پناهجویان افغان در پاکستان در گفتوگو با افغانستان اینترنشنال گفتند که ماموران پولیس این کشور بدون بررسی ویزا از آنها پول طلب میکند. آنان میگویند که بهرغم داشتن مدارک قانونی، هزاران روپیه به عنوان رشوه به پولیس پاکستان پرداخت کرده اند.
بخش پشتوی افغانستان اینترنشنال با برخی از خانوادههای افغان که اخیرا به پاکستان سفر کردهاند، گفتوگو کرده است.
بسیاری از افغانهایی که به دلیل درمان یا تهدیدات امنیتی قصد دارند به کشورهای ثالث بروند و ابتدا به پاکستان رفتهاند، میگویند پولیس این کشور برای ویزا و دیگر اسناد قانونی هیچ ارزشی قائل نیست و تنها خواسته آنها پول است.
در میان این پناهجویان، نسیمه که بهتازگی از طریق مرز اسپین بولدک- چمن به کویته و سپس اسلامآباد رفته است، به افغانستان اینترنشنال گفت: «پولیس از ما درباره ویزا سوالی نمیکرد و مستقیما درخواست پول میکرد.»
سه عضو خانواده نسمیه که گذرنامه و ویزای پاکستان را همراه داشتند، گفتند از قندهار تا اسلامآباد نزدیک به یک میلیون روپیه پرداختند.
نسیمه گفت: «من و دو دخترم ویزای پاکستان داشتیم، اما در دروازه اسپین بولدک-چمن، پولیس ویزای ما را قبول نمیکرد و میگفت پول بدهید. مجبور شدم به ازای هر نفر صد هزار کلدار پرداخت کنم. اصلا به ویزای ما اهمیتی نمیدادند. فکر کردیم چون اینجا مرز است ممکن است این مشکلات وجود داشته باشد و از اینجا به بعد به اسلامآباد بدون مشکل خواهیم رسید، اما پیشبینی من برعکس شد.»
این خانواده میگوید مشکلات اصلی زمانی شروع شد که از کویته به سمت اسلامآباد حرکت کردند. به گفته نسیمه، از کویته تا اسلامآباد، پولیس در هر ایستگاه بازرسی، موتر آنها را برای بررسی اسناد متوقف میکرد، اما بدون نگاه کردن به ویزا، درخواست پول میکرد.
او گفت: «هر ایستگاه فرق داشت، در برخی جاها پولیس به ازای هر نفر ده هزار کلدار و در برخی دیگر بیست هزار کلدار میگرفت. در بسیاری از جاها به پولیس میگفتیم ما ویزا داریم، اما آنها میگفتند ویزا برای ما مهم نیست. اگر میخواهید عبور کنید، باید پول بدهید، در غیر این صورت باید به سمت کویته و چمن برگردید.»
گرفتن ویزای پاکستان و عبور از مرز دیورند نیز برای این خانواده آسان نبود.
نسیمه گفت: «برای سه نفرما نزدیک به هزار دالر هزینه ویزا پرداخت کردیم و چندین ماه منتظر بودیم تا از سفارت پاکستان ویزا بگیریم، اما موفق نشدیم. یک واسطه به من گفت برای سه نفرتان با هزار دالر ویزا میگیرم و این ویزا یکماهه است. چون رفتن به پاکستان برای ما بسیار ضروری بود، مجبور شدم با هزار دالر ویزا بگیرم.»
پس از گرفتن ویزا، این خانواده ابتدا تلاش کرد از طریق تورخم وارد پاکستان شود، اما طالبان به دلیل نداشتن محرم اجازه ندادند: «چند روز در تورخم منتظر ماندیم، اما طالبان گفتند تا زمانی که یک عضو مرد خانواده همراه شما نباشد، به هیچ وجه اجازه عبور به پاکستان را نخواهید داشت.»
او اضافه کرد: «بعدا تلاش کردیم از طریق پکتیکا وارد پاکستان شویم، اما پس از چند روز انتظار، طالبان باز هم اجازه عبور ندادند. ما هر روز میدیدیم که اعضای خانواده طالبان از همان جایی که ما منتظر بودیم، به سمت پاکستان عبور میکردند، اما چون ما عضو خانواده طالبان نبودیم، با وجود داشتن ویزا، این بهانه را میآوردند که چرا مرد همراه شما نیست و اجازه نمیدادند.»
