیه در نهایت بر سوریه حکومت خواهد کرد، نادرست است.
وزیر خارجه ترکیه چهارشنبه، ۲۸ قوس در گفتوگو با الجزیره در واکنش با اظهارات اخیر دونالد ترامپ، گفت: «ما آن را تصاحب نمینامیم، زیرا چنین برداشتی از آنچه در سوریه رخ میدهد، اشتباه بزرگی است.»
وزیر خارجه ترکیه تاکید کرد که آنجه در سوریه رخ میدهد به معنی تسلط ترکیه، ایران و اعراب نیست، بلکه همکاریهای ضروری است که باید انجام شوند. هاکان فیدان افزود: «ما از آنچه در منطقه ما اتفاق میافتد درسهای بزرگی میگیریم و فکر میکنم این آخرین چیزی است که میخواهیم ببینیم». این مقام دیپلوماتیک ترکیه تاکید کرد که فرهنگ سلطه منطقه را ویران کرده است و ترکیه علاقهای به این کار ندارد.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور منتخب ایالات متحده دوشنبه گفته بود «افرادی که به سوریه رفتهاند، تحت کنترول ترکیه هستند و این اشکالی ندارد». ترامپ اضافه کرد که ترکیه بدون تلفات قابل ملاحظه دست به «تصرف غیردوستانه» سوریه زد.
پیش از این، آنتونی بلینکن، وزیر خارجه امریکا برای گفتوگو درباره تحولات در سوریه به ترکیه سفر کرده بود. هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه در آن زمان گفت در دیدار با بلینکن درباره ثبات در سوریه و درگیریها میان جنگجویان کرد مورد حمایت امریکا و نیروهای مورد حمایت ترکیه گفتوگو شده است.
بلینکن پس از دیدار با رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه گفت به توافقهای گستردهای در مورد آنچه که ترکیه و ایالات متحده مایلند در سوریه پس از حکومت بشار اسد شاهد باشند، دست یافتهاند.
در همین حال، هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه در پی اظهارات دونالد ترامپ گفت: «همبستگی ما با مردم سوریه نباید به گونهای توصیف شود که انگار ما واقعاً بر سوریه حکومت میکنیم. من فکر میکنم که این اشتباه است.»
مخالفان مسلح اسد در یک عملیات غافلگیرکننده ۱۱ روزه که از ادلب و حلب آغاز شد، توانستند به پنج دهه حکومت خاندان اسد بر سوریه پایان دهند. ترکیه در پیروزی شورشیان سوری نقش برجسته داشته است.
علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی نیز اخرا با اشاره تلویحی به ترکیه افزود «یک دولت همسایه سوریه» نقشی «آشکار» در سرنگونی حکومت اسد ایفا کرده است.
پس از سقوط حکومت بشار اسد در سوریه و تشکیل دولت انتفالی در این کشور، رئیس امنیت ملی ترکیه و قطر با برخی از مقامات دیگر برای رایزنی درباره تشکیل حکومت جدید در این کشور به سوریه سفر کردند.
رَپ که رهبری دادگاههای جرایم جنگی رواندا و سیرالئون را بر عهده داشته، پس از بازدید از دو محل گور جمعی در شهرهای قطیفه و نجها در نزدیکی دمشق، به رویترز گفت: «ما بدون تردید، بیش از ۱۰۰ هزار نفر را داریم که در این ماشین مرگ ناپدید شدند و زیر شکنجه به قتل رسیدند.»
رَپ، که دورهای هم سفیر امریکا در امور جرایم جنگی بود به رویترز گفت «در مورد این ارقام، با توجه به چیزهایی که در این گورهای جمعی دیدهایم، تردید چندانی ندارم.»
این دادستان بینالمللی جنایت جنگی، که اکنون با جامعه مدنی سوریه برای مستندسازی شواهد جرایم جنگی دولت اسد همکاری کرده و در تلاش برای تدارک یک دادگاه احتمالی است، گفت: «ما واقعا از زمان نازیها تاکنون چیزی اینچنین ندیدهایم.»
او افزود: «از نیروهای امنیتی مخفی که مردم را از خیابانها و منازلشان ربودند، تا زندانبانها و بازجویانی که آنها را با گرسنگی و شکنجه کشتند، تا رانندگان کامیونها و رانندگان بولدوزرها که اجسادشان را پنهان کردند، هزاران نفر در این سیستم کشتار فعالیت داشتند.»
رپ در ادامه با اشاره به شیوه کار این سیستم کشتار به رویترز گفت: «ما در مورد یک سیستم ترور دولتی صحبت میکنیم که به یک ماشین مرگ تبدیل شد.»
