کمیته مدافعان حقوق بشر افغانستان با انتقاد از واکنشهای تکراری جامعه جهانی گفته است که زنان افغان از شنیدن «ابراز نگرانی» خسته شدهاند. این کمیته در اعلامیهای خطاب به جامعه جهانی گفته است که زنان افغان اکنون بیش از هر زمان دیگری به اقدام عملی و حمایت موثر نیاز دارند.
این کمیته روز جمعه در اعلامیهای درباره رویدادهای اخیر هرات نوشت که در سالهای گذشته، عبارت «ابراز نگرانی» بیش از هر عبارت دیگری از سوی سازمان ملل، یوناما و نهادهای بینالمللی در واکنش به وضعیت زنان افغانستان تکرار شده است.
این کمیته تأکید کرده است که گزارشدهی، مستندسازی موارد نقض حقوق بشر و ابراز نگرانی بخشی از مسئولیت نهادهای بینالمللی است، اما این اقدامات بهتنهایی برای پایان دادن به محرومیت زنان افغانستان کافی نیست.
با این حال، این کمیته تأکید کرده است که مسئولیت اخلاقی و سیاسی سازمان ملل، کشورهای عضو و نهادهای بینالمللی فراتر از صدور بیانیه و ابراز نگرانی است. به گفته این کمیته، جامعه جهانی باید از همه ابزارهای حقوقی، دیپلوماتیک و سیاسی برای حمایت مؤثر از زنان افغانستان بهره بگیرد.
جبهه آزادی افغانستان میگوید نیروهایش جمعهشب، ۲۲ جوزا، تجمع محتسبان طالبان را در ورودی اداره امر به معروف طالبان در شهر هرات هدف قرار دادهاند. جبهه آزادی افغانستان میگوید که در این حمله سه عضو امر به معروف طالبان کشته و دو نفر دیگر زخمی شدهاند.
این جبهه در پیامی در اکس نوشت که این حمله حوالی ساعت ۱۰:۰۰ شب به وقت محلی انجام شده است.
جبهه آزادی پیش از این، اعضا و پایگاههای امر به معروف طالبان را «اهداف مشروع» خود خوانده بود.
داوود ناجی، رئیس سیاسی جبهه آزادی به افغانستان اینترنشنال گفت: «گفتیم و عمل کردیم.»
این جبهه با نشر تصویر ویدیویی از این حمله نوشته است که این عملیات در واکنش به آزار و اذیت زنان و سرکوب اعتراضهای مردم علیه طالبان در هرات انجام شده است.
جبهه آزادی افغانستان از باشندگان هرات خواسته است از وسایط نظامی و محلهای تجمع طالبان فاصله بگیرند.
منابع محلی در هرات میگویند محمد اسماعیل شهامت، برادر غلام حیدر شهامت، رئیس اداره تعلیمات تخنیکی و مسلکی طالبان شب گذشته در ولسوالی کهسان این ولایت کشته شده است. این رویداد در ساعات پایانی پنحشنبه شب اتفاق افتاده است.
به گفته منابع، او هدف شلیک افراد ناشناس قرار گرفته است.
محمد اسماعیل شهامت برادر غلام حیدر شهامت بود. غلام حیدر شهامت از فرماندهان طالبان است که در روزهای منتهی به سقوط هرات، فرماندهی طالبان در غرب هرات را بر عهده داشت.
او پس از بازگشت طالبان، رئیس اداره تعلیمات تخنیکی و مسلکی شد.
تاکنون جزئیات بیشتری درباره عاملان و انگیزه این حمله منتشر نشده است. مقامهای طالبان نیز در این مورد چیزی نگفتهاند.
رئیس سیاسی جبهه آزادی افغانستان در واکنش به بازداشت زنان در هرات اعلام کرد که محتسبان امر به معروف طالبان همچنان هدف مشروع حملات این جبهه هستند. داوود ناجی در گفتوگو با افغانستان اینترنشنال تصریح کرد که رفتارهای طالبان نه جنبه شرعی دارد و نه قانونی.
داوود ناجی روز جمعه به افغانستان اینترنشنال گفت که نیروهای جبهه آزادی در چند ماه گذشته محتسبان طالبان را در کابل، قندوز، پلخمری و تخار هدف قرار دادهاند و به این عملیاتها ادامه خواهند داد.
رئیس سیاسی جبهه آزادی گفت: «جبهه آزادی متعهد به رعایت حقوق جنگ و قوانین حقوق بشر است و جنگ ما کور نیست. ما تمام اصول جنگ را رعایت میکنیم، اما ادارهٔ امر به معروف طالبان با توجه به رفتارها و آسیبهایی که وارد میکند، یک هدف نظامی است.»
آقای ناجی در تشریح عملکرد خشونتبار محتسبان طالبان افزود: «این اداره دست به اختطاف شهروندان میزند و رفتارهای آنها نه مجوز شرعی دارد و نه قانونی.»
