سازمان حقوق بشر: وضعیت مردم افغانستان در تمام زمینه‌ها وخیم شده است

در این گزارش موارد شکنجه، آزار و اذیت شهروندان کشور ثبت شده است. در این گزارش گفته شده که خبرنگاران و فعالان حقوق بشر، به ویژه کنشگران زن، در بازداشتگاه‌های طالبان شکنجه می‌شوند و حتی مورد آزار و اذیت جنسی قرار می‌گیرند.

شدیدترین شکل تبعیض بر زنان

این مرکز گفته که در سال ۱۴۰۴ شدیدترین شکل تبعیض بر زنان و دختران در افغانستان اعمال شده و قانون امر به معروف فشار بر زنان را بیشتر کرده است.

در گزارش آمده است که زنان در افغانستان ترس دایمی از بازداشت، آزار و بدرفتاری طالبان دارند. این گزارش می‌گوید برخی از فعالان حقوق زن در بازداشتگاه‌های طالبان شکنجه شده‌اند و در برخی موارد آزار جنسی نیز ثبت شده است.

در این گزارش آمده است که اگر محرومیت دختران از آموزش بالاتر از صنف ششم تا سال ۲۰۳۰ ادامه یابد، حدود ۴ میلیون دختر از فرصت ادامه تحصیل در دوره متوسطه محروم خواهند شد و از هرگونه امکان ادامه تحصیل در سطح عالی باز خواهند ماند.

این گزارش گفته که زنان نخستین قربانی تغییر نظام در افغانستان بوده‌اند.

بازداشت و شکنجه

در گزارش مرکز حقوق بشر افغانستان آمده است که بازداشت‌شدگان در نظام طالبان، به‌ویژه نیروهای پیشین، فعالان مدنی، فعالان حقوق زن، خبرنگاران و افراد وابسته به گروه‌های مسلح مخالف طالبان در سال گذشته با بدرفتاری و شکنجه روبه‌رو بوده‌اند.

گزارش می‌گوید نظارت‌خانه‌های استخبارات طالبان، به‌ویژه ریاست ۴۰، به محل اصلی شکنجه تبدیل شده و شماری از افراد زیر شکنجه جان داده‌اند.

این گزارش از بازداشت و شکنجه خبرنگاران نیز یادآوری کرده و گفته است ۱۷ خبرنگار و کارمند رسانه از سوی طالبان در سال گذشته بازداشت شدند.

بر اساس این گزارش، از زمان بازگشت طالبان به قدرت تا اکنون دست‌کم ۱۶۵ خبرنگار و کارمند رسانه‌ای بازداشت شده‌اند. مرکز حقوق بشر افغانستان گفته برخی از خبرنگاران نیز شکنجه شدند.

سپردن دستگاه قضا به افراد بدون تحصیلات حقوقی

گزارش می‌گوید تغییرات ایجادشده در دستگاه عدلی و قضایی توسط طالبان یک عقبگرد جدی در زمینه دسترسی به عدالت بوده است. بر بنیاد این گزارش، نظام قضایی فعلی استقلال ندارد و بر اساس تفسیر سختگیرانه طالبان از شریعت احکام صادر می‌کند.

همچنین زنان از ادارات عدلی و قضایی به‌گونه کامل حذف شده‌اند.

در گزارش آمده است که قانون امر به معروف به محتسبان طالبان صلاحیت‌های گسترده داده است تا افراد را بدون رعایت روندهای قانونی بازداشت، تهدید، تنبیه و حتا تا سه روز حبس کنند. گزارش می‌گوید این قانون به محتسبان اجازه می‌دهد مجازاتی را که خودشان «مناسب» تشخیص می‌دهند، اعمال کنند.

گزارش مرکز حقوق بشر افغانستان از اصولنامه جزایی طالبان انتقاد کرده و می‌گوید این سند با حاکمیت قانون ناسازگار است، طبقه‌بندی‌های تبعیض‌آمیز را نهادینه می‌کند، مجازات‌های غیرانسانی را گسترش می‌دهد و تعریف متهم را از چارچوب‌های معمول حقوقی دور می‌سازد.

مجازات‌ها، شلاق و اعدام

گزارش مرکز حقوق بشر افغانستان می‌گوید طالبان در سال ۱۴۰۴ خورشیدی صدها حکم شلاق و جزای تعزیری صادر کرده‌ و در نتیجه این احکام، ۱۰۸۷ نفر در ولایت‌های مختلف شلاق زده شده‌اند.

در گزارش آمده است که بیشتر این مجازات‌ها در محضر عام اجرا شده و بیشتر قربانیان مردان بوده‌اند. زنان نیز بیشتر به اتهام رابطه خارج از ازدواج و فرار از منزل شلاق زده شده‌اند.

در این سال پنج نفر به اتهام قتل عمد اعدام شده‌اند.

موسی محمودی، رئیس اجرایی مرکز حقوق بشر افغانستان، می‌گوید طالبان در سال ۱۴۰۴ به‌طور گسترده و سیستماتیک حقوق بشر را نقض کرده و شکنجه به یکی از روش‌های رایج در برخورد با افراد مظنون تبدیل شده است.

تلفات افراد ملکی در سال ۱۴۰۴

گزارش می‌گوید در سال ۱۴۰۴ خورشیدی، ۳۱۰ نفر کشته و ۹۷۴ تن دیگر زخمی شده‌اند.

