بزرگداشت «روز ملی زبان پشتو»
امروز جمعه ۸ جوزا، «روز ملی زبان پشتو» است. نویسندگان، شاعران و فعالان فرهنگی برای پاسداشت از زبان پشتو و توجه به جایگاه فرهنگی و ادبی آن از این روز تجلیل میکنند.
امروز جمعه ۸ جوزا، «روز ملی زبان پشتو» است. نویسندگان، شاعران و فعالان فرهنگی برای پاسداشت از زبان پشتو و توجه به جایگاه فرهنگی و ادبی آن از این روز تجلیل میکنند.
زبان پشتو یکی از دو زبان رسمی افغانستان است. سالها پیش، شماری از فعالان فرهنگی افغانستان در نشستی در کابل، ۸ جوزا را به عنوان روز ملی زبان پشتو نامگذاری کردند. از آن زمان تاکنون، این روز هر سال در محافل فرهنگی داخل و خارج از کشور گرامی داشته میشود.
بر اساس قانون اساسی حکومت پیشین افغانستان، زبان پشتو در کنار زبان فارسی دری، زبان رسمی کشور است. این زبان در افغانستان و پاکستان میلیونها گویشور دارد و یکی از زبانهای مهم منطقه به شمار میرود. برخی آمارها شمار گویشوران پشتو را حدود ۶۰ میلیون نفر برآورد کردهاند.
طالبان رسما اعلام کرده است که پشتو و فارسی دری را بهعنوان زبانهای رسمی افغانستان به رسمیت میشناسد. اداره طالبان تاکنون هیچ پیام یا واکنشی به مناسبت این روز منتشر نکرده است.
زبان پشتو از خانواده زبانهای هندواروپایی است و با زبان فارسی پیوندهای تاریخی و فرهنگی دارد. در طول تاریخ، این دو زبان بر فرهنگ و ادبیات یکدیگر تأثیر گذاشتهاند.
خوشحالخان ختک، رحمانبابا و حمزه شینواری از شناختهشدهترین شاعران زبان پشتو هستند و آثار آنان جایگاه مهمی در ادبیات پشتو دارد.
برخی فعالان فرهنگی میگویند در سالهای اخیر اقدامات کافی برای تقویت و توسعه زبان پشتو انجام نشده است. به گفته آنان، توجه لازم به آموزش، تولید آثار ادبی و برنامههای فرهنگی مرتبط با این زبان وجود نداشته و در برخی موارد محدودیتهایی نیز بر فعالیتهای فرهنگی اعمال شده است.
شماری از این فعالان همچنین نسبت به جایگزینی برخی واژههای بومی با واژههای عربی ابراز نگرانی میکنند و آن را برای هویت فرهنگی زبان پشتو زیانبار میدانند.
زبانشناسان میگویند علاوه بر زبانهای رسمی، بسیاری از زبانهای محلی در افغانستان نیز با خطر فراموشی روبهرو هستند. به گفته آنان، حفظ تنوع زبانی بخشی از حفظ میراث فرهنگی کشورها است و به برنامهریزی و حمایت نیاز دارد.
هدف از نامگذاری روز ملی زبان پشتو، توجه به ارزشهای فرهنگی این زبان، حمایت از فعالیتهای ادبی و علمی و تشویق مردم به حفظ و گسترش آن عنوان میشود.
افراسیاب ختک، سیاستمدار پشتون، گفته است: «پشتو ستون فرهنگ و هویت ماست. این زبان ما را به عنوان یک ملت حفظ کرده است.»
روز ملی زبان پشتو برای نخستین بار در سال ۲۰۱۲ در کابل با حضور نویسندگان، شاعران و مقامهای حکومتی برگزار شد و از آنان تاکنون هر سال گرامی داشته میشود.
باشندگان قندهار جمعه، هشتم جوزا به افغانستان اینترنشنال گفتند که پس از توقف تجارت و ترانزیت، به ویژه ممنوعیت واردات داروی پاکستانی توسط طالبان، بازار دارو در این ولایت به شدت آسیب دیده است.