او افزود: «در بسیاری از موارد وقتی زنان و دختران بازداشت میشوند، خانوادههایشان تا ۴۸ ساعت از سرنوشت و محل نگهداری آنها بیخبر میمانند. طالبان عملاً آنها را اختطاف میکنند و در ازای رهاییشان پول نقد مطالبه میکنند.»
ناجی پیشتر نیز در واکنش به استقرار تانکها، نیروهای نظامی طالبان و انسداد مسیرهای کلیدی در هرات و کابل گفت که استفاده طالبان از اسلحه و تانک برای جلوگیری از تظاهرات نشانه قدرت این گروه نیست، بلکه بیانگر هراس این گروه از مردم است.
منابع محلی به افغانستان اینترنشنال گفتهاند که طالبان به تمامی ادارههای دولتی خوست دستور داده تا تلفنهای هوشمند کارمندان را جمعآوری کنند. به گفته منابع، طالبان هشدار داده است کارمندانی که از این دستور سرپیچی کنند یا نامشان در فورم ویژه ثبت نشود، از وظیفه برکنار خواهند شد.
به گفته این منابع، تنها در یک روز ۹۰ تلفن هوشمند از ریاست زراعت خوست جمعآوری شده است.
افغانستان اینترنشنال پیشتر گزارش داده بود که بر اساس یک دستور شفاهی منسوب به هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان، استفاده از تلفنهای هوشمند برای اعضای این گروه و کارمندان دولتی ممنوع شده است.
در سندی که به دست افغانستان اینترنشنال رسیده، آمده است افرادی که از این دستور سرپیچی کنند، مجرم شناخته شده و تحت پیگرد قانونی قرار خواهند گرفت. بر اساس این دستور، متخلفان به محکمههای نظامی معرفی خواهند شد.
این فرمان در حضور فرماندهان امنیه و رؤسای استخبارات هشت زون به رؤسای محکمههای نظامی وابسته به معاونیت نظامی ستره محکمه طالبان ابلاغ شده است.
طبق سند موجود، این مقامها موظفاند روند اجرای این دستور را پیگیری کرده و درباره تطبیق آن به رهبری طالبان اطمینان دهند.
همچنین طالبان برای نظارت بر اجرای این فرمان، فورم ویژه تهیه کردهاست که در آن نام مسئول، وظیفه، محل کار، نوع شبکه مخابراتی و شماره تلفن افراد ثبت میشود.
پس از انتشار این سند، افغانستان اینترنشنال فایلهای صوتی شماری از مسئولان امنیتی طالبان را دریافت کرده است که در آنها از اعضای این گروه خواسته میشود تلفنهای هوشمند خود را بشکنند.
در این پیامها همچنین تأکید شده است که افراد پس از شکستن تلفن، نام خود را در فورم تعیینشده ثبت کنند.
در یکی از این پیامهای صوتی، فرماندهان امنیه طالبان در هلمند و قندهار از تمامی اعضای این گروه خواستهاند تلفنهای هوشمند خود را شکسته و سپس آنها را تحویل دهند.
باشندگان هرات بامداد جمعه، ۲۲ جوزا را با دیدن صدها نیروی طالبان مجهز به تسلیحات و وسایط سبک و سنگین، از جمله تانکها در خیابانها، آغاز کردند.
به گفته شهروندان، نیروهای طالبان از شب گذشته در مناطق مختلف شهر جابهجا شده بودند و تصاویر رسیده، عبور و مرور شبهنگام رنجرهای طالبان را نشان میدهد که جنگجویان تا دندان مسلح را حمل میکنند.
طالبان این تدابیر شدید را در واکنش به فراخوانهای تظاهرات برنامهریزیشده در اعتراض به بازداشت زنان برای بعد از ظهر روز جمعه در هرات روی دست گرفتند.
به گفته شهروندان، نیروهای طالبان در تمام نقاط شهر به طور گسترده حضور داشتند و تحرکات مردم را زیر نظر میگرفتند و حتی در مواردی، شهروندان را بازرسی میکردند. باشندگان هرات افزودند که شهر در روز جمعه کاملاً حالت نظامی و امنیتی به خود گرفته بود.
با وجود این همه تدابیر نظامی گسترده، شماری از باشندگان هرات در مقابل دفتر والی طالبان دست به اعتراض زدند. معترضان شعارهایی از جمله «زن، زندگی، آزادی»، «تحصیل، کار، آزادی» و «مرگ بر دیکتاتور» سر دادند.
اما شاهدان به افغانستان اینترنشنال گفتند که نیروهای طالبان بلافاصله در میان معترضان تیراندازی و آنها را متفرق کردند.