این خانواده در آخرین تلاش خود موفق شد از طریق اسپین بولدک با پرداخت صد هزار روپیه به ازای هر نفر وارد پاکستان شود.
پس از به قدرت رسیدن طالبان در افغانستان، تنها این خانواده نیست که با مشکلات فراوان به پاکستان رسیده است؛ افراد دیگری نیز روایتهای مشابهی درباره سفرشان به این کشور دارند.
یک زن افغان با نام مستعار رویا، دو ماه پیش در مدت شش روز از کابل به اسلامآباد رسید. او میگوید که ویزای پاکستان نداشته و با هزینه نزدیک به دو هزار دالر توانست خود را از کابل به اسلامآباد برساند.
این زن توضیح داد که قاچاقچیان انسان او را از طریق ولسوالی بهرامچه ولایت هلمند به شهر کویته پاکستان و از آنجا به اسلامآباد رساندند.
رویا گفت: «من تلاش زیادی کردم که ویزای پاکستان بگیرم، اما موفق نشدم. در نهایت شخصی به من گفت که رفتن از طریق اسپین بولدک آسان است، اما از قندهار به ولسوالی بهرامچه هلمند منتقل شدم و از آنجا به کویته و اسلامآباد رسیدم. این مسیر برای من بسیار سخت بود، اما چارهای نداشتم و مجبور بودم که این مشکلات را تحمل کنم.»
به گفته او، پنج تا شش روز سفر در موتر بدون همراه (محرم) برای او سپری شد. بسیاری از افراد تعجب میکردند که چگونه یک زن بهتنهایی از این مسیر خطرناک به پاکستان سفر کرده است.
رویا افزود: «مسیر آنقدر سخت بود که برای عبور از یک رودخانه، موتر را روی یک کشتی قرار دادند. وقتی این شرایط را دیدم، فکر نمیکردم زنده بتوانم به مقصد برسم.»
افغانها در حالی با چنین وضعیتی مواجه هستند که پولیس اسلامآباد حدود یک ماه پیش عملیات بازداشت و بازگرداندن اجباری افغانها به افغانستان را آغاز کرد و تعداد زیادی از افغانها از این کشور اخراج شدند.
برخی از پناهجویان افغان ساکن اسلامآباد به افغانستان اینترنشنال گفتند که پولیس پاکستان حتی افغانهایی را که ویزا و اسناد اقامت قانونی داشتند، به افغانستان بازگردانده است.
هدایتالله، یکی از پناهجویان افغان ساکن اسلامآباد، گفت که پولیس با وجود داشتن همه اسناد، از او پول گرفته است.
او گفت: «من و خانوادهام ویزا داشتیم، اما وقتی ماموران پولیس به خانه ما آمدند و من ویزای اعضای خانوادهام را نشان دادم، گفتند که اگر ویزا داری، ما تو را به یک شرط آزاد میکنیم؛ اینکه افغانهای دیگری را که ویزا ندارند، به ما معرفی کنی. این کار برای من سخت بود، اما در نهایت با پرداخت پول موضوع حل شد.»
با وجود واکنشهای شدید سازمان عفو بینالملل و نهادهای حامی پناهجویان نسبت به بازداشت، آزار و اخراج اجباری افغانها توسط حکومت پاکستان، طالبان تاکنون هیچ واکنش جدی به اقدامات حکومت پاکستان نشان ندادهاند.
حمیدالله، یک پناهجوی افغان که یک سال گذشته را در اسلامآباد سپری کرده و در انتظار انتقال به امریکا است، میگوید که پولیس اسلامآباد با افغانها مانند یک منبع درآمد رفتار میکند و به بهانههای مختلف از آنها پول میگیرد.
او گفت: «اواخر شب در حال رفتن از یک منطقه اسلامآباد به منطقه دیگر با تکسی بودم که پولیسها اسناد من را خواستند. گذرنامه و ویزای پاکستانم را نشان دادم، اما آنها قبول نکردند. به من گفتند که ویزای تو مشکلی ندارد، اما شما افغانها نمکنشناسی میکنید. اینجا زندگی میکنید، اما از تیم کریکت هند حمایت میکنید. راشد خان شما با آنها رابطه خوبی دارد. سپس گفتند که یا به ما پول شیرینی بده، یا تو را به ایستگاه پولیس میبریم.»