آنها گفتند که در گذشته بسیاری از داروها در بازار در دسترس بود، اما اکنون از یکسو بهای داروها افزایش یافته و از طرف دیگر کیفیت آنها پایین آمده است.
شماری از داروفروشان شهر قندهار گفتند که پس از توفق تجارت با پاکستان، واردات دارو کاهش یافته و بسیاری از تاجران مجبور شدهاند داروها را از راههای غیررسمی و قاچاق وارد کشور کنند.
یکی از داروفروشان در قندهار که نخواست نامش فاش شود، به افغانستان اینترنشنال گفت: «پیش از این بیشتر داروها بهصورت منظم از پاکستان وارد میشد؛ اما حالا راهها بسته شده، مالیات افزایش یافته و واردات کاهش پیدا کرده است. برخی داروها اصلاً پیدا نمیشود و اگر هم باشد، قیمتهای آن چندین برابر شده است.»
او میافزاید که در ماههای اخیر بسیاری از داروهای مربوط به زکام، تب، عفونت، دیابت، فشار خون و بیماریهای کودکان کمیاب شده است. پانادول، بروفین، آگمنتین، آموکسیسیلین، انسولین، داروهای فشار خون، سرمها، شربتهای آنتیبیوتیک کودکان، اسپریهای آسم و داروهای بیماریهای قلبی، از جمله داروهایی است که در بازار کمیاب شده و بهای آنها به شدت افزایش یافته است.
برخی داروفروشان گفتند که شماری از داروهایی که پیش از توقف واردات از پاکستان حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ افغانی فروخته میشد، اکنون بهای آنها در بازارها به ۳۰۰ تا ۴۰۰ افغانی رسیده است.
عزیز احمد، یکی از باشندگان قندهار گفت که افزایش قیکن دارو مردم را با مشکلات جدی روبهرو کرده است؛ زیرا بسیاری از خانوادهها پیش از این نیز به دلیل بحران اقتصادی با مشکلات شدید مالی مواجه بودند.
رحمتالله، فرد مبتلا به دیابت گفت: «پیشتر انسولین را ارزان میخریدم، اما حالا هم بهسختی پیدا میشود و هم قیمتش بالا رفته است. گاهی بهدلیل مشکلات اقتصادی، افزایش قیمتها و کمبود دارو قادر نیستم همه داروهای تجویز شده توسط داکتر را بهدست بیارم. معمولا صرف به خرید داروهای اصلی مهم اکتفا میکنم.»
شهروندان میگویند داروهای کودکان نیز، در بازارها کمیاب شده و خانوادههایی که توان مالی دارند میتوانند کودکان خود را درمان کنند، اما بسیاری قادر به درمان کودکان خود نیستند.
شماری از تاجران بازار دارو و منابع صحی گفتند پس از توقف تجارت با پاکستان، در ماههای اخیر مقدار زیادی داروهای پاکستانی از راههای قاچاق وارد افغانستان شده است.
به گفته آنان، بخشی از این داروها از راههای قاچاق به بازار رسیده، اما بخشی دیگر از سوی طالبان ضبط و آتش زده شده است.
مسئولان صحی هشدار میدهند که داروهای قاچاقی اغلب معیاری نیستند، شرایط لازم نگهداری آنها رعایت نمیشود، تاریخ انقضای آنها کم است و عمدتا از کیفیت پایینی برخوردارند.
ارائه خدمات صحی در افغانستان بهدلیل مشکلات اقتصادی، بیکاری و کاهش درآمد شهروندان با دشواری روبهرو بود، اما اکنون بحران دارو این وضعیت را وخیمتر کرده است.
منیر احمد، پزشکی در قندهار گفت: «وقتی به بیماران نسخه تحویز میشود، عمدتا به دلیل افزایش قیمت و کمبود دارو نمیتوانند داروی مورد نیاز خود را به دست آورند.» او افزود که با این حال، روند درمان بسیاری بیماران تکمیل نمیشود.
این پزشک میافزاید که بهویژه بیماران مبتلا به بیماریهای مزمن مانند دیابت، بیماریهای قلبی، فشار خون و آسم، بیش از همه آسیب دیدهاند.
