نصیراحمد فائق، نماینده افغانستان در سازمان ملل متحد در واکنش به رسمیتشناسی طالبان در روسیه، گفت این حرکت از سوی کشورهای حامی طالبان در بیست سال گذشته، قابل تعجب نیست.
آقای فائق روز جمعه، ۱۳ سرطان، در حساب کاربریاش در اکس افزود: «ولی، پرسش این است که آیا این شناسایی تاثیری در وضعیت سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و بشری افغانستان و مردم آن که با فقر، بیکاری و بیسرنوشتی مواجهاند، خواهد داشت یا خیر؟»
نماینده افغانستان در ملل متحد در ادامه نوشت که اقدام روسیه، «ظاهرا به نفع طالبان است» و برعکس، تاثیرات منفی آن بر مردم افغانستان به مراتب بیشتر و طولانیمدت خواهد بود.
روسیه روز پنجشنبه، ۱۲ سرطان، اعلام کرد که حکومت طالبان را به رسمیت شناخته است.
دونالد ترامپ، رئيسجمهور امریکا، با اشاره به حمله نظامی اخیر به تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی گفت این عملیات بهطور کامل توان غنیسازی ایران را نابود کرده و جمهوری اسلامی دیگر مانند گذشته شعارهای تند علیه امریکا و اسرائیل سر نمیدهد.
ترامپ در سخنرانی پنجشنبه شب خود در آیوآ با اشاره به فضای داخلی ایران گفت: «ایران جایی است که در آن درباره امریکا به بدترین شکل ممکن حرف میزدند، مثل 'مرگ بر امریکا' و 'مرگ بر اسرائیل. آنها واقعا حرفهای بسیار بدی میزدند. اما حالا دیگر بد صحبت نمیکنند. ممکن است حتی بخواهند دیدار کنند. فکر میکنم خیلی مشتاق هستند. باید ببینیم چه میشود.»
رئیسجمهور ایالات متحده با اشاره به واکنش رسانههای امریکایی گفت: «آنها نمیخواستند بپذیرند که برنامه هستهای ایران نابود شده. میگفتند کمی آسیب دیده یا شدیدا آسیب دیده، اما حاضر نبودند از واژه نابودی استفاده کنند. حالا ثابت شده که کاملا نابود شده و حتی کمیسیون انرژی اتمی هم آن را تایید کرده است.»
ترامپ افزود: «هدفشان این بود که من را تحقیر کنند، اما در واقع داشتند آن قهرمانانی را تحقیر میکردند که در ارتفاع بالا، با سرعت زیاد و تحت تهدید آتش دشمن، همه اهداف را دقیقا زدند، از خلبانان گرفته تا مکانیکهایی که این هواپیماها را آماده کردند.»
رئیسجمهور امریکا با اشاره به پایگاه نظامی مریکا در قطر گفت تنها با چهار نیروی پدافندی در صحنه حاضر بودند و زمانی که ایران ۱۴ موشک پیشرفته و پرسرعت شلیک کرد، تمام آنها با سامانه پاتریوت رهگیری و سرنگون شدند.
او گفت: «ایران با من تماس گرفت و گفت که میخواهد ۱۴ بار به ما شلیک کند. من گفتم بزنید. و آنها شلیک کردند، اما تکتک موشکها ساقط شد.»
رئيسجمهور امریکا همچنین از عملیاتی یاد کرد که به گفته او، یکی از بزرگترین مانورهای نظامی در تاریخ ایالات متحده بوده است. او توضیح داد: «ما ۵۲ هواپیمای سوخترسان در اختیار داشتیم تا هواپیماها بتوانند تا ۳۷ ساعت بدون توقف پرواز کنند. این یعنی تجهیزات خارقالعاده و فداکاری عظیم.»
او در پایان تاکید کرد: «ما باید قدردان نیروهای نظامیمان باشیم. آنها کاری انجام دادند که باید بهعنوان یکی از بزرگترین عملیاتهای نظامی امریکا شناخته شود.»