زندگی افغانها در پاکستان از مدتها پیش با مشکلات زیادی همراه بوده است، اما تصمیم اخیر رئیسجمهور امریکا، صدها افغان دیگر را با سختیهای بیشتری مواجه کرد.
به دستور دونالد ترامپ، پروازهای ۱۶۰۰ پناهجوی افغان که در پاکستان منتظر انتقال به امریکا بودند، لغو شد.
روزنامه دیلی تلگراف گزارش داد که این افغانها از بریتانیا درخواست پناهندگی کردهاند، اما درخواست آنها رد شده است.
این در حالی است که چند روز پیش نیز پناهجویان افغان ساکن پاکستان از نخستوزیر این کشور درخواست کردند که فرآیند صدور ویزا را به دلایل انسانی آسانتر کند.
افغانستان اینترنشنال از صحبت با منابع آگاه محلی دریافته است که ورود مردم عادی به این روستاها ممنوع اعلام شده، اما موترهای بزرگ برای ساخت و ساز در این مناطق تردد دارند. باشندههای محل تایید کردهاند که افراد غیرمحلی همراه با خانوادههای شان در این نواحی زندگی میکنند.
مردم محلی میگویند رفتار، پوشش و حتی زبان این افراد با مردم بومی متفاوت است. یکی از بزرگان محلی در شاوالی کوت به افغانستان اینترنشنال گفت: «مدت زیادی است که این افراد به اینجا آمدهاند. با مردم عادی کاری ندارند و با کسی صحبت نمیکنند. چهرههای شان متفاوت است، همه موهای بلند دارند و به لهجههای مختلف بین خود صحبت میکنند.»
رانندگان شاهراه قندهار-ارزگان نیز گفتند که گاهی این افراد ناشناس مسلح در کنار شاهراه ظاهر میشوند. عزیزالله، یکی از رانندگان این مسیر گفت: «این افراد ناشناس هر هفته یا هر دو هفته مسیر را با زنجیر مسدود میکنند و از مردم پول میگیرند.»
وی افزود که این جنگجویان موترها و مردم را زیر نظر دارند.
با بازگشت طالبان به قدرت در اگست ۲۰۲۱، جنگجویان پاکستانی در مناطقی ظاهر شدند که در بیست سال گذشته میدان درگیری بودند. رهبران و جنگجویان طالبان افغان که در جریان جنگ با حکومت افغانستان و نیروهای ناتو به مناطق قبایلی پناه برده بودند، اکنون به مناطق خود بازگشته و «مهمانان پیشین و کنونی» پاکستانی خود را نیز با خود آورده اند.
جنگجویان پاکستانی که در کنار شبکه حقانی در پکتیا جنگیده بودند، خوست، پکتیا و پکتیکا را مناطق امن برای حضور خود میدانند. اما آنهایی که در نبردهای بزرگ قندهار شرکت داشتند، به صورت پراکنده در این ولایت سکنا گزیده اند.
این جنگجویان اکنون با نیروهای امنیتی پاکستان درگیر اند و حملات خونباری در این کشور انجام داده اند.
خالد پشتون، نماینده پیشین قندهار در پارلمان افغانستان، به افغانستان اینترنشنال گفت که جنگجویان تحریک طالبان پاکستان و فرماندهان شان همراه خانوادههای خود علاوه بر شاهولی کوت در ولسوالی نیش نیز ساکن هستند.
او افزود: «این جنگجویان به درخواست و فشار پاکستان به مناطق دورتر از خط دیورند انتقال داده شدهاند. این منطقه برای زندگی و پنهان شدن بهترین مکان است. اعضای تحریک طالبان پاکستان در این منطقه فقط برای حفظ امنیت خانوادههای شان مستقر شدهاند، در حالی که جوانان جنگجوی آنان همچنان با کمک، تجهیز و راهنمایی طالبان افغان به خط دیورند میروند و در نبردها شرکت میکنند.»