شماری از مردم و داروفروشان میگویند که مقامها تاکنون برای کنترول قیمت داروها و حل مشکل کمبود آن، اقدامات جدی و عملی انجام ندادهاند.
مقامات طالبان پس از منع واردات داروهای پاکستانی، با هند، ایران و اوزبیکستان برای حل این مشکل وارد گفتوگو شدند. وزیر صحت و تجارت این گروه به هند و ایران سفر کردند و درباره واردات دارو گفتوگو کرند.
تحلیلگران حوزه صحت میگویند افغانستان تا حد زیادی به داروهای وارداتی وابسته است و اگر مشکلات تجاری با پاکستان ادامه یابد، بازار دارو بیش از پیش آسیب خواهد دید.
آنها تأکید میکنند که باید واردات رسمی دارو تسهیل شود، مکانیزم جدی برای کنترول قیمتها ایجاد شود. از ورود داروهای قاچاقی و بیکیفیت جلوگیری شود. بخش تولید داخلی دارو حمایت شده و اقدامات فوری برای حل این بحران روی دست گرفته شود.
وزیر دفاع طالبان همچنین مدعی شد که با حاکمیت طالبان، گروه داعش در افغانستان بهگونه کامل از بین رفته و مهار شده است.
او گفت که امنیت باید از راه اعتماد متقابل تضمین شود و اداره طالبان هرگز به هیچ کس اجازه و فرصت نمیدهد که افغانستان را به نفع دیگری آسیب بزند.
یعقوب مجاهد گفت که «افغانستان در سایه امنیت، ثبات و حاکمیت قانون، علاوه بر سرمایهگذاری داخلی و خارجی، فرصتهای خوبی برای ترانزیت و تجارت دارد.»
این اظهارات در حالی مطرح شده که شورای امنیت سازمان ملل سال گذشته اعلام کرد داعش خراسان در بخشهایی از افغانستان مدارس ایجاد کرده و برای کودکان خردسال، بهویژه افراد زیر ۱۴ سال، انتحاری و ایدئولوژی آموزش میدهد. سازمان ملل این روند را نگران کننده میداند.
در ماه ثور سال جاری نیز، آندری بلوسوف، وزیر دفاع روسیه، اعلام کرد که وضعیت در افغانستان همچنان ناپایدار است و این کشور به عنوان یکی از منابع تهدیدهای تروریستی باقی مانده است. بلوسوف تاکید کرد: «وضعیت ناپایدار افغانستان همچنان منبع اصلی جرایم فراملی و تهدیدات تروریستی باقی مانده است.»
مسکو از حضور و فعالیت داعش خراسان و شماری از جنبشهای رادیکال آسیای مرکزی، از جمله جنبش اسلامی اوزبیکستان، انصارالله تاجیکستان و سایر گروههای اسلامگرا در افغانستان نگران است.
به دنبال این نگرانیها، روسیه و طالبان یک توافقنامه همکاری نظامی - فنی امضا کردهاند.
شماری از رسانههای اروپایی پنهان ماندن محتوای این سند را سیگنالی خطرناک ارزیابی کردهاند.
روزنامه بریتانیایی «ایندیپندنت» در تحلیلی پیرامون این موضوع این پرسش را مطرح کرده که آیا ممکن است جنگجویان طالبان در جبهات جنگ اوکراین ظاهر شوند؟ این رسانه نوشته است مخفی ماندن متن توافق این هراس را ایجاد کرده که طالبان شاید نیروهای جنگی باتجربه خود را برای کمک به ارتش روسیه به جبهات بفرستد.
با این حال، رایزنیهای نظامی طالبان و مسکو همچنان ادامه دارد.
واسیلی اوسماکوف، معاون وزیر دفاع روسیه روز پنجشنبه ۷ جوزا با وزیر دفاع طالبان در مسکو دیدار و درباره مسائل امنیتی منطقه و چشمانداز همکاریهای نظامی دوجانبه گفتوگو کردند.
