پس از بازگشت طالبان به قدرت، دستکم هفت حمله مرگبار علیه شیعیان در مناطق مختلف ولایت هرات از جمله شهرک جبرئیل، ولسوالیهای انجیل و گذره رخ داده است. این حملات که شامل انفجارها، تیراندازیها و ترورهای هدفمند بوده، در مجموع دهها کشته و زخمی برجا گذاشتهاست.
پیش از طالبان، خونینترین حمله علیه شیعیان در هرات در دهم اسد ۱۳۹۶، در مسجد جوادیه و در دوره جمهوریت رخ داد که بیش از چهل کشته برجا گذاشت؛ اما پس از بازگشت طالبان، این چرخه خشونت با شدت بیشتری ادامه یافته است.
شیعیان ولایت هرات عمدتا در شهر هرات و بخشهایی از ولسوالی انجیل سکونت دارند. در دهههای اخیر مهاجران شیعهمذهبی که از ایران بازگشتند، نیز در شهر هرات و ولسوالیهای انجیل و گذره ساکن شدند و بخشی از بافت جمعیتی این مناطق را تشکیل دادهاند.
شیعیان هرات بهطور سنتی نبض بازار و اقتصاد این شهر را در دست دارند.
هرات، دستکم از سالهای پیش از ۱۴۰۰، بر اساس ارزیابی نهادهای امنیتی و گزارشهای رسانهای، بهعنوان یکی از مناطق دارای هستهها یا شبکههای فعال داعش شناخته میشد.
پس از بازگشت طالبان، حضور داعش در این ولایت بیشتر در قالب حملههای پراکنده دیده شده است. اگر چه داعش مسئولیت برخی حملات را هرگز بر عهده نگرفت اما هر کس یا هر گروهی پشت این حملات قرار داشت، زندگی را بر شیعیان بومی و هزارههای شیعهمذهب هرات در چهار سال حاکمیت طالبان تلخ ساخته است.
در ادامه به هفت حملهای اشاره میکنیم که در چهار سال حاکمیت طالبان در هرات و بر علیه جامعه شیعه و هزاره این ولایت رخ داده است.
۱. انفجار موتر مسافربری در محله حاجیعباس
محل انفجار موتر مسافربری در محله حاجیعباس هرات که در آن ۸ نفر کشته و ۸ نفر زخمی شدند
در دوم دلو ۱۴۰۰، یک موتر مسافربری نوع فلانکوچ در محله حاجیعباس در ناحیه دوازدهم شهر هرات هدف انفجار ماین کنار جاده قرار گرفت. این منطقه از بخشهای شیعهنشین شهر محسوب میشود.
در این انفجار دستکم ۸ نفر کشته و ۹ نفر زخمی شدند. در میان قربانیان، زنان نیز حضور داشتند. گروه داعش مسئولیت این حمله را برعهده گرفت. این رویداد از نخستین حملات ثبتشده علیه شیعیان هرات پس از بازگشت طالبان بود و نگرانیها را درباره امنیت این جامعه افزایش داد.
قربانیان این رویداد در ردههای سنی ۱۹ تا ۳۵ سال بودند.
پنج زخمی این رویداد را مقامهای محلی طالبان در هرات با هماهنگی ایران برای درمان به آن کشور فرستادند.
۲. انفجار در شهرک جبرئیل
در دوازدهم حمل ۱۴۰۱، انفجاری در شهرک جبرئیل، در غرب شهر هرات، رخ داد. این انفجار در محل تجمع مردم هنگام تماشای یک بازی محلی به نام سنگگیرک صورت گرفت.
محل انفجار در شهرک جبرئیل هرات که در آن ۵ نفر کشته و بیش از ۲۰ نفر زخمی شدند
بر اثر این انفجار، پنج نفر کشته و بیش از بیست نفر زخمی شدند. برخی گزارشها شمار زخمیها را تا بیستوپنج نفر نیز ذکر کردهاند. داعش مسئولیت این حمله را پذیرفت. شهرک جبرئیل یکی از بزرگترین مناطق شیعهنشین هرات است و این رویداد بار دیگر این منطقه را به مرکز نگرانیهای امنیتی تبدیل کرد.
۳. قتل عیدمحمد اعتمادی در انجیل
در سیام میزان ۱۴۰۲، عیدمحمد اعتمادی، روحانی شیعه و عضو شورای علمای شیعه هرات، در روستای خوشرود ولسوالی انجیل هدف حمله افراد مسلح قرار گرفت.
عیدمحمد اعتمادی، روحانی شیعه و عضو شورای علمای شیعه هرات که در ولسوالی انجیل هدف حمله افراد مسلح قرار گرفت و کشته شد
بر اساس گزارشها، افراد مسلح شبهنگام او را از خانه بیرون کرده و با شلیک گلوله کشتند. این رویداد بهعنوان یک ترور هدفمند شناخته شد. کشتهشدن یک روحانی شناختهشده، نگرانیها درباره امنیت چهرههای مذهبی شیعه را افزایش داد.