در ماه می ۲۰۲۲، پاکستان از طالبان خواست که شبهنظامیان پاکستانی را از مرز دو کشور دور کند. سپس، اسلام آباد با اعزام دیپلوماتهای چینی به قندهار تلاش کرد ملا هبتالله آخندزاده را نسبت به حساس بودن این موضوع آگاه کند. طالبان نیز به این موضوع توجه کرده و دو منطقه در افغانستان را به جنگجویان پاکستانی پیشنهاد دادند: یکی در شمال و دیگری در جنوب.
یافتههای افغانستان اینترنشنال نشان میدهد که گروه حقانی تلاش داشت جنگجویان پاکستانی و خانوادههای شان را به شمال افغانستان، به ویژه اطراف کانال قوشتپه منتقل کند و زمینهای این کانال را به آنان واگذار کند. اما این تلاش به دلیل مخالفت مردم منطقه ناکام ماند و جنگجویان تحریک طالبان نیز از رفتن به آنجا خودداری کردند.
شاهولی کوت؛ نقطهای راهبردی
در نهایت، طالبان به جنگجویان و خانوادههای شان در شاهولی کوت قندهار جا داد که به دلیل موقعیت جغرافیایی خود یک نقطه مهم محسوب میشود. این ولسوالی علاوه بر دسترسی به ولسوالیهای دیگر قندهار، به ولایتهای زابل، ارزگان، هلمند، دایکندی و غزنی نیز راه دارد.
این پناهگاهها تا مدتی پیش مشکلی برای پاکستان ایجاد نمیکردند. اما، این کشور با آغاز فعالیتهای تحریک طالبان پاکستان در خیبرپختونخوا و بلوچستان و دستیابی جنگجویان بلوچ به تسلیحات پیشرفته، اکنون به حساسیت این منطقه نیز پی برده است.
در اواخر دسامبر ۲۰۲۴، نماینده پیشین ویژه پاکستان برای افغانستان در مصاحبهای تلویحاً تایید کرد که مخفیگاههای تحریک طالبان در قندهار قرار دارند.
توافق «میرعلی» و تعهد طالبان افغان
باورهای مذهبی عمیق، پیوندهای خانوادگی و ارتباطات تاریخی که در طول جنگ افغانستان گسترش یافت، پیوندی عمیق میان طالبان افغان و پاکستانی ایجاد کرده است. منابعی در میان طالبان پاکستانی به افغانستان اینترنشنال گفتند که شبه نظامیان پاکستانی با طالبان افغان توافقنامهای با نام «میرعلی» دارند که پیش از سقوط کابل در منطقه میرعلی وزیرستان شمالی به امضا رسید.
در این توافقنامه طالبان افغان متعهد شدهاند که پس از به قدرت رسیدن، برای استقرار نظام اسلامی در پاکستان با طالبان پاکستانی همکاری کنند.
خالد پشتون درباره این پیوند گفت: «کمک طالبان افغان به تحریک طالبان پاکستان بر اساس همکاریها و تعهدات متقابلی است که طی بیست سال جنگ در افغانستان بین آنان صورت گرفته است.»
وی افزود که در ماههای اخیر اجساد طالبان افغان از بلوچستان و خیبرپختونخوا به ولایتهای جنوبی و حتی فراه و بادغیس منتقل و به خانوادههای شان تحویل داده شده است. این جنگجویان در درگیری با نیروهای پاکستانی کشته شدند.
جنرال سمیع سادات، از فرماندهان پیشین ارتش سابق به افغانستان اینترنشنال گفت: «طالبان افغان به تحریک طالبان پاکستان در تامین تجهیزات نظامی و مالی کمک میکنند. حتی برخی از آنان به تحریک طالبان پاکستان میپیوندند و در نبردها کشته میشوند.»
میان دو سنگ
طالبان افغان که در دو دهه جنگ علیه دولت پیشین از حمایت وسیع پاکستان برخوردار بودند، در موقعیت دشواری قرار دارند. از یک طرف، طالبان نمیخواهند حمایت پاکستان را از دست بدهند، زیرا بسیاری از رهبران و خانوادههای طالبان افغان هنوز در پاکستان مستقر هستند و در صورت وقوع هرگونه بحران در افغانستان، دوباره میتوانند به پناهگاههای خود در پاکستان بروند.
