شماری از فعالان حقوق بشر، فرهنگیان و زنان معترض افغان در نامهای سرگشاده به گزارشگران ویژه شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد، خواستار پایان تبعیض زبانی علیه زبان فارسی در افغانستان شدند. آنان از جامعه جهانی خواستند این سیاستها را بررسی و عاملان آن را پاسخگو کند.
این فعالان در نامهای سرگشاده نگرانی خود را نسبت به تبعیض زبانی و ساختاری در افغانستان از سوی اداره طالبان ابراز کردند و گفتند طالبان با سیاستهای آگاهانه اقداماتی را برای حذف و سرکوب زبان فارسی دری انجام داده است.
در این نامه آمده است که طالبان با تحمیل زبان پشتو در تمامی عرصههای آموزشی، اداری و سایر حوزههای عمومی گویشگران زبان فارسی را بهصورت نظاممند از حق مشارکت برابر، دسترسی عادلانه به خدمات و منزلت اجتماعی محروم کردهاند.
تحقیق و بررسی مستقل درباره تبعیض زبانی علیه زبان فارسی دری در افغانستان و مستندسازی آن، بهرسمیتشناسی تبعیض زبانی علیه زبان فارسی و پاسخگوسازی رهبران طالبان از برخی خواستههای این فعالان است.
قانون اساسی افغانستان مصوب سال ۱۳۸۲ «پشتو و دری» را بهعنوان زبانهای رسمی افغانستان به رسمیت میشناخت. با این حال طالبان پس از تسلط بر افغانستان در اسد ۱۴۰۰ محدودیتهای گستردهای را در برابر زبان فارسی دری اعمال کرده است.
طالبان کاربرد زبان فارسی را در مجالس و اسناد رسمی، تابلوها و رسانههای دولتی تا حد زیادی محدود کرده است. از زمان قدرتگیری طالبان تاکنون، تابلوهای فارسی شماری از ادارههای دولتی در ولایتهای مختلف حذف شده و طالبان تصویرهای شاعران فارسی زبان را نیز از دیوار فرهیختگان شهر مزار شریف نیز حذف کرده است.
اندیشه سهشنبه شانزدهم جدی در یادداشتی در شبکه اکس نوشت که استخراج غیرحرفهای معادن، نبود شفافیت و حسابدهی، سرکوب مردم محل و دخالت گروههای مافیایی و شرکتهای خارجی، شمالشرق به ویژه ولایتهای تخار و بدخشان را با یک بحران جدی روبهرو کرده است.
به گفته او معادن تخار و بدخشان باید در درجه نخست تامینکننده رفاه مردم محل و سپس سراسر کشور باشد، اما اکنون به گفته او، این منابع در اختیار فرماندهان طالبان، قراردادیهای خارجی و افراد محلی وابسته به این گروه قرار گرفته است.
او تاکید کرد که باشندگان محل با تهدید، بیجاشدن اجباری و تخریب سریع محیط زیست روبهرو هستند.
کنگو یکی از کشورهای پهناور افریقا است و بهدلیل منابع طبیعی فراوان، از جمله مس، کبالت، طلا و الماس اهمیت استراتیژیک بالایی دارد.
با وجود این ثروت عظیم، این کشور دهههاست به دلیل درگیریها بر سر تصاحب معادن با بیثباتی سیاسی، درگیریهای مسلحانه، فساد و فقر گسترده دستوپنجه نرم میکند؛ بهویژه در شرق این کشور که فعالیت گروههای مسلح محلی و خارجی، امنیت و زندگی غیرنظامیان را به شدت آسیب زده است.
جنگها و بحرانهای انسانی در کنگو میلیونها نفر را آواره کرده و این کشور را درگیر یکی از پیچیدهترین بحرانهای انسانی جهان کرده است.
افغانستان اینترنشنال روز دوشنبه ۱۵ جدی گزارش داد که در پی درگیری باشندگان منطقه سمتی ولسوالی چاهآب تخار با شرکتهای وابسته به طالبان بر سر استخراج معدن طلا، معترضان تجهیزات این شرکتها را آتش زدند.
