پنجشنبه پیش یک عضو ارشد کابینه بریتانیا استعفا کرد تا در یک کودتای درون حزبی رهبری کییر استارمر را به چالش کشد و جای او را به عنوان نخستوزیر بگیرد. وِز استریتینگ، وزیر مستعفی بهداشت، خروج از اتحادیه اروپا را اشتباهی فاجعهبار خواند و گفت کشورش روزی به این اتحادیه باز خواهد گشت.
این حرف جنجالی، فضای سیاسی و اجتماعی بریتانیا را که تا پیش از این هم آشفته بود، بیش از پیش تکان داد. برخی تحلیلگران میگویند بریتانیای پسابرگزیت Ungovernable یا ادارهنشدنی شده است و هر حزب و هر نخستوزیری بر سر کار آید، طلسم برگزیت او را رها نخواهد کرد.
شش نخستوزیر در ۱۰ سال
نام و عکس لری، گربه خانه شماره ۱۰، دفتر نخستوزیر بریتانیا، هر از چندی در رسانهها ظاهر میشود. لقب رسمی او «موشگیر ارشد» است. لری هر گاه از کار موشگیری فارغ میشود و برای هواخوری به بیرون خانه شماره ۱۰ میرود، با انبوهی از خبرنگاران رو بهرو میشود که به مناسبتهای مختلف آنجا جمع شدهاند و آرامش او را برهم میزنند.
خبرنگاران این روزها بار دیگر خانه شماره ۱۰ را احاطه کرده و منتظرند ببینند سرنوشت کییر استارمر چه میشود. آقای استارمر بهزودی با چالش درونحزبی برای ادامه رهبری بر حزب حاکم روبهرو خواهد شد و ممکن است کار خود را از دست دهد؛ او ششمین نخستوزیر بریتانیاست که لری از زمان آمدن به خانه شماره ۱۰ با او همخانه بوده است.
همه این شش نخستوزیر - دیوید کمرون، تریزا می، بوریس جانسن، لیز تراس، ریشی سونک و کییر استارمر- دچار طلسم برگزیت شدهاند؛ همهپرسی خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا که در سال ۲۰۱۶ برگزار شد.بریتانیا از آن پس دیگر روز خوش ندید؛ اقتصاد این کشور روز بهروز بدتر شد، شکافهای سیاسی بیشتر شد و جامعه با یک دودستگی تازه روبهرو شد.
کییر استارمر دو سال پیش با رای بالایی در انتخابات سراسری به پیروزی رسید. او امیدوار بود که جنجالهای برگزیت را پشت سر گذاشته باشد، اما زهی خیال باطل.
آقای استارمر بر اساس قانون هنوز سه سال دیگر وقت دارد در قدرت بماند و سرنوشت خود و حکومتش را در سال ۲۰۲۹ به انتخابات سراسری بگذارد. اما فشارها برای کنار رفتنش پس از انتخابات شوراهای محلی در هفتم ماه می افزایش یافت. در آن انتخابات حزب راستگرای اصلاحات (رفرم) به رهبری نایجل فراژ و حزب چپگرای سبز (گرین) به رهبری زک پولانسکی، کرسیهای زیادی را از چنگ حزب کارگر بیرون کشیدند.
این نتایج حزب کارگر را تکان داد. نخستوزیر گفت صدای اعتراض مردم را شنیده و وعده تغییر داد. اما این وعده حتی همکاران او در داخل کابینه را هم راضی نکرده است.
اگرچه بسیاری در داخل حزب و کابینه آقای استارمر با کنار رفتن او موافق نیستند و میگویند کشور به ثبات نیاز دارد، اما صداهای مخالف او در داخل حزب و پارلمان، بلندتر از آن است که نخستوزیر بتواند نادیده بگیرد.
چه کسانی دندان تیز کردهاند
لیسا نندی، وزیر فرهنگ کابینه آقای استارمر در اعتراض به نتایج ضعیف حزب کارگر در انتخابات شوراهای محلی، از مقام خود کنارهگیری کرد تا با مراجعه به ساختار داخلی پارلمان، رهبر حزب را به چالش کشد و اولین نخستوزیر زن از حزب کارگر شود.