اکنون، پاکستان بهطور مکرر خواستار سرکوب و محدود کردن فعالیتهای جنگجویان پاکستانی در افغانستان است. اما، اگر طالبان افغان، طالبان پاکستانی را مهار کند، از یک طرف، مهمترین متحدان خود را از دست میدهد و از سوی دیگر در میان طالبان افغان اختلاف ایجاد میشود.
علاوه بر فشارهای پاکستان، طالبان افغان با انتقادها و فشارهای بینالمللی نیز روبرو هستند. در توافقنامه دوحه که گروه طالبان با امریکا در سال ۲۰۲۰ امضا کرد، این گروه متعهد شد که اجازه ندهد خاک افغانستان بهعنوان پایگاهی برای حملات شبه نظامیان به کشورهای دیگر، از جمله پاکستان، استفاده شود. اما حمایت طالبان افغان از تیتیپی و گروههای مشابه، این تعهد را زیر سوال برده و نگرانیهای جهانی را برانگیخته است.
تحلیلگران معتقدند اگر طالبان نتوانند میان روابط خود با این شبه نظامیان و انتظارات پاکستان و جامعه جهانی توازنی ایجاد کنند، ممکن است پیامدهای ناگواری برای این گروه داشته باشد.
یکی از نگرانیها کمک پاکستان و کشورهای دیگر به سقوط دولت طالبان است که از اختلافات، کمبود منابع و انزوای بینالمللی رنج میبرد.
مقام های پاکستانی اخیراً طالبان افغان را به همدستی با هندوستان متهم کرده اند. در گذشته روابط نزدیک کابل و دهلی باعث شده بود که پاکستان از شورشیان افغان ضددولت مرکزی حمایت کند.
اگر حملات شورشیان از ایالت خیبرپختونخوا به مناطق دیگر پاکستان سرایت کند و باعث ناآرامی های گسترده در این کشور شود، بعید نیست که پاکستان از سناریوی قدیمی برای دفع تهدید طالبان افغان بهره گیرد.
بی اعتمادی میان دو متحد قدیمی افزایش یافته است. اکنون، طالبان افغان احساس میکنند که اسلام آباد از داعش حمایت میکند و به این واسطه احساسات ضد پاکستانی نیز در میان مقامهای طالبان تشدید یافته است.
روزنامه دیلی میل روز سه شنبه گزارش داد که این افراد در ماه نوامبر در شهر آنتورپ بلجیم به مجموعاً از دو تا ۱۸ سال زندان محکوم شدند.
یازده نفر از اعضای این باند، از جمله دو نفری که در بریتانیا دستگیر شده بودند، بهصورت غیابی محاکمه شدند.
احمدزی به طور غیابی به ۱۰ سال زندان و بنگاش به سه سال زندان محکوم شده اند و دوره محکومیت خود را در بلجیم میگذرانند.
سازمان ملی مبارزه با جرایم بریتانیا و مقامات بلجیم در اواخر دسامبر سال گذشته اعلام کردند که دو قاچاقچی افغان همراه با ۲۱ عضو دیگر این باند بازداشت شدند.
این باند هزاران پناهجوی افغان را از طریق ایران، ترکیه و کشورهای بالکان به اروپا منتقل میکردند. آنها با استفاده از قایق مهاجران را به بریتانیا قاچاق کرده اند.
دادستانهای بلجیم همچنین فاش کردند که این باند نوجوانان پناهجو را مورد تجاوز جنسی قرار داده و از آنان فیلمبرداری کردند تا قربانیان را برای انجام اعمال مجرمانه و سواستفادههای بیشتر تحت فشار قرار دهند.
معاون سازمان ملی مبارزه با جرایم بریتانیا این باند را به سواستفاده از افراد آسیبپذیر متهم کرد و گفت: «اقدامات این جنایتکاران غیرقابل قبول بود. آنها افراد را در شرایط خطرناک قرار داده و جرایم فجیعی را مرتکب شدند.»
ایوت کوپر، وزیر داخله بریتانیا نیز این قضیه را «نفرتانگیز» توصیف کرد و اقدامات این باند را محکوم کرد. او گفت: «این مردان عملیات گسترده قاچاق غیرقانونی انجام دادند و خشونت شدیدی علیه پناهجویان از جمله کودکان انجام دادند.»
ماموران سازمان ملی جرم و جنایت بریتانیا و همتایان بلجیمی شان در دو سال گذشته در مورد این باند تحقیق میکردند.