ساعاتی پیشتر نیز ترامپ، رئيسجمهور امریکا در حالی که آماده سفر به آیوا میشد در جمع خبرنگاران با اشاره به احتمال ازسرگیری مذاکرات با جمهوری اسلامی گفته بود: «ایران واقعا میخواهد مذاکره کند و فکر میکنم دوست دارند با من حرف بزنند. وقتش رسیده که این کار را بکنند.»
ترامپ در ادامه تاکید کرده بود: «ما دنبال تنش نیستیم. میخواهیم دوباره این فرصت را بدهیم که ایران بهعنوان یک کشور عادی شناخته شود. آنها ضربه سنگینی خوردهاند و، واقعا، هر دو طرف خسته بودند؛ صادقانه بگویم.»
او در بخش دیگری از سخنانش افزوده بود: «ولی ایران واقعا آسیب زیادی دیده. فکر میکنم حالا واقعا میخواهند مذاکره کنند. منظورم این است که مطمئنم اگر لازم باشد، من این کار را انجام میدهم.»
ترامپ همچنین از استیو ویتکاف بهعنوان یکی از چهرههای کلی دی در پرونده ایران یاد کرد و گفته بود: «استیو آدم خیلی خوبی است، مذاکرهکننده فوقالعادهای است. درگیر این موضوع است و تا حالا کار بزرگی انجام داده؛ و باز هم بیشتر خواهد کرد. اگر لازم شدم من نیز وارد میشوم.»
در روزهای اخیر بار دیگر احتمال برگزاری دور تازهای از مذاکرات بین نماینده جمهوری اسلامی و نماینده ویژه دولت آمریکا برای رسیدن به توافقی که برنامه هستهای حکومت ایران را بهطور کامل متوقف کند پررنگ شده است.
مجلس نمایندگان امریکا روز پنجشنبه لایحه پیشنهادی دونالد ترامپ برای کاهش مالیاتها و هزینههای دولتی را تصویب کرد.
لایحه جنجالی «بزرگ و زیبا» که نقطه عطفی در دستور کار دوره دوم ریاستجمهوری ترامپ تلقی میشود، پس از هفتهها کشمکش سیاسی، با ۲۱۸ رای موافق در برابر ۲۱۴ رای مخالف به تصویب رسید.
دو نماینده جمهوریخواه به جمع دموکراتهای مخالف پیوستند و تنها یک رای باعث شد این طرح نجات یابد.
مایک جانسون، رئیس جمهوریخواه مجلس نمایندگان، هنگام اعلام نتیجه رایگیری گفت: «با این لایحه بزرگ و زیبا، این کشور را قویتر، امنتر و مرفهتر از همیشه میکنیم.»
پس از رأیگیری، جمهوریخواهان با شعار «امریکا! امریکا!» و نمایش علامتهای تایید به سبک ترامپ جشن گرفتند و در مراسمی نمادین، آهنگ «Y.M.C.A.» را پخش کردند؛ ترانهای که ترامپ در تجمعهای انتخاباتیاش همواره استفاده میکند.
اختلافات شدید و سخنرانی تاریخی دموکراتها
دموکراتها به شدت با این لایحه مخالفت کردند و آن را «بخشش مالیاتی برای ثروتمندان و ضربه به طبقه کارگر و اقشار آسیبپذیر» توصیف کردند.
هاکیم جفریز، رهبر اقلیت دموکرات، با بهرهگیری از حق قانونی خود، طولانیترین سخنرانی تاریخ مجلس نمایندگان را ایراد کرد که بیش از هشت ساعت طول کشید. او گفت: «ما از این بهتر هستیم. این صحنه جرم است؛ جنایتی علیه سلامت و رفاه مردم امریکا.»
در طول سخنان او، همحزبیهایش با شعار دادن از او حمایت کردند. همزمان جیسون اسمیت، رئیس کمیته مالیاتی مجلس، این سخنان را «چرندیات» خواند.
