مرکز خبرنگاران افغانستان لغو مجوز فعالیت نهادهای حامی رسانهها در کشور را محکوم کرده و آن را در ادامه سیاست انحصار و تکصدایی طالبان دانست. این نهاد در بیانیهای گفت که اداره طالبان با سرکوب آزادی بیان و رسانهها، به دنبال «ترویج پروپاگند و روایتهای همسو» با این گروه است.
وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان روز دوشنبه، ۶ دلو، اعلام کرد که به استثنای سه نهاد، مجوز فعالیت همه سازمانهای حامی رسانهها را لغو کرده است.
طالبان مدعی شد نهادهایی که مجوزشان لغو شدهاند، «به جای حل مشکلات خبرنگاران و رسانهها، مشکلات بیشتری ایجاد کردهاند و در سطح بینالملللی به اعتبار نهادهای رسانهای افغانستان آسیب زدهاند.»
اشاره این وزارت احتمالا به گزارشهای انتقادی سازمانهای بینالمللی درباره وضعیت آزادی بیان و رسانهها در افغانستان است که به کمک خبرنگاران و نهادهای ناظر در داخل تهیه میشوند.
وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان مشخص نکرده سه نهادی که مجوزشان تمدید شده، چه نام دارند اما مرکز خبرنگاران افغانستان گفت که تنها مجوز کمیته مصونیت خبرنگاران افغان، بنیاد حمایت از خبرنگاران و رسانههای افغانستان و مرکز مطبوعاتی افغان تمدید شدهاند.
این مرکز گفته است که سرنوشت نهادهایی که از وزارت عدلیه طالبان جواز فعالیت گرفتهاند، مشخص نیست و احتمال میرود در برابر این نهادها نیز اقدام شود.
این مرکز به نقل از مسئول یکی از نهادهای حامی رسانهها نوشت که طالبان پیش از لغو جواز این نهاد، فعالیتهای آن را ارزیابی و بررسی نکرده بود. او گفت که «هدف اداره حاکم سرکوب نهادهای مستقل و کنترول همه امور است.»
مرکز خبرنگاران افغانستان گفته است طالبان صرفا جواز نهادهایی را لغو کرده که به دلیل محدودیتهای وضعشده از سوی طالبان، بیشتر در زمینه آموزش خبرنگاران و کارمندان رسانه فعالیت داشتند.
مرکز خبرنگاران درباره بسته شدن نهادهای حامی خبرنگاران و رسانهها هشدار داده است. زیرا، طالبان میخواهد کنترول کامل بر نهادهای ناظر بر آزادی بیان و رسانهها در افغانستان داشته باشد.
نیویارک تایمز گزارش داد که طالبان از امریکا خواسته است آزادی این زندانی بخشی از هر توافق آتی با حکومت ترامپ در مورد رهایی شهروندان امریکا از بازداشت این گروه باشد.
بر اساس اطلاعاتی که سه فرد آگاه از روند مذاکرات در اختیار نیویارک تایمز قرار دادهاند، مقامهای امریکایی و طالبان طی ماههای گذشته بهطور محرمانه درباره آزادی زندانیان امریکایی در افغانستان گفتوگو کردند.
نیویارک تایمز که به تازگی با ذبیحالله مجاهد سخنگوی طالبان گفتوگو کرده، نوشته است که طالبان خواستار آزادی فردی به نام محمد رحیم است که از سال ۲۰۰۸ در زندان گوانتانامو نگهداری میشود. این فرد به همکاری با اسامه بن لادن در شبکه القاعده متهم است.
در گزارشهای قبلی آمده است که محمد رحیم، نامهرسان و مترجم اسامه بنلادن بود و شهروند افغانستان است.
این نخستین بار است که طالبان چنین خواستی را بهصورت علنی مطرح میکند.
ایالات متحده طالبان را به «دیپلوماسی گروگانگیری» متهم کرده و اعلام کرده است تا زمانی که همه شهروندان امریکایی آزاد نشوند، هیچ تعامل علنی تازهای با طالبان انجام نخواهد شد.
سرنوشت مبهم محمودشاه حبیبی
امریکا بارها از طالبان خواسته است که سرنوشت محمودشاه حبیبی، شهروند افغان-امریکایی و رئیس اداره هوانوردی ملکی پیشین افغانستان را مشخص کند. اما، طالبان بازداشت وی را رد کرده است.
ایالات متحده گفته است، برای دریافت معلوماتی که منجر به شناسایی محل و بازگشت سالم محمود شاه حبیبی شود، تا ۵ میلیون دالر جایزه پرداخت خواهد کرد.
اداره تحقیقات فدرال ایالات متحده (افبیآی) گفته است که حبیبی در سال ۲۰۲۲ در افغانستان و چند روز پس از کشته شدن ایمنالظواهری، رهبر القاعده بازداشت شده اما طالبان این ادعا را نمیپذیرد.
ذبیحالله مجاهد به نیویارک تایمز گفت که تنها دنیس والتر کویل و پالینسیس جکسون در بازداشت این گروه است.
دنیس والتر کویل، استاد دانشگاه است که از جنوری سال گذشته توسط طالبان بازداشت شده و پالینسیس جکسون، نظامی پیشین ارتش این کشور که تاریخ بازداشت آن مشخص نیست.
ایالات متحده: آزادی محمد رحیم بخشی از هیچ توافقی در آینده نخواهد بود
وزارت خارجه امریکا اعلام کرده است طالبان باید همه شهروندان امریکایی بازداشتشده در افغانستان را فوراً آزاد کند. نیویارک تایمز به نقل از مقامهای امریکایی نوشت که با وجود درخواست طالبان، محمد رحیم بخشی از هیچ توافق آینده برسر مبادله زندانیان نخواهد بود.
محمد رحیم که اکنون ۶۰ ساله است، هرگز در امریکا بهطور رسمی محاکمه یا متهم نشده و بر اساس گزارش سنای امریکا، در دوران بازداشت در گوانتانامو با روشهای خشن، از جمله محرومیت طولانیمدت از خواب، بازجویی شده است.
امیرخان متقی، وزیر خارجه طالبان نیز اتهام امریکا مبنی بر گروگانگیری شهروندان امریکایی و آزادی آنها در بدل زندانیان طالب از زندانهای امریکا را رد کرده بود. او همچنین گفته است طالبان خواهان گشایش در روابطش با امریکا، از جمله بازگشایی سفارت امریکا در کابل، است.
ایالات متحده طالبان را بهعنوان حاکم مشروع افغانستان بهرسمیت نمیشناسد، اما فرستادگان امریکایی طی یک سال گذشته چندین بار برای آزادی زندانیان امریکایی به افغانستان سفر کردند. به گفته کاخ سفید، دستکم چهار شهروند امریکایی در دوره دوم ریاستجمهوری ترامپ از نزد طالبان آزاد شدهاند و این آزادیها در قالب تبادل زندانیان نبوده است.
طالبان در ماه میزان سال جاری پس از دیدار در کابل با آدم بوهلر، فرستاده ویژه دونالد ترامپ در امور گروگانها، یک شهروند افغان-امریکایی را با میانجی گری قطر آزاد و او را به دوحه منتقل کرد.
این شهروند امریکایی از قوس ۱۴۰۳ در افغانستان بازداشت شده بود و آزادی او در پی سفر نماینده ترامپ انجام شد.
این معلومات پس از پخش یک گزارش تحقیقی افغانستاناینترنشنال منتشر شد که نشان میداد طالبان حتی در مواردی که درباره ترورهای هدفمندانه تحقیق و اطلاعات جمع کرده، حقایق را از انظار عمومی کتمان کرده و به رسانهها معلومات نداده است.
افغانستان اینترنشنال در ۲۲ جدی اعترافات و اسناد و مدارک دولتی طالبان را درباره دستکم چهار ترور هدفمندانه در افغانستان افشا کرد. این افشاگری نشان میداد که اداره طالبان درباره برخی از ترورها تحقیق و عاملان را بازداشت کرده، اما بدون آنکه به افکار عمومی معلومات بدهد یا روند دادرسی عادلانه انجام شود، آنان را آزاد کرده است.
سخنگویان طالبان پیش از این معمولا از ارائه هر نوع معلومات درباره ترورهای هدفمندانه در افغانستان خودداری میکردند.
دو هفته پس از نشر این گزارش، مستغفر گربز، سخنگوی والی طالبان در خوست اعلام کرد که نیروهای استخبارات این گروه، جسد یک سرباز اداره امنیت ملی حکومت پیشین را پیدا کردهاند.
آقای گربز گفت این نظامی پیشین هشت ماه پیش بهگونه «مرموز» کشته شده بود و سه نفر در ارتباط با این رویداد بازداشت شدهاند.
سخنگوی والی طالبان در خوست روز دوشنبه، ششم دلو، در شبکه اجتماعی اکس اعلام کرد که سرباز کشتهشده «جاوید» نام داشت و در قطعه واکنش سریع امنیت حکومت سابق کار میکرد.
آقای گربز، ادعا کرده که این فرد بهدست «ماماها و پسران کاکایش» کشته شده است. او مدعی است که نیروهای استخبارات طالبان جسد این فرد را در منطقه متون گنگینه مرکز ولایت خوست پیدا کردهاند. به گفته او جسد بهطور ماهرانه در داخل یک خانه دفن شده بود.
این مقام طالبان افزود که در پیوند به این رویداد، سه نفر بازداشت شدهاند و پس از تکمیل بررسیهای ابتدایی، به نهادهای عدلی و قضایی سپرده خواهند شد.
هزاران ترور بدون تحقیق و پاسخگویی
از زمان تسلط طالبان بر افغانستان در اسد ۱۴۰۰ زنجیرهای سریالی از ترورهای هدفمندانه در افغانستان به راه افتاد. نیروهای امنیتی و دفاعی حکومت پیشین افغانستان، بزرگان قومی، اعضای جوامعی مثل پنجشیریها-اندرابیها و اسماعیلیها از قربانیان اصلی ترورها هستند.
سازمانها و رسانههای بینالمللی آمارهای پراکندهای از صدها ترور منتشر کردند. تاکنون آمار کلی ترورهای پس از اسد ۱۴۰۰ منتشر نشده است اما ممکن است شمار آن به هزاران مورد برسد.
طالبان به ندرت درباره این قتلها معلومات میدهند.
در همین حال، گزارشهای رسانهای و یافتههای سازمانهای بینالمللی نشان میدهد که پس از بازگشت طالبان به قدرت، اعضای این گروه در قتلهای انتقامجویانه، بازداشتهای خودسرانه، شکنجه و ناپدیدسازیهای اجباری نظامیان حکومپ پیشین نقش داشتهاند.
نبود نظام قضایی مستقل، محدودیت شدید بر رسانهها و تهدید خبرنگاران باعث شده است که بسیاری از این موارد ثبت، بررسی یا پیگیری نشوند.
خانوادههای قربانیان نیز اغلب از بیم انتقام یا فشار طالبان، حاضر به شکایت یا گفتوگوی علنی نیستند.
طالبان همواره دست داشتن سازمانیافته در این قتلها را رد کردهاند، اما تاکنون هیچ تحقیق شفاف، مستقل و قابل اعتماد درباره این رویدادها انجام نشده و عاملان اصلی نیز به عدالت سپرده نشدهاند.
افشای نخستین اعترافات طالبان به ترورهای هدفمندانه
افغانستان اینترنشنال دو هفته قبل برای نخستین بار در یک تحقیق گسترده جزئیات پروندهها و ویدیوهای اعترافات اعضای طالبان به قتلهای هدفمندانه فراقضایی را افشا کرد.
برپایه این گزارش، خانوادههای قربانیان ترورهای هدفمند اغلب طالبان را مقصر میدانند، اما طالبان معمولا اتهامات را انکار یا تکذیب میکنند. سخنگویان طالبان در نزدیک به چهار و نیم سال گذشته حاضر نشدهاند به سوالات رسانهها درباره جزئیات پروندههای ترورهای هدفمند پاسخ دهد یا نحوه تحقیق و برخورد قضایی با عاملان را با افکار عمومی در میان بگذارد.
جلوگیری از تحقیق مستقل
برخی از نهادهای حقوق بشری خواهان شکلگیری سازوکار تحقیق مستقل حقوق بشر -به شمول ترورهای هدفمندانه- در افغانستان شدهاند، اما طالبان همکاری خود را با ریچارد، بنت گزارشگر ویژه ملل متحد نیز قطع کرده است.
طالبان در سال ۱۴۰۳ جلو ورود ریچارد بنت، گزارشگر ویژه سازمان ملل به افغانستان را گرفت.
ذبیحالله مجاهد، سخنگوی طالبان در آن زمان به رسانهها گفت آقای بنت از ورود به افغانستان منع شده است. زیرا به گفته او: «ریچارد بنت برای پروپاگندا علیه افغانستان موظب شده و او کسی نیست که بتوانیم به سخنانش اعتماد کنیم.»
طالبان رسانههای داخلی را از انتقاد از سیاستها و مقامهای این گروه برحذر کرده است.
روز یکشنبه، وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان از حامیان این گروه در شبکههای اجتماعی تقدیر کرد و از آنها خواست که به نفع اداره طالبان تبلیغ کنند.
تاجمیر جواد، معاون استخبارات طالبان، در این نشست در ارگ تاکید کرد که رهبری طالبان به «مبارزه قلمی و فرهنگی» توجه دارد، زیرا حامیان این گروه در رسانهها و شبکههای اجتماعی در «مشروعیتبخشی به جنگ طالبان و افشای اقدامات دشمن» نقش ارزشمندی داشتند.
طالبان پس از به قدرت رسیدن رسانهها را سرکوب کرده است و شبکههای خبری مستقل مجبور شدهاند که محتوای خود را سانسور کنند یا تبلیغات طالبان را منتشر کنند.
سازمان گزارشگران بدون مرز با انتشار گزارش سالانه خود در ماه قوس گفت که روزنامهنگاری در افغانستان تحت کنترول طالبان، با سانسور بیامان خفه شده است. به گفته این سازمان، از زمان بازگشت طالبان به قدرت، بیش از ۱۶۵ فعال رسانهای بازداشت شدهاند. ۲۵ نفر آنها در سال ۲۰۲۵ بازداشت شدهاند.
به گزارش نهادهای حامی رسانهها و خبرنگاران، در حال حاضر دستکم پنج خبرنگار و فعال رسانهای در افغانستان در بازداشت بهسر میبرند و برخی از آنان از سوی محاکم طالبان به زندان محکوم شدهاند.
اما این نخستین باری است که طالبان مستقیما بر نهادهایی فشار وارد میکند که برخی از آنها سالها در افغانستان در حمایت از خبرنگاران و رسانهها فعالیت کردهاند.