دومین استعفا، از سوی وز استریتینگ، وزیر بهداشت آقای استارمر بود. او در راس وزارت بهداشت کابینه، کارنامه نسبتاً پذیرفتنی داشته و تا حدی نابسامانی نظام بهداشت و درمان ملی بریتانیا (NHS) را کاهش داده است. این سیاستمدار ۴۳ ساله امیدوار است کارنامه نسبتاً رضایتبخش او در وزارت بهداشت، بخت او در رسیدن به رهبری حزب را افزایش دهد.
«شاه شمال»
یکی دیگر از نامهای مطرح برای جانشینی احتمالی نخستوزیر، اندی بِرنام، شهردار پرطرفدار منچستر است. او ماهها پیش از انتخابات محلی اخیر میخواست در یک انتخابات میاندورهای وارد پارلمان شود. اما نخستوزیر از ترس اینکه آقای برنام در پارلمان رهبری او را به چالش کشد، با نامزدی او در انتخابات میاندورهای مخالفت کرد.
آقای برنام که در منچستر محبوب شده، به تقلید از سریال بازی تاج و تخت (Game Of Thrones) «شاه شمال» لقب گرفته است. او اکنون بار دیگر سودای نخستوزیری در سر دارد، اما این بار کییر استارمر، سرافکنده از نتیجه ضعیف انتخابات شوراهای محلی، یارای مخالفت را با نامزدی اندی برنام ندارد.
او یک نماینده حزب کارگر از حوزه انتخاباتی میکرفیلد در کلانشهر منچستر بزرگ را راضی کرده که کنار برود تا راه برای انتخابات میاندورهای هموار شود. این حوزه البته جای حساسی است. بیش از ۶۵ درصد مردم این حوزه انتخاباتی در همهپرسی خروج از اتحادیه اروپا، به خروج رای دادند. حزب راستگرای رفرم هم که از برگزیتیهای دوآتشه تشکیل شده، در میکرفیلد طرفداران زیادی دارد.
این گمانه وجود دارد که آقای استریتینگ با طرح احتمال بازگشت به اتحادیه اروپا، خواسته مردم میکرفیلد را عصبانی کند و باعث شود آنها به اندی برنام رای ندهند. اگرچه در چنین وضعیتی، حزب کارگر یک کرسی در پارلمان از دست میدهد و نایجل فراژ یک گام به پیروزی در انتخابات سراسری آینده امیدوارتر میشود، اما خیال وز استریتینگ از یک حریف قدر (اندی برنام) راحت خواهد شد.
امید به مخالفان برگزیت
در انتخابات شوراهای محلی بریتانیا در هفت ماه می، در کنار حزب راستگرای رفرم به رهبری نایجل فراژ، حزب سبز نتایج خوبی بهدست آورد. این حزب مواضع چپگرایانه دارد و به نظر میرسد رایدهندگان سنتی حزب کارگر که Progressive یا پیشرو خوانده میشوند و از عملکرد رهبری فعلی حزب خود راضی نیستند، به حزب سبز تمایل پیدا کردهاند.
این طیف از حامیان سرخورده حزب کارگر، که شامل طبقه متوسط تحصیلکرده و باشنده شهرهای بزرگ مثل لندن، منچستر و برمینگام میشود، مخالف خروج از اتحادیه اروپا بود.
وعده وز استریتینگ برای بازگشت به اتحادیه اروپا، میتواند کاربرد دوگانهای داشته باشد: هم بخت رقیب قدر او (اندی برنام) را در راه یافتن به پارلمان کم کند وهم دل حامیان روزافزون اتحادیه اروپا را بهدست آورد.
در میان چهرههای مطرح در رقابت احتمالی برای جانشینی رهبر حزب کارگر، نام دو زن دیگر هم دیده میشود که میتوان گفت به دو سوی چپ و میانه حزب گرایش دارند: انجلا رینرز، که به خاطر یک جنجال مالیاتی مجبور به کنارگیری از مقام معاونت نخستوزیر شده بود اما هفته گذشته تبرئه شد. خانم رینرز خود را به طبقه کارگر نزدیکتر میداند.
دیگری شبانه محمود، وزیر داخله کنونی بریتانیاست. این سیاستمدار پاکستانیتبار، مجری سیاستهای سختگیرانه ضدمهاجرتی حکومت بوده است.
اگر رقابتی برای بهزیر کشیدن کییر استارمر شکل بگیرد، این دو زن برای جانشینی او و همخانه شدن با لری، گربه محبوب دفتر نخستوزیر بخت کمتری دارند.