اولویتها و تبعات مالیاتی لایحه
در مرکز این طرح، تمدید کاهش مالیاتهای ۴.۵ تریلیون دالری دوره اول ترامپ و مشوقهای مالیاتی جدیدی از جمله امکان کسر انعام و اضافهکاری از مبلغ درآمدهای مشمول مالیات، معافیت ۶ هزار دالری برای سالمندان با درآمد زیر ۷۵ هزار دالر قرار دارد.
همچنین بیش از ۳۵۰ میلیارد دالر برای امنیت ملی و اجرای برنامههای اخراج مهاجران و توسعه سیستم دفاعی «گنبد طلایی» اختصاص یافته است.
برای جبران بخشی از هزینهها، ۱.۲ تریلیون دالر کاهش بودجه «مدیکید» و کمکهزینههای غذایی اعمال خواهد شد که میلیونها نفر را مشمول الزامات کاری جدید میکند.
هشدارها درباره افزایش کسری بودجه و از دست رفتن بیمه درمانی
دفتر بودجه کانگرس هشدار داده است که این لایحه در دهه آینده حدود ۳.۳ تریلیون دالر به کسری بودجه امریکا اضافه میکند و نزدیک به ۱۲ میلیون نفر بیمه درمانی خود را از دست خواهند داد.
با این وجود، جمهوریخواهان آن را دستاوردی بزرگ میدانند. جودی ارینگتون، رئیس کمیته بودجه مجلس، گفت: «این فرصتی تاریخی برای اجرای جامعترین اصلاحات محافظهکارانه در تاریخ معاصر بود.»
مرحله بعدی: امضای ترامپ
این لایحه پس از تصویب در مجلس نمایندگان و عبور از سنا – که با رای تعیینکننده معاون رئیسجمهوری تصویب شده بود – حالا قرار است روز جمعه به امضای ترامپ برسد و به قانون تبدیل شود.
اتحاد فعالان حقوق بشر میگوید رسمیتشناسی گروه «جنایتکار» طالبان توسط روسیه، نقض آشکار قوانین بینالمللی است.
به باور این نهاد حقوق بشری، روسیه با این اقدام «منشور سازمان ملل، اعلامیه جهانی حقوق بشر، و تمام تعهدات بینالمللی برای حفاظت از غیرنظامیان، بهویژه زنان، دختران، و اقوام و مذهب تحت ستم» را نقض نکرده است.
اتحاد فعالان حقوق بشر در بیانیهای با محکوم کردن اقدام روسیه، از مسکو خواست که تصمیم خود را بازنگری کند. این نهاد همچنین از جامعه جهانی بهویژه نهادهای بینالمللی مدافع حقوق بشر خواست که در برابر رسمیتشناسی حکومت طالبان در مسکو سکوت اختیار نکنند.
فعالان حقوق بشر همچنین با اشاره به پیامدهای تعامل با طالبان، هشدار دادند: «اگر فردا تروریسم در قلب مسکو جان بگیرد، تاریخ خواهد نوشت که روسیه خودش دروازه را بهروی آن گشود.»
در بیانیه با شاره به فقدان مشروعیت داخلی طالبان، آمده است: «حکومتی که از راه زور، ترور، یا سرکوب حاکم شده باشد و این اصول را آشکارا نقض کند، فاقد مشروعیت سیاسی و حقوقی بوده و شناسایی رسمی آن توسط دیگر کشورها نه تنها بیاساس، بلکه نقض مسئولیتهای بینالمللی بهویژه در قبال ملتهای ستمدیده به شمار میرود.»
فعالان حقوق بشر هشدار دادهاند رسمیتشناسی طالبان توسط روسیه، این پیام خطرناک را به دیگر حکومتها و بازیگران جهانی مخابره میکند که «با استفاده از زور، ترور، و سرکوب نیز میتوان به رسمیت بینالمللی دست یافت.»
روسیه بهطور رسمی امارت طالبان را به عنوان دولت مشروع افغانستان به رسمیت شناخت و نخستین کشوری شد که چنین اقدامی انجام میدهد.
