بیش از دو دهه مذاکره، همراه با تحریم و جنگ؛ مسیر پیچ‌ در پیچ پرونده هسته‌ای تهران

بر اساس این سند، یک دوره ۶۰ روزه برای گفت‌وگوهای تخصصی در نظر گرفته شده است. مذاکراتی که قرار است بر موضوعات حساسی همچون سرنوشت ذخایر اورانیوم غنی‌شده حکومت ایران و چگونگی رفع تحریم‌ها تمرکز داشته باشد.

در بیش از دو دهه گذشته، مذاکرات بر سر برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی به‌صورت متناوب ادامه داشته، اما تاکنون به نتایج دلخواه امریکا و جامعه بین‌المللی منجر نشده است.

این بار نیز چشم‌انداز گفت‌وگوها در هاله‌ای از ابهام قرار دارد و هنوز روشن نیست که دو طرف می‌توانند به توافقی پایدار دست یابند یا خیر.

خبرگزاری رویترز ۲۶ جوزا گزارش داد رهبران اروپایی در نشست گروه هفت در فرانسه به ترامپ هشدار دادند که یک توافق «موقت و سطحی» ممکن است به تثبیت برنامه‌های هسته‌ای و موشکی جمهوری اسلامی منجر شود.

بر اساس این گزارش، کشورهای اروپایی بیم آن دارند که تیم مذاکره‌کننده امریکا به‌دلیل «کم‌تجربگی» نتواند در مرحله بعدی به یک توافق هسته‌ای مستحکم دست یابد یا برنامه موشک‌های بالستیک تهران را در مذاکرات بگنجاند.

موضوعی که می‌تواند به ادامه تنش‌ها و طولانی‌شدن بن‌بست دیپلماتیک منجر شود.

روایت بیش از دو دهه مذاکرات هسته‌ای ایران

این گزارش، در ادامه گاه‌شمار تحولات و فراز و فرودهای مذاکرات هسته‌ای با جمهوری اسلامی را بازخوانی می‌کند.

آغاز دهه ۱۳۸۰ و به‌دنبال افشای فعالیت‌های هسته‌ای اعلام‌نشده جمهوری اسلامی، این پرونده به یکی از مهم‌ترین نگرانی‌های جامعه بین‌المللی تبدیل شد، زیرا قدرت‌های جهانی نمی‌خواستند ایران به نمونه‌ای مشابه کوریای شمالی بدل شود.

مذاکرات هسته‌ای در سال ۱۳۸۲ آغاز شد و در جریان آن، حسن روحانی به نمایندگی از جمهوری اسلامی در کاخ سعدآباد تهران با وزیران امور خارجه سه کشور فرانسه، آلمان و بریتانیا دیدار و گفت‌وگو کرد.

پس از روی کار آمدن محمود احمدی‌نژاد در سال ۱۳۸۴ به‌عنوان رئیس‌جمهور و اتخاذ رویکردی تقابلی در سیاست خارجی، بحران برنامه اتمی حکومت ایران ابعاد گسترده‌تری یافت و در نهایت، پرونده هسته‌ای جمهوری اسلامی به شورای امنیت سازمان ملل متحد ارجاع شد.

این دوره سرآغاز اعمال گسترده تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران بود.

در دوره نخست ریاست‌جمهوری روحانی، مسیر دیپلماسی با غرب در خصوص برنامه هسته‌ای ایران بار دیگر فعال شد؛ روندی که ابتدا به توافق موقت ژنو در قوس۱۳۹۲ و سرانجام به توافق برجام در سرطان ۱۳۹۴ انجامید.

برجام در دوران ریاست‌جمهوری باراک اوباما به امضا رسید. با این حال، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور امریکا در نخستین دوره حضور خود در کاخ سفید، سیاست فشار حداکثری را در برابر حکومت ایران در پیش گرفت و سرانجام سال ۱۳۹۷ از برجام خارج شد.

در واکنش به این اقدام ترامپ، جمهوری اسلامی روند کاهش تعهدات هسته‌ای خود را در دستور کار قرار داد.

پس از پیروزی جو بایدن در انتخابات ریاست‌جمهوری امریکا در سال ۱۳۹۹، این بار مذاکرات به‌صورت غیرمستقیم میان تهران و واشنگتن از سر گرفته شد، اما به نتیجه‌ای نینجامید.

ورود مجدد ترامپ به کاخ سفید در سال ۱۴۰۳، بار دیگر به اعمال سیاست فشار حداکثری علیه حکومت ایران منجر شد.

پنج دور مذاکرات هسته‌ای میان تهران و واشنگتن برگزار شد، اما با تاکید مقام‌های جمهوری اسلامی بر ادامه غنی‌سازی در خاک ایران، گفت‌وگوها به بن‌بست رسید.

بر پایه گزارش‌ها، ترامپ در نامه‌ای خطاب به علی خامنه‌ای، ضرب‌الاجلی ۶۰ روزه برای دستیابی به توافق در مذاکرات تعیین کرده بود؛ اما با ناکام ماندن گفت‌وگوها، روند تقابل وارد مرحله‌ای تازه شد و کارزار نظامی علیه حکومت ایران در دستور کار قرار گرفت.

در جریان جنگ ۱۲ روزه، بمب‌افکن‌های بی-۲ ایالات متحده سایت‌های نطنز، فردو و اصفهان را هدف قرار دادند.

پس از آغاز خیزش سراسری در ایران درماه جدی ۱۴۰۴، حمایت علنی ترامپ از معترضان و کشتار ده‌ها هزار نفر به دست نیروهای سرکوب، فشارها بر جمهوری اسلامی افزایش یافت و تهران بار دیگر به میز مذاکره با واشنگتن بازگشت.

این دور از گفت‌وگوها نیز با میانجی‌گری عمان برگزار شد، اما دستاوردی فراتر از مذاکرات پیش از جنگ ۱۲ روزه به همراه نداشت و بار دیگر، دور تازه‌ای از حملات علیه ایران آغاز شد.

علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی و علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، اسماعیل خطیب، وزیر اطلاعات، عبدالرحیم موسوی، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح، محمد پاکپور، فرمانده کل سپاه پاسداران، علی شمخانی، دبیر شورای دفاع، غلام‌رضا سلیمانی، رئیس سازمان بسیج و عزیز نصیرزاده، وزیر دفاع جمهوری اسلامی، از جمله مقام‌های بلندپایه‌ای بودند که در جریان جنگ اخیر کشته شدند.

فصل جدید مذاکرات

اکنون امریکا و جمهوری اسلامی بار دیگر پای میز مذاکره خواهند نشست. گفت‌وگوهایی که نتیجه آن می‌تواند بر تحولات منطقه‌ای و جهانی تاثیرگذار باشد.

خبرگزاری رویترز ۲۶ جوزا نوشت دو موضوعی که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور امریکا و بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، از آن‌ها به‌عنوان دلایل آغاز جنگ نام می‌بردند، یعنی حمایت جمهوری اسلامی از گروه‌های نیابتی و برنامه موشکی تهران، ظاهرا در دستور کار مذاکرات آینده قرار ندارند.