مرکز حقوق بشر افغانستان گفته است که علت بیش از ۹۰ درصد تلفات افراد ملکی، درگیری‌های مرزی میان نیروهای طالبان و نیروهای پاکستانی و نیز حملات هوایی پاکستان در شهرهای مختلف افغانستان بوده است.

گزارش تصریح می‌کند که هزینه اصلی این درگیری‌ها را مردم ملکی افغانستان می‌پردازند و در هر درگیری ده‌ها تن از مردم ملکی کشته و زخمی می‌شوند.

وضعیت کودکان در نظام زیر سلطه طالبان

در گزارش درباره وضعیت کودکان در افغانستان نیز آمده است که فقر، گرسنگی، نبود دسترسی به آموزش با کیفیت، نبود دسترسی به خدمات صحی، سوءاستفاده جنسی، خشونت فزیکی در محیط خانواده و بیرون از خانه، ازدواج اجباری و زیرسن، ناامنی، قاچاق و استفاده از کودکان در صفوف نیروهای مسلح از عمده‌ترین مشکلات کودکان افغانستان است.

مرکز حقوق بشر افغانستان گفته که وخامت اوضاع در افغانستان منجر شده تا ۸.۷ میلیون تن در سطح اضطراری ناامنی غذایی قرار بگیرند. همچنین، ۴۵ درصد مرگ‌ومیر کودکان در افغانستان ناشی از سوءتغذیه است و در حال حاضر میزان سوءتغذیه حاد در ۲۷ ولایت از ۳۴ ولایت بالاتر از حد اضطرار است و به سرعت در حال بدتر شدن است.

گزارش می‌گوید مقام‌های حاکم هیچ قانون یا ساختاری که مانع استخدام کودکان در نیروهای مسلح شود تدوین و اجرا نکرده‌اند.

مرکز حقوق بشر افغانستان تصریح کرده است که هرچند آمار دقیق از شمار کودکان در صفوف نیروهای مسلح طالبان وجود ندارد، اما شهروندان افغانستان روزانه شمار زیادی از کودکان را در صفوف این نیروها مشاهده می‌کنند. همچنین به نقل از گزارش سالانه ۲۰۲۵ وزارت خارجه امریکا آمده است که طالبان و دیگر گروه‌ها کودکان را به گونه غیرقانونی جلب و جذب کرده و از آنان در جبهات و نقش‌های لجستیکی استفاده می‌کنند.

بحرانی شدن وضعیت اقتصادی مردم

گزارش مرکز حقوق بشر افغانستان می‌گوید پس از تسلط طالبان، وضعیت حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی تغییر کرده و بسیاری از دستاوردهای دوره جمهوریت از بین رفته است.

بر اساس گزارش، در حال حاضر به گونه تخمینی ۹.۵ میلیون نفر در افغانستان با ناامنی غذایی روبه‌رو هستند و حدود ۴.۶ میلیون تن از مادران و کودکان دچار سوءتغذیه اند.

گزارش می‌گوید آمار دقیق و به‌روز از سطح بیکاری در افغانستان منتشر نشده است. با این حال، در گزارش سال ۲۰۲۵ مربوط به گروه بانک جهانی آمده است که از هر چهار جوان، یک نفر بیکار است.

در گزارش آمده است که تغییر اداره، عدم توسعه بخش خصوصی، فرار سرمایه از کشور، نبود سرمایه‌گذاری خارجی به دلیل عدم اطمینان از ثبات، و برگشت چند میلیون مهاجر افغان از کشورهای همسایه که بازار کار را تحت فشار قرار داده است، از عمده‌ترین دلیل‌های افزایش بیکاری به شمار می‌رود.

گزارش می‌گوید هرچند تورم در افغانستان در مقایسه با کشورهای منطقه بالا نیست، اما کاهش سطح درآمد مردم به دلیل بیکاری و بحران اقتصادی باعث شده است که در توان خرید مردم کاهش بیاید.

مرکز حقوق بشر افغانستان با استناد به منابع بین‌المللی گفته است که بیش از نصف جمعیت کشور، یعنی ۲۴.۴ میلیون نفر، به کمک‌های بشردوستانه نیاز دارند.

کاهش کمیت و کیفیت آموزش

گزارش مرکز حقوق بشر افغانستان می‌گوید کمیت و کیفیت آموزش در افغانستان به شدت کاهش یافته است. به گفته این مرکز کمبود کمک‌های بین‌المللی، بی‌توجهی طالبان به آموزش مدرن، نظارت ضعیف و نبود سرمایه‌گذاری در این افت نقش دارند.

همچنین، نظامی آموزشی افغانستان از فقدان زیرساخت‌ و کمبود شدید معلمان رنج می‌برد.

محدود شدن فعالیت‌های فرهنگی و هنری

در گزارش آمده است که جشن نوروز، که از بزرگ‌ترین و تاریخی‌ترین جشن‌های افغانستان و کشورهای منطقه است، مانند سال‌های قبل به علت ممانعت طالبان با سکوت و در خلوت خانه‌ها برگزار شد.

گزارش می‌گوید طالبان دروازه‌های مکان‌های فرهنگی و مذهبی از جمله زیارت روضه در مزار شریف و زیارت سخی در کابل را به روی مردم بست و مانع برافراشتن علم نوروزی در این مکان‌ها شد. همچنان در بند ۲۱ ماده ۲۲ قانون امر به معروف و نهی از منکر، تجلیل از جشن نوروز، شب یلدا و دیگر جشن‌های فرهنگی خلاف شریعت اسلام توصیف و ممنوع شده است.