از اوایل هفته گذشته به اینسو، فراخوانهایی در شبکههای اجتماعی دستبهدست میشد که مردم را به شرکت در اعتراضات برنامهریزیشده برای بعد از ظهر روز جمعه دعوت میکرد. این فراخوانها به طور گسترده در شبکههای اجتماعی بازنشر شدند و انتظار میرفت تظاهرات گستردهای را به دنبال داشته باشند.
طالبان نیز با توجه به بازنشر گسترده این فراخوانها، به طور گسترده برای سرکوب اعتراضات برنامهریزیشده آماده شده بود.
یک زن از هرات به افغانستان اینترنشنال گفت که همراه با شماری از زنان برای شرکت در تظاهرات به شهر رفته بودند، اما حضور سنگین نیروهای نظامی طالبان باعث شد از شرکت در اعتراضات منصرف شوند.
حضور نیروهای تا دندان مسلح طالبان در غرب کابل
همزمان، طالبان روز جمعه در منطقه دشت برچی در غرب کابل نیز به طور گسترده نیروهای مسلح خود را مستقر کرد.
یکی از باشندگان دشت برچی گفت که از صبح زود در سر هر کوچه و خیابان، موترهای نظامی طالبان مستقر بودند و گشتزنی میکردند.
تدابیر شدید نظامی طالبان در دشت برچی نیز در واکنش به فراخوانهای پراکنده برای برگزاری تظاهرات در حمایت از معترضان هرات و علیه بازداشت زنان به دست طالبان روی دست گرفته شده بود.
در غرب کابل نیز باشندگان محلی گفتند که طالبان برخی از شهروندان را در سطح شهر بازرسی میکردند و از آنها میپرسیدند که کجا میروند.
سرکوب اعتراضات هرات
موج اعتراضات در هرات پس از آن آغاز شد که روز سهشنبه شماری از شهروندان در جبرئیل هرات، در واکنش به بازداشت زنان به بهانه رعایت نکردن حجاب مورد نظر طالبان، به خیابانها آمدند.
نیروهای طالبان اندکی پس از آغاز تجمع، اقدام به سرکوب معترضان کردند. ویدیوهای منتشرشده از محل رویداد، تیراندازی پیهم نیروهای طالبان در میان جمعیت و انتقال شماری از زخمیها از محل اعتراض را نشان میدهد.
فرحان حق، سخنگوی دبیرکل سازمان ملل، میگوید که نیروهای طالبان برای پراکندهکردن اعتراض مدنی در هرات از مهمات جنگی استفاده کردهاند.
این اعتراضات پس از آن شکل گرفت که طالبان با اجرای دستور تازهای درباره حجاب، عملیات بازداشت زنان را در هرات آغاز کرد. در روزهای گذشته، دهها زن از مناطق مختلف این ولایت به دست مأموران طالبان بازداشت شدند.
منابع محلی به افغانستان اینترنشنال گفتهاند که طالبان پس از سرکوب اعتراضات، به صورت خانهبهخانه و شفاخانهبهشفاخانه در جستوجوی معترضان و زخمیها بودهاند.
هیئت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) روز چهارشنبه در بیانیهای تأیید کرد که دستکم یک پسر نوجوان بر اثر شلیک گلوله نیروهای طالبان کشته شده و چندین نفر دیگر نیز بر اثر لتوکوب زخمی شدهاند. این نهاد گفت گزارشها درباره کشتهشدن یک فرد دیگر همچنان در دست راستیآزمایی است.
یوناما همچنین اعلام کرد که بین ۱۷ تا ۱۸ جوزا، دستکم ۳۰ زن به اتهام «نقض دستورهای پوشش» از سوی اداره امر به معروف طالبان در هرات بازداشت شدهاند و دهها زن دیگر نیز تذکر شفاهی دریافت کردهاند.
به گفته یوناما، تمامی زنان بازداشتشده در ۱۹ جوزا آزاد شدند، اما پیامدهای بازداشت خودسرانه برای آنان و خانوادههایشان عمیق و ماندگار است.
جورجت گانیون، سرپرست نمایندگی سازمان ملل متحد در افغانستان گفت که بازداشت زنان در افغانستان «داغ ننگی بزرگ» به همراه دارد و میتواند آنان را حتی پس از آزادی نیز در معرض خشونت و انزوای بیشتر در خانواده و جامعه قرار دهد.
اعتراضات هرات به طور گسترده در رسانههای بینالمللی بازتاب یافته و بسیاری از آنها آن را نادر و کمسابقه توصیف کردهاند.
طالبان پس از بازگشت به قدرت در اسد ۱۴۰۰، پیوسته اعتراضات مردمی را به شیوهای خشونتآمیز سرکوب کرده است. حکومت طالبان هیچگونه انتقاد و مخالفت با سیاستهایش را برنمیتابد و چنین اقداماتی را «غیرقانونی» میپندارد.