منابع به افغانستان اینترنشنال گفتند در این درگیریها تاکنون سه باشنده محل و یک عضو طالبان کشته شدهاند. به گفته منابع، شمار زخمیها نیز به ۱۶ نفر رسیده است.
سفیر افغانستان در ژنو همچنین گفت که حاکمیت طالبان، افغانستان را از نظام حقوقی و مالی بینالمللی خارج کرده و در نبود این چارچوبها، زمینهای برای سرمایهگذاری قانونی، شفاف و معتبر وجود ندارد. به باور او، این خلا باعث شده شبکههای قاچاق و استخراج غیرقانونی معادن جایگزین ساختارهای قانونی شوند.
بر اساس بررسیها، دهها تن طلا در معادن ولايت تخار نهفته است. پس از به قدرت رسيدن طالبان، شركت هاى وابسته به اين گروه روند استخراج اين فلز گرانبها را به گونه گسترده آغاز کرده است؛ روندى كه به توصيف باشندگان محل، «تاراج» اين معادن است.
در بیانیه وزارت خارجه اوزبیکستان که روز سهشنبه ۱۶ جدی نشر شد، بر جایگاه زبان اوزبیکی در عرصه بینالمللی و یکی از اولویتهای اصلی سیاست خارجی اوزبیکستان تاکید شده است.
در بیانیه آمده است که مقامهای اوزبیک پس از دریافت نگرانی از سرکوب زبان اوزبیکی در افغانستان، «فوراً» با مقامهای وزارت خارجه طالبان در تماس شدند.
منابع محلی در ۱۲ جدی به افغانستان اینترنشنال گفتند که طالبان زبانهای اوزبیکی و واژه فارسی دانشگاه را از لوحه دانشگاه سمنگان حذف کرده است. منتقدان این اقدام طالبان را ضدیت و سرکوب زبانهای فارسی و اوزبیکی توصیف کردهاند.
پس از نشر این گزارش افغانستان اینترنشنال، این اقدام طالبان با واکنش شماری از گویشوران این زبانها روبهرو شد و آنان خواستار درج زبانهای اوزبیکی و فارسی در لوحه دانشگاه شدند.
به گفته منابع، این تغییر پس از گماشتن رئیس جدید دانشگاه صورت گرفته است.
به گفته وزارت خارجه اوزبیکستان، طالبان بر «احترام عمیق» خود به این زبان تاکید کرده است. همچنین، وزارت خارجه طالبان گفت که «بهعنوان نشانه حسن همجواری و روابط دوستانه»، مطقع ماستری در رشته «زبان و ادبیات اوزبیکی» در دانشگاه دولتی جوزجان ایجاد میشود.
در بیانیه وزارت خارجه اوزبیکستان آمده است که اداره طالبان زبان لوحههای رسمی و عمومی را پشتو، فارسی و انگلیسی تعیین کرده است اما در مناطق شمالی که دارای جمعیت اوزبیک است، زبان اوزبیکی نیز در لوحهها درج خواهد شد.
طالبان پیشتر در ماه عقرب نیز زبان اوزبیکی را از تابلوی دانشگاه جوزجان حذف کرده بود؛ اقدامی که با واکنشهای گسترده روبهرو شد و در نهایت طالبان ناچار به بازگرداندن آن شدند.
همچنین طالبان در ۲۹ اسد تندیس امیرعلیشیر نوایی را در شهر مزار شریف تخریب کرد. یک روز بعد، پس از تماس وزارت خارجه اوزبیکستان با مقامهای طالبان، دفتر والی طالبان در بلخ اعلام کرد که «کتیبه یادبود» این شاعر و متفکر بازسازی خواهد شد.
وزارت خارجه اوزبیکستان گفت طالبان از تخریب این تندیس ابراز تاسف کرده و وعده داد مجتمعی در شان امیرعلیشیر نوایی در این محل ساخته شود.
تخریب تندیس این شاعر و اندیشمند واکنشهای گستردهای را برانگیخت. راحله دوستم، دختر عبدالرشید دوستم، این اقدام را «نماد خصومت طالبان با میراث فرهنگی کشور» توصیف کرد.