وزارت خارجه روسیه اعلام کرد که این تصمیم، بستر توسعه همکاریهای امنیتی و اقتصادی با طالبان را فراهم میکند. در همین راستا، پرچم تاریخی افغانستان از سفارت این کشور در مسکو به زیر کشیده شد و پرچم طالبان برافراشته شد.
روسیه همچنین سفیر طالبان را پذیرفت. گل حسن، سفیر طالبان، زودتر از موعد مقرر روز سهشنبه وارد مسکو شد و روز چهارشنبه بهطور رسمی توسط معاون وزیر خارجه روسیه مورد استقبال قرار گرفت. سرعت پذیرش سفیر طالبان نیز نشاندهنده عجله مسکو در به رسمیت شناسی طالبان بوده است.
این تصمیم روسیه چندان غیرمنتظره نبود، زیرا این کشور پیشتر طالبان را از فهرست سیاه خود خارج کرده و روابط دیپلوماتیک، اقتصادی و سیاسی رو به گسترشی با این گروه برقرار کرده بود.
دلایل تصمیم روسیه
این تصمیم نشان میدهد روسیه از عملکرد رژیم طالبان در افغانستان رضایت دارد. افغانستان به دلایل متعدد، بهویژه مسائل امنیتی، فعالیت گروههای تروریستی، قاچاق مواد مخدر، مقابله با افراطگرایی و مهار نفوذ کشورهای غربی، برای روسیه اهمیت استراتژیک دارد.
روسیه بیش از هر کشور دیگری از ناحیه داعش خراسان احساس تهدید میکند. حمله مرگبار به سالون کنسرتی در مسکو که به کشتهشدن ۱۴۰ نفر انجامید، نقطه عطفی در امنیت ملی روسیه محسوب میشود.
پس از این حمله، طالبان بلافاصله واکنش نشان داده و ضمن ابراز همبستگی، آمادگی خود را برای همکاری با روسیه اعلام کرد. طالبان این رویداد را «تروریستی» خواند و در رصد کردن عاملان آن با روسیه همکاری داشت. منابع امنیتی میگویند طالبان بهطور مستمر اطلاعات مربوط به فعالیتهای داعش در افغانستان را در اختیار مسکو قرار میدهد. به نظر میرسد روسیه از عملکرد طالبان در مبارزه با داعش خراسان رضایت دارد.
با توجه به اینکه اکثر اعضای داعش اتباع کشورهای آسیای مرکزی هستند، همکاری اطلاعاتی طالبان با مسکو در مقابله با این گروه، اهمیتی مضاعف برای روسیه دارد.
روسیه بارها درباره تهدید گروههای تروریستی از خاک افغانستان ابراز نگرانی کرده بود، اما برخلاف کشورهای غربی، این نگرانی باعث شد که به طالبان نزدیک شود. روسیه در همکاری با طالبان بهتر میتواند تهدید گروههای تروریستی را رصد و مهار کند تا با فاصله گرفتن از این گروه.
سفیر روسیه در سازمان ملل بارها به کشورهای غربی گوشزد کرده است که با اعمال فشار بر طالبان به اهداف خود دست یافته نمیتوانند بلکه گزینه بهتر همکاری عملگرایانه با این گروه است. برای همین، نماینده ویژه روسیه برای افغانستان، طالبان را «متحدی با اهداف مشترک» توصیف کرده است.
افغانستان در دروازه آسیای میانه، قلمرو نفوذ روسیه خوابیده است و مسیر ورود شبه نظامیان اوزبیکستانی و تاجیکستانی را در اختیار دارد. امنیت افغانستان با امنیت آسیای میانه رابطه نزدیکی دارد. بیثباتی در افغانستان فضا را برای فعالیت گروههای اسلامگرای تاجیکستانی و اوزبیکستانی باز میکند. ثبات در افغانستان به طالبان کمک میکند که با مهار این گروهها، از امنیت آسیای میانه نیز حفاظت کند. این واقعیت، رابطه نزدیک کشورهای آسیای میانه، به خصوص اوزبیکستان با طالبان را نیز توضیح میدهد.
مواد مخدر
قاچاق مواد مخدر از افغانستان همواره یکی از نگرانیهای اصلی روسیه بوده است. بخش عمده مواد مخدر افغانستان از طریق آسیای مرکزی وارد روسیه شده و سپس به دیگر کشورها قاچاق میشود.
طالبان با ممنوعیت کشت خشخاش پاسخی به نگرانی روسیه و کشورهای غربی از حجم عظیم تولید تریاک داده است. این در حالیست که دولت پیشین افغانستان موفق به این کار نشده بود. از این رو، طالبان سعی کرده با برجسته کردن ممنوعیت نسبتا موفق خشخاش، روابط خود را با روسیه و غرب بهبود ببخشد.
بنا به گزارش سازمان ملل، با این که تولید و قاچاق تریاک، ماده اصلی هیروئین، در افغانستان کاهش یافته است اما، در عوض تولید و قاچاق مواد مخدر صنعتی مانند شیشه افزایش یافته است.
معاون وزیر خارجه روسیه روز پنجشنبه، پس از پذیرش اعتبارنامه سفیر جدید طالبان گفت که روسیه در مبارزه با تولید موادمخدر و تروریسم با طالبان همکاری خواهد کرد.
طالبان تلاش کرده که مسایلی مانند ممنوعیت خشخاش، سرکوب داعش و ثبات در افغانستان را محور مشترک همکاری با کشورهای منطقه و جهان بسازد. این رویکرد در تعامل با روسیه، چین و کشورهای آسیای میانه نتیجه خوبی داده اما برای کشورهای غربی متقاعدکننده نبوده است. این کشورها همچنان بر رعایت حقوق بشر برای بهبود روابط با طالبان تاکید دارند.
منافع اقتصادی
پس از آغاز جنگ اوکراین، روسیه با تحریمهای گسترده بینالمللی روبرو شد و بسیاری از کشورهای غربی روابط اقتصادی خود با این کشور را تعلیق یا به حداقل رساندند. در نتیجه، روسیه برای کاهش آثار تحریمها و خروج از انزوای اقتصادی، به سمت کشورهای منطقه و جنوب آسیا متمایل شده است.
دهلیز بینالمللی شمال-جنوب برای روسیه اهمیت استراتژیک دارد. با توجه به سردی روابط مسکو با آذربایجان و بحران در ایران، افغانستان به عنوان مسیر جایگزین برای دسترسی روسیه به بازارهای جنوب آسیا اهمیت یافته است.
علاوه بر این، سطح روابط اقتصادی و تجاری طالبان با روسیه چندین برابر بیشتر از دوران حکومت پیشین افغانستان شده است. سایر کشورهای آسیای مرکزی نیز روابط گسترده اقتصادی با طالبان برقرار کردهاند.
ناکامی مخالفان طالبان
در چهار سال گذشته، بسیاری از کشورها از جمله روسیه منتظر بودند ببینند چه تحولاتی در افغانستان رخ میدهد. انتظار میرفت گروههای مخالف طالبان بتوانند ظرف دو یا سه سال مناطقی از کشور را از کنترول طالبان خارج کنند. اما این انتظارات محقق نشد و مخالفان طالبان، جز حملات پراکنده و غیرموثر، دستاورد چشمگیری نداشتهاند.
اکنون بسیاری از کشورهای منطقه بر این باورند که طالبان در سالهای پیشرو همچنان در قدرت باقی خواهند ماند، زیرا هنوز هیچ گروهی نتوانسته قدرت بلامنازع طالبان را به چالش بکشد. ظاهرا ناامیدی از مخالفان طالبان نیز در تصمیم اخیر روسیه بیتاثیر نبوده است.
روسیه در جریان جنگ داخلی دهه هفتاد در افغانستان، از جبهه ضدطالبان حمایت میکرد اما اکنون این جبهه در موقعیت بسیار ضعیفی قرار دارد. طالبان با این که یک گروه تروریستی با روابط نزدیک با سازمانهای تروریستی است اما بیشتر از جبهه مقاومت و آزادی میتواند منافع امنیتی و استراتژیک روسیه را تامین کند.
طالبان در ۴ سال گذشته به روسیه نشان داده که یک سازمان شبه نظامی اسلامگرا اما عملگرا است و متوجه حساسیتها و منافع امنیتی روسیه میباشد. در عین حال، طعم ضدامریکایی و اروپایی طالبان، این گروه را برای روسیه جذابتر ساخته است.
پیامدهای تصمیم روسیه
به رسمیت شناختن طالبان مسیر را برای سایر کشورهای آسیایی، بهویژه جمهوریهای سابق شوروی مانند اوزبیکستان، ترکمنستان و قزاقستان که روابط دیپلوماتیک و تجاری نزدیکی با طالبان دارند، هموار میکند. قزاقستان بلافاصله پس از آنکه روسیه نام طالبان را از فهرست گروههای ممنوعه خود خارج کرد، دست به اقدام مشابهی زد و طالبان را از فهرست سیاه خود خارج ساخت.
طالبان که با بحران مشروعیت داخلی روبروست، تلاش دارد که به واسطه کشورهای منطقه و جهان به رسمیت شناخته شود. این گروه در چهار سال در تمام جلسات با دیپلوماتها و مقامات خارجی بحث به رسمیت شناسی خود را مطرح کرده است.
با این حال، تا زمانیکه سازمان ملل طالبان را به رسمیت نشناسد، به رسمیت شناسی کشورها – آنهم کشورهاییکه خود در انزوای جهانی قرار دارند- نتیجه مطلوب و قابل ملاحظهای برای آنان نخواهد داشت.
این تصمیم روسیه ممکن است با واکنش منفی کشورهای غربی مواجه شود، هرچند موضع رسمی آنها هنوز اعلام نشده است. کشورهای غربی پیوسته تاکید کرده که بدون رعایت حقوق بشر و قطع رابطه با گروههای تروریستی، رژیم طالبان را به رسمیت نخواهند شناخت.
طالبان این تحول دیپلوماتیک را پیروزی بزرگ عنوان کردهاست، اما باید در نظرداشته باشد که بدون کسب مشروعیت و اعتماد داخلی، بهرسمیتشناسی شمار معدودی از کشورها، تغییری در جایگاه آنان ایجاد نکرده و بقای رژیم این گروه را تضمین نخواهد کرد.
«بنیاد اکثریت فمینیستی» هشدار داده است که اقدام روسیه برای به رسمیت شناختن طالبان، سایر کشورهای دارای منافع مشترک با این گروه را، جسورتر خواهد کرد تا گام مشابهی بردارند. این بنیاد گفت روسیه با به رسمیت شناختن طالبان، بنبست بینالمللی در این زمینه را شکسته است.
این بنیاد در بیانیهای نوشت: «این اقدام روسیه ممکن است اجماع جهانی در باره مشروط کردن تعامل با طالبان به بهبود حقوق بشر و شمولگرایی را تضعیف کند.»
به باور این بنیاد این اقدام خطر آغاز فصلی جدید از عادیسازی دیپلماتیک طالبان است. در بیانیه این بنیاد آمده که ممکن است با این اقدام مبارزات زنان برای آزادیشان به فراموشی سپرده شود.
«بنیاد اکثریت فمینیستی» نوشته است که این روز برای زنان افغانستان یک روز «ویرانگر» و عقبگرد بزرگ برای حقوق و آزادیها است.
در این بیانیه آمده است: «این اقدام، نظام ظالمانه آپارتاید جنسیتی طالبان را مشروعیت میبخشد، کارزار سرکوبگرایانه علیه بیش از نیمی از جمعیت افغانستان را تقویت میکند و پیامی خطرناک ارسال میکند مبنی بر اینکه سرکوب میتواند با مشروعیت بینالمللی پاداش بگیرد.»