بر اساس برآورد سازمانهای حقوقبشری و گزارشهای رسانهای از سال ۲۰۱۱، هنگامی که سرکوب اعتراضات علیه اسد به یک جنگ تمام عیار تبدیل شد تا زمان سقوط دولت اسد، صدها هزار سوری کشته شدند.
سالهاست گروههای حقوقبشری و شماری از دولتها، هم بشار اسد و هم پدرش حافظ اسد را که پیش از او تا سال ۲۰۰۰ رییسجمهور بود، به انجام اعدامهای فراقضایی گسترده، از جمله اعدامهای دسته جمعی در نظام زندانهای کشور و استفاده از سلاحهای شیمیایی علیه مردم سوریه متهم کردهاند.
بشار اسد که به مسکو گریخته است، انکار کرده که دولت او مرتکب نقض حقوق بشر شده و مخالفان را تندرو معرفی میکند.
معاذ مصطفی، رئیس سازمان امداد سوریه در آمریکا، که از گورهای جمعی در قطیفه در ۴۰ کیلومتری شمال دمشق بازدید کرده است، تخمین زده که تنها در این محل دست کم ۱۰۰ هزار پیکر دفن شده است.
تحلیل تصاویر ماهوارهای
تحلیل تصاویر ماهوارهای از سوی رویترز نشان میدهد که عملیات حفاری گسترده در این محل بین سالهای ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۴ آغاز شد و تا سال ۲۰۲۲ ادامه داشت.
تصاویر متعدد ماهوارهای که شرکت مکسر تهیه کرده و رویترز بررسی کرده، در طول این مدت یک دستگاه حفاری و کانالهای طولانی، به همراه سه یا چهار کامیون بزرگ را در محل نشان میدهد.
عمر حجیراتی، یکی از رهبران سابق اعتراضات ضد اسد که نزدیک گورستان نجها زندگی میکند، جایی که تا پیش از ایجاد سایت بزرگتر گور جمعی قطیفه، محل گورهای جمعی بود، به رویترز گفت او مشکوک است چند نفر از اعضای ناپدیدشده خانوادهاش در این گور دفن شده باشند.
او معتقد است برخی از کسانی که ماموران امنیتی با خود بردند، از جمله دو پسر و چهار برادرش، به دلیل اعتراض علیه دولت اسد بازداشت شده بودند.
حجیراتی که مقابل یک گودال طولانی و باز، که ظاهرا اجساد در آن دفن شده بودند، ایستاده بود به رویترز گفت: «این گناه من بود که باعث شد خانوادهام را ببرند.»
شهادت یکی از گورکنهای شاهد گورهای جمعی
جزئیات مربوط به گورهای جمعی سوریه برای اولین بار در جریان جلسات دادگاه آلمان و شهادت در کانگرس مریکا در سالهای ۲۰۲۱ و ۲۰۲۳ افشا شد.
مردی که فقط با عنوان «قبرکن» شناخته میشود، بارها به عنوان شاهد در مورد کارش در سایتهای نجها و قطیفه در طول محاکمه مقامات دولت سوریه در آلمان شهادت داد.
این قبرکن شهادت داد که سال ۲۰۱۱، زمان کار او در قبرستانهای اطراف دمشق، دو افسر اطلاعاتی به دفترش آمدند و او و همکارانش را مجبور کردند اجساد را حمل و دفن کنند.
بر اساس شهادت این قبرکن، او را سوار یک ون با عکسهای اسد روی بدنهاش، چندین بار در هفته بین سالهای ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۸، کامیونهای یخچالدار پر از اجساد را در رفتن به این محلها همراهی میکرد.
او در جریان شهادتش در دادگاه آلمان گفت کامیونها، صدها جسد از بیمارستانهای نظامی تشرین، مزه و حرستا را به نجها و قطیفه حمل میکردند و در آنجا او و همکارانش، اجساد را درون کانالهای عمیقی که زا پیش حفر شده بود میریختند و به محض پر شدن هر بخشی از کانال، بیل مکانیکی آن را با خاک میپوشاند.
هیمن شاهد در شهادتنامهای هم که به صورت مکتوب به کانگرس امریکا داد، گفت: «هر هفته دو بار، سه کامیون تریلی میآمد که بین ۳۰۰ تا ۶۰۰ پیکر قربانیانی را حمل میکرد که در اثر شکنجه، گرسنگی و یا اعدام مرده بودند و از بیمارستانها و دوایر اطلاعاتی نظامی اطراف دمشق جمع شده بودند.»
این قبرکن در سال ۲۰۱۸ از سوریه گریخت و به اروپا رفت و بارها درباره این گورهای جمعی شهادت داده است، اما هویتش از عموم مردم و رسانهها پنهان نگه داشته شده است.