۴. ترور دو عضو شورای علمای شیعه در جبرئیل
در دوم قوس ۱۴۰۲، دو عضو شورای علمای شیعه هرات به نامهای رجب اخلاقی و خادمحسین هدایتی در شهرک جبرئیل ترور شدند.
رجب اخلاقی و خادمحسین هدایتی، دو عضو شورای علمای شیعه هرات که در شهرک جبرئیل هدف تیراندازی قرار گرفتند و کشته شدند
این حمله در نزدیکی مسجد سیدالشهدا در ناحیه سیزدهم شهر هرات رخ داد. مهاجمان که گفته میشود سوار بر موتورسایکل بودند، پس از تیراندازی محل را ترک کردند. در این رویداد هر دو هدف کشته شدند. هیچ گروهی مسئولیت این حمله را بهطور رسمی برعهده نگرفت.
۵. حمله به غیرنظامیان در کورهملی جبرئیل
در دهم قوس ۱۴۰۲، یک سهچرخه حامل غیرنظامیان در منطقه کورهملی در شهرک جبرئیل هدف تیراندازی قرار گرفت.
تشییع جنازه قربانیان حمله در منطقه کورهملی شهرک جبرئیل هرات که در آن شماری از غیرنظامیان کشته شدند
در این حمله دستکم شش تا هفت نفر کشته و شماری زخمی شدند. در میان کشتهشدگان، دو روحانی شیعه به نامهای محمدمحسن حامدی و محمدتقی صادقی نیز بودند. گزارشها میگویند قربانیان در حال بازگشت از مراسم چهلم عیدمحمد اعتمادی بودند. این حمله نیز در ادامه موج ترورهای هدفمند در همان سال رخ داد.
۶. حمله به نمازگزاران در مسجد امام زمان در گذره
در دهم ثور ۱۴۰۳، افراد مسلح به نمازگزاران شیعه در مسجد امام زمان در ولسوالی گذره هرات حمله کردند.
تشییع جنازه قربانیان حمله به نمازگزاران در مسجد امام زمان در ولسوالی گذره هرات که در آن شماری کشته شدند
این حمله هنگام خروج نمازگزاران از مسجد پس از نماز شام صورت گرفت. در این رویداد، پنج تا هفت نفر کشته و چند نفر زخمی شدند. در میان کشتهشدگان، شیخ جاوید، امام مسجد نیز حضور داشت. یک روز پس از این حمله، داعش مسئولیت آن را پذیرفت.
۷. تیرباران گروهی در دهمیری انجیل
و تازهترین مورد نیز بیستویکم حمل امسال، افراد مسلح به تجمعی از غیرنظامیان در روستای دهمیری ولسوالی انجیل حمله کردند.
فهرست شماری از قربانیان و زخمیهای حمله در روستای دهمیری ولسوالی انجیل هرات
این رویداد در نزدیکی زیارت سید محمد آقای سبزپوش رخ داد؛ جایی که شماری از مردم برای تفریح و زیارت حضور داشتند.
مهاجمان ابتدا مردان را از زنان جدا کردند و سپس تیراندازی کردند.
اگر چه طالبان کشته شدن یازده نفر را تایید کرده اما منابع افغانستان اینترنشال میگویند سیزده نفر در این رویداد جانهای خود را از دست دادند.
چه کسانی پشت این رویدادها قرار دارند؟
درباره همه این حملهها نمیتوان با قطعیت یک عامل واحد را معرفی کرد. با این حال، الگوی رویدادها یک نقطه مشترک روشن دارد، اینکه هدف قرار گرفتن پیهم روحانیان، نمازگزاران و باشندگان شیعه در مناطقی چون جبرئیل، انجیل و گذره و شهر هرات تصویری از یک تهدید دوامدار و سازمانیافته علیه آنها را در یکی از تمدنیترین شهرهای منطقه نشان میدهد.
گزارشهای سازمان ملل نشان میدهد که شاخه خراسان داعش، با وجود فشارهای امنیتی، همچنان یک تهدید پابرجا در افغانستان باقی مانده است.
در زمان جمهوریت چند بار نهادهای امنیتی در هرات افراد وابسته به داعش را دستگیر کردند و دستکم از همان زمان مشخص شد که هرات به دلیل هستهگذاری جریانهای افراطی به بستری برای این گروه بدل شده است.
طالبان معمولا تاکید دارد که داعش در افغانستان وجود ندارد. در هرات هم مقامات طالبان چند بار این ادعا را تکرار کردند. تکرار اینکه داعش در هرات حضور ندارد چیزی شبیه گلبهخودی طالبان است و دستکم این سوال را مطرح میساز که اگر داعش در هرات حضور ندارد، چه کسی این ۷ حمله را انجام داده و به جز طالبان چه افرادی در نزدیکترین قریهها و مناطق به شهر هرات مردم